Đề tuyển sinh vào lớp 6 Tiếng Việt năm 2026-2027 THCS Trần Mai Ninh (Hạc Thành-Thanh Hóa) (có đáp án)
10 câu hỏi
Đọc đoạn trích sau, chọn và ghi lại chữ cái trước ý trả lời đúng nhất:
“(1) Cảnh hừng đông mặt biển nguy nga, rực rỡ. (2) Phía hai bên, những đám mây trắng hồng hầu như dựng đứng, hơi ngả về phía trước. (3) Tất cả đều mời mọc lên đường. (4) Xa xa, mấy chiếc thuyền nữa cũng đang chạy ra khơi, cánh buồm lòng vút cong thon thả.”
(Hừng đông mặt biển, Theo Bùi Hiển)
PHẦN 1. TRẮC NGHIỆM (4,0 điểm)
(1,0 điểm): Trong câu văn: “Cảnh hừng đông mặt biển nguy nga, rực rỡ.” từ nào được dùng với nghĩa chuyển?
cảnh
mặt
biển
hừng đông
Giải thích: "Mặt" trong "mặt biển" chỉ bề mặt phía trên của khối nước biển, đây là nghĩa chuyển (phương thức ẩn dụ) dựa trên nét tương đồng về bề mặt phẳng từ nghĩa gốc "mặt" của con người/động vật.
(1,0 điểm): Từ nào là động từ trong các từ sau?
mời mọc
may mắn
mới mẻ
mong manh
Giải thích: "Mời mọc" là động từ chỉ hoạt động rủ rê, cuốn hút, tác động. Các từ còn lại đều là tính từ.
(1,0 điểm): Chủ ngữ trong câu: “Phía hai bên, những đám mây trắng hồng hầu như dựng đứng, hơi ngả về phía trước.” là:
những đám mây
Phía hai bên, những đám mây
những đám mây trắng hồng
những đám mây trắng hồng hầu như
Giải thích: "Phía hai bên" là trạng ngữ. Bộ phận đứng ngay sau trả lời cho câu hỏi "Ai/Cái gì?" chính là chủ ngữ: "những đám mây trắng hồng". Phần "hầu như dựng đứng..." là vị ngữ.
(1,0 điểm): Các câu văn (1), (2), (3) liên kết với nhau bằng cách nào?
Dùng từ ngữ thay thế
Dùng từ ngữ thay thế, lặp từ ngữ
Dùng cách lặp từ ngữ
Dùng từ ngữ nối
Giải thích: Câu (3) bắt đầu bằng từ "Tất cả" đóng vai trò làm từ ngữ nối, gom toàn bộ cảnh vật ở câu (1) và câu (2) lại để liên kết các câu trong đoạn văn.
PHẦN 2. TỰ LUẬN (16,0 điểm)
(1,0 điểm): Xác định thành phần câu và cho biết câu sau thuộc kiểu câu gì (xét theo cấu tạo)?
“Trong sự yên lặng của dòng sông, em nghe rõ cả tiếng thì thào của hàng tre xanh và lòng em trở nên thảnh thơi, trong sáng vô cùng.”
Xác định thành phần câu:
- Trạng ngữ: Trong sự yên lặng của dòng sông
- Vế 1: Chủ ngữ 1: em / Vị ngữ 1: nghe rõ cả tiếng thì thào của hàng tre xanh
- Từ nối giữa hai vế: và
- Vế 2: Chủ ngữ 2: lòng em / Vị ngữ 2: trở nên thảnh thơi, trong sáng vô cùng.
Kiểu câu: Câu ghép (xét theo cấu tạo).
(2,0 điểm): Đọc đoạn thơ sau:
“Nửa đêm nghe¹ ếch học bài
Lưa thưa vài hạt mưa ngoài hàng cây
Nghe² trời trở gió heo may
Sáng ra vại nước rụng đầy hoa cau.”
