Dế Mèn đã “nghịch ranh”:

- Dám cà khịa với tất cả mọi bà con trong xóm.

- Khi tôi to tiếng thì ai cũng nhịn, không ai đáp lại.

- Quát chị Cào Cào, khiến họ phải núp khuôn mặt trái xoan dưới nhánh cỏ, chỉ dám đưa mắt lên nhìn trộm.

- Thỉnh thoảng ngứa chân đá anh Gọng Vó.

- Tôi tưởng tôi là tay ghê gớm, có thể sắp đứng đầu thiên hạ rồi.

Tai họa mà Dế Mèn kể ở đây là do Dế Mèn trêu chị Cốc khiến chị tưởng lầm và mổ chết Dế Choắt.

Gương mặt hốt hoảng, trắng bệch vì sợ hãi, hối hận.

Tranh minh họa về sự việc Dế Mèn đem xác Dế Choắt đi chôn, đắp thành nấm mộ to, đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên.

- Hủn hoẳn: ngắn đến nỗi khó coi.

- Cà khịa: cố ý gây chuyện để đánh nhau, cãi nhau.

- Xốc nổi: hăng hái nhưng thiếu chín chắn.

- Trịch thượng: ra vẻ bề trên, khinh thường người khác.

- Tuềnh toàng: đơn sơ, trống trải, tạm bợ.

- Cạnh khóe: không chỉ thẳng điều muốn nói mà nói gần, nói xa nhằm châm chọc, soi mói người khác.

- Tắt lửa tối đèn: chỉ lúc khó khăn, hoạn nạn cần giúp đỡ lẫn nhau.

- Hôi như cú mèo: hôi hám, có mùi hôi như chim cú.

- Câu chuyện trên được kể bằng lời của Dế Mèn.

- Nhân vật tham gia vào câu chuyện: Dế Mèn, Dế Choắt, chị Cốc.

Do tính tình hung hăng, Dế Mèn đã bày trò trêu chị Cốc. Dẫn đến cái chết thương tâm của Dế Choắt. Dế Mèn đã rút ra được bài học đường đời đầu tiên của mình về lối sống ích kỉ.

- Thái độ và tâm trạng như thế nào sau sự việc trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt: Hốt hoảng quỳ xuống nâng đầu Choắt → Hối hận vì tội ngông cuồng dại dột → Thương Dế Choắt, ăn năn tội mình.

- Có sự thay đổi ấy vì Dế Mèn bắt đầu nhận ra hành động sai lầm của bản thân, gây ra một cái chết thương tâm.

- Dế Mèn “tự họa” bản thân: tự hào, kiêu căng.

- Lời lẽ, cách xưng hô, điệu bộ, giọng điệu, thái độ của Dế Mèn đối với Dế Choắt, chị Cốc: chế giễu, coi thường.

→ Tính cách của Dế Mèn hống hách, nghịch ngợm, ích kỉ, chỉ biết đến bản thân mình.

Dế Mèn đã rút ra bài học lối cư xử ngạo mạn, thói quen hay bắt nạt kẻ yếu, lối sống ích kỉ; trở nên biết quan tâm đến mọi người hơn, cử xử đúng đắn có chừng mực,…

*Đặc điểm giống loài vật của Dế Mèn:

- Đôi càng mẫm bóng.

- Những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứng dần và nhọn hoắt.

- Đôi cánh trước ngắn hủn hoẳn giờ thành dài kín đuôi.

- Thân màu nâu bóng mỡ.

- Đầu to từng tảng, rất bướng.

- Hai răng đen nhánh lúc nào cũng nhai.

- Sợi râu dài, uốn cong, chốc chốc đưa hai chân lên vuốt râu.

*Đặc điểm giống con người của Dế Mèn:

- Chàng dế thanh niên cường tráng.

- Cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi.

- Đi đứng oai vệ.

- Khi tôi to tiếng thì ai cũng nhịn, không ai đáp lại.

- Quát chị Cào Cào, ngứa chân đá anh Gọng Vó.

- Tôi càng tưởng tôi là tay ghê gớm, có thể sắp đứng đầu thiên hạ.

- Hung hăng, hống hách, tự đắc, nghịch ranh.