(Trích Chớm thu, Trần Đăng Khoa)
a, Nêu cách hiểu của em về nghĩa của 2 từ “nghe” trong đoạn thơ trên.
b, Từ “nghe” nào là nghĩa gốc?
a, Ý nghĩa của 2 từ "nghe":
Nghe¹ (Nghe ếch học bài): Là nhận biết, cảm nhận được âm thanh (tiếng ếch kêu) bằng thính giác (tai).
Nghe² (Nghe trời trở gió): Là sự cảm nhận, nhận biết bằng cảm giác của cơ thể, bằng tâm hồn trước sự thay đổi của thời tiết (gió lạnh ùa về).
b, Từ nghe¹ được dùng theo nghĩa gốc.
(2,0 điểm): Chỉ rõ lỗi sai trong câu sau và sửa lại thành một câu ghép:
Cha tôi là người hiền lành, chăm chỉ nên rất yêu thương vợ con.
- Lỗi sai: Câu bị sai về logic và cấu trúc ngữ nghĩa giữa hai vế. Bản chất "hiền lành, chăm chỉ" không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới việc "yêu thương vợ con" thông qua từ nối "nên".
- Sửa lại thành câu ghép đúng: Thay đổi cấu trúc và sử dụng cặp quan hệ từ thích hợp để tạo sự mạch lạc giữa các vế.
+ Cách sửa 1: Cha tôi không chỉ là người hiền lành, chăm chỉ mà ông còn rất yêu thương vợ con.
+ Cách sửa 2: Vì cha tôi là người hiền lành, đức độ nên ông rất yêu thương vợ con.
(2,0 điểm): Em hãy lựa chọn và ghi lại 1 từ ngữ phù hợp nhất trong ngoặc đơn để điền vào chỗ chấm được đánh số trong đoạn văn sau:
"Tôi cũng không buồn. Trái lại, còn thấy làm (1)………..… (sảng khoái, khoan khoái) vì được ở một mình nơi (2)………..… (thoáng đãng, thoáng mát), mát mẻ. Tôi vừa thầm cảm ơn mẹ, vừa (3)…………..… …(sạo sục, lùng sục) thăm tất cả các hang mẹ đưa đến ở. Khi đã xem xét (4) )…………..… (cẩn thận, tỉ mỉ) rồi, tôi ra đứng ở ngoài cửa và ngửng mặt lên trời. Qua những ngọn cỏ ấn nhọn và sắc, tôi thấy màu trời trong xanh. Tôi dọn giọng, vỗ đôi cánh nhỏ tới nách, rồi (5) …………..… (hứng khởi, cao hứng) gáy lên mấy tiếng rõ to."
(Trích Dế Mèn phiêu lưu kí - Tô Hoài)
Điền các từ ngữ chính xác theo văn bản của nhà văn Tô Hoài:
(1) khoan khoái
(2) thoáng đãng
(3) lùng sục
(4) tỉ mỉ
(5) cao hứng
(3,0 điểm): Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật tu từ trong đoạn lời bài hát “Đường về Thanh Hóa” của tác giả Nguyễn Trọng. (Viết dưới dạng một đoạn văn khoảng 5 dòng).
“Nghe tiếng hát dân ca sao rộn ràng trong trái tim ta. Hàng dừa xanh ôm bao bóng lá. Ôi hai tiếng quê hương, đây Thanh Hóa yêu thương như chiếc nôi xinh, núi Đọ kia còn ghi qua bao đời…”
(Trích Đường về Thanh Hóa – Nguyễn Trọng)
- Biện pháp tu từ: So sánh ("Thanh Hóa yêu thương như chiếc nôi xinh"), Nhân hóa ("Hàng dừa xanh ôm bao bóng lá").
- Tác dụng (Đoạn văn khoảng 5 dòng):
Biện pháp tu từ so sánh đất quê Thanh Hóa "như chiếc nôi xinh" phối hợp cùng phép nhân hóa hàng dừa "ôm" bóng lá làm cho lời ca trở nên vô cùng sinh động, ngọt ngào. Phép so sánh này gợi cảm giác bình yên, ấm áp, biến vùng đất quê hương thành nơi che chở, nuôi dưỡng tâm hồn con người từ thuở khai sinh. Qua đó, tác giả muốn nhấn mạnh và bộc lộ tình yêu quê hương xứ Thanh tha thiết, niềm tự hào sâu sắc đối với nơi chôn rau cắt rốn thân thương của mình.
(6,0 điểm): Mùa hạ tươi đẹp với âm thanh của tiếng ve, những cơn mưa bất chợt và những kì niệm thơ ngây tuổi học trò làm ta xao xuyến. Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 20 dòng) thể hiện tình cảm, cảm xúc về đoạn thơ sau:
Có một cơn mưa mùa hạ
Lao xao chạm lên hiên nhà
Ve thêu sợi âm thanh mỏng
Dịu dàng trên mấy nhành hoa.
Em đọc một câu chuyện nhỏ
Bâng khuâng nhớ góc sân trường
Nơi muôn nụ cười lấp lánh
Kết đọng thành bao yêu thương.
(Trích Thơ viết cho ngày mai – Vũ Nguyệt Anh)
Bài làm tham khảo
Mùa hạ trong ký ức học trò luôn là một khoảng thời gian đong đầy những kỷ niệm đẹp đẽ và xao xuyến. Đọc đoạn thơ trong tác phẩm “Thơ viết cho ngày mai” của tác giả Vũ Nguyệt Anh, em cảm thấy lòng mình tràn ngập những cảm xúc êm đềm và rạo rực về một mùa hè tuổi thơ tươi đẹp. Ở khổ thơ đầu tiên, bức tranh mùa hạ hiện lên vừa dịu dàng vừa tinh nghịch. Tiếng mưa rơi được nhà thơ nhân hóa vô cùng đáng yêu qua từ “lao xao chạm”, khiến hạt mưa như có tâm hồn đang nhẹ nhàng đánh thức mái hiên nhà. Đặc biệt nhất là hình ảnh “Ve thêu sợi âm thanh mỏng / Dịu dàng trên mấy nhành hoa.” Tác giả không viết là ve kêu, mà dùng từ “thêu” – một cách liên tưởng hết sức mới lạ. Tiếng ve ngân vang râm ran khắp các vòm cây giờ đây được đan cài khéo léo như những sợi chỉ âm thanh mềm mại, dệt nên một tấm lụa nhạc mùa hè làm đẹp thêm cho những nhành hoa. Sang đến khổ thơ thứ hai, cảm xúc của nhân vật trữ tình lắng đọng lại trong không gian trường lớp thân thương. Hình ảnh bạn nhỏ ngồi “đọc một câu chuyện nhỏ” gợi lên sự yên bình, tĩnh lặng của những ngày nghỉ hè. Thế nhưng, trong sự yên ắng ấy, lòng bạn lại “bâng khuâng nhớ góc sân trường”. Đó là nỗi nhớ về những ngày tháng học tập vui vẻ bên bạn bè và thầy cô, nơi có “muôn nụ cười lấp lánh” của tuổi học trò hồn nhiên. Những nụ cười ấy không hề phai nhạt theo thời gian mà đọng lại thành những kỷ niệm yêu thương sâu sắc, sưởi ấm tâm hồn mỗi chúng ta khi phải rời xa mái trường. Bằng ngôn ngữ thơ giản dị, hình ảnh gần gũi và nhạc điệu trong sáng, đoạn thơ đã chạm đến những góc sâu kín nhất trong trái tim của mỗi bạn học sinh. Đoạn thơ không chỉ giúp em thêm yêu thiên nhiên mùa hạ rực rỡ mà còn khiến em biết trân trọng hơn những phút giây quý giá dưới mái trường mến yêu.
