Đề cương ôn tập giữa kì 1 Ngữ văn 6 Kết nối tri thức có đáp án

- Truyện là loại tác phẩm văn học kể lại một câu chuyện, có cốt truyện, nhân vật, không gian, thời gian, hoàn cảnh diễn ra các sự việc.

- Truyện đồng thoại là truyện viết cho trẻ em, có nhân vật thường là loài vật hoặc đồ vật được nhân cách hoá (vừa mang những đặc tính vốn có của loài vật hoặc đồ vật vừa mang đặc điểm của con người). 

- Người kể chuyện là nhân vật do nhà văn tạo ra để kể lại câu chuyện, có thể trực tiếp xuất hiện trong tác phẩm (ngôi thứ nhất), cũng có thể “giấu mình” (ngôi thứ ba).

Một số đặc điểm chính của thơ:

- Mỗi bài thơ thường được sáng tác theo một thể thơ nhất định với những đặc điểm riêng. 

- Ngôn ngữ thơ cô đọng, giàu nhạc điệu và hình ảnh, sử dụng nhiều biện pháp tu từ.

- Nội dung chủ yếu của thơ là tình cảm, cảm xúc của nhà thơ trước cuộc sống. Thơ có thể có yếu tố tự sự và miêu tả nhưng những yếu tố ấy chỉ là phương tiện để nhà thơ bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

- Thay ngôi kể trong đoạn văn thành ngôi thứ nhất:

“Dùng cây bút thần, tôi vẽ cho tất cả người nghèo trong làng. Nhà nào không có cày, tôi vẽ cho cày. Nhà nào không có cuốc, tôi vẽ cho cuốc. Nhà nào không có đèn, tôi vẽ cho đèn. Nhà nào không có thùng nước, tôi vẽ cho thùng…

Việc đó ai cũng biết. Rồi câu chuyện cây bút thần lọt tới tai một tên địa chủ giàu có trong làng. Hắn liền sai hai tên đầy tớ đến bắt tôi về nhà vẽ theo ý muốn của hắn. Tôi tuy còn nhỏ, nhưng tính tình khảng khái. Tôi biết bụng dạ tham lam của bọn nhà giàu, nên không vẽ bất cứ thứ gì, mặc cho chúng hết lời dụ dỗ, doạ nạt. Tên địa chủ tức giận, nhốt tôi vào chuồng ngựa, không cho ăn uống gì”.

- Nhận xét ngôi kể đem đến những điều khác biệt cho đoạn văn: Việc chuyển ngôi kể như trên làm cho đoạn văn có sắc thái tâm sự, đi vào lòng người hơn (cách kể như vậy đã sang loại kể chuyện sáng tạo : đóng vai nhân vật).

Cốt truyện của văn bản “Bài học đường đời đầu tiên” (Tô Hoài):

- Dế Mèn có vẻ đẹp cường tráng nhưng tính tình kiêu căng, tự phụ.

- Dế Mèn hay trêu ghẹo mọi người và không chịu giúp đỡ Dế Choắt- người hàng xóm trạc tuổi Dế Mèn với vẻ ngoài ốm yếu, gầy gò.

- Dế Mèn đã bày trò nghịch dại trêu chị Cốc khiến Dế Choắt chết oan.

- Trước khi chết, Dế Choắt tha lỗi và khuyên Dế Mèn bỏ thói hung hăng, bậy bạ.

- Dế Mèn sau khi chôn cất Dế Choắt vô cùng ân hận và suy nghĩ về bài học đường đời đầu tiên.

- Điểm độc đáo trong phép so sánh của đoạn thơ trên là: Nhà thơ Tố Hữu đã so sánh chú bé với chim chích để biểu thị tính cách hồn nhiên của trẻ em.

- Phân tích: Nhà thơ đã so sánh chú bé Lượm “như con chim chích/ Nhảy trên đường vàng”. Chim chích vốn là loài chim gần gũi, thân thuộc của làng quê Việt Nam. Chúng nhỏ bé, nhanh nhẹn và rất đáng yêu. Hình ảnh so sánh gợi lên dáng vẻ nhỏ nhắn, hoạt bát, tinh nghịch, yêu đời của chú bé Lượm. Chú bé nhỏ nhảy chân sáo, dũng cảm tiến lên trên con đường vàng - con đường vinh quang của cách mạng.

- Các từ láy: loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt.

- Tác dụng: Các từ láy đều là tính từ gợi hình, gợi cảm nhằm nhấn mạnh đặc điểm bên ngoài của chú bé Lượm, giúp người đọc dễ hình dung, tưởng tượng.

- Phép so sánh: “Hồn tôi là một vườn hoa lá”

- Phép ẩn dụ:

+ “Nắng hạ”

+ “Mặt trời chân lí”

=> Lí tưởng Cách mạng.

- Đoạn trích được kể ở ngôi thứ nhất vì người kể chuyện xưng “tôi”.

Nội dung của đoạn trích trên: Đoạn văn miêu tả vẻ đẹp cường tráng, khỏe manh của Dế Mèn. Qua đó bộc lộ được tính cách tự tin, tự mãn, kiêu căng và xốc nổi của nhân vật.

- Các câu văn có sử dụng phép tu từ so sánh:

+ Những ngọn cỏ gẫy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua.

+ Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc.

- Tác dụng của phép tu từ so sánh trong đoạn trích: hình ảnh so sánh gợi hình, gợi cảm giúp thể hiện rõ vẻ ngoài của nhân vật, người đọc dễ hình dung dáng vẻ, điệu bộ Dế Mèn.

Bài học rút ra từ bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn: Chúng ta không nên huênh hoang tự mãn,phải biết khiêm tốn, biết thông cảm và chia sẻ, biết suy nghĩ và cân nhắc trước khi làm một việc gì.

Ngôi kể được sử dụng trong văn bản: Ngôi kể thứ ba

Tác dụng của các dấu ngoặc kép được sử dụng trong văn bản: Đánh dấu lời đối thoại của các nhân vật.

Ốc sên con lại bật khóc và cảm thấy mình đáng thương vì không được bầu trời bảo vệ như chị sâu, không được lòng đất che chở như em giun đất mà phải luôn tự mình đeo chiếc bình vừa nặng vừa cứng trên lưng.

Em có đồng ý với lời động viên an ủi của Ốc sên mẹ vì đó là lời động viên rất đúng đắn. Mỗi người sinh ra đều có chính bản thân mình. Mọi buồn vui chỉ có bản thân hiểu rõ nhất. Trên con đường nhân sinh nhiều thử thách, sẽ không có ai nguyện đi cùng chúng ta suốt đời. Việc dựa dẫm vào người khác cũng khiến chúng ta yếu đuối trước nghịch cảnh. Vì vậy, chúng ta dựa vào chính mình mới thực sự vững chắc nhất.

Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ: Ngũ ngôn (Năm chữ)

- Người đang kể chuyện là anh đội viên và kể về Bác Hồ trong một đêm Bác không ngủ trên đường đi chiến dịch

- Hình ảnh Bác hiện lên trầm ngâm, lặng lẽ đầy suy tư bên bếp lửa, dưới mái lều tranh xơ xác trong đêm mưa phùn. Người cha già với mái tóc bạc phơ, vừa đốt lửa cho các chiến sĩ ngủ, vừa thao thức, trăn trở những âu lo việc nước, việc quân.

- Hai từ láy: trầm ngâm, lâm thâm, xơ xác.

- Hai từ ghép: đội viên, lặng yên, bếp lửa.

- Câu thơ “Người Cha mái tóc bạc ” sử dụng phép tu từ ẩn dụ.

- Tác dụng: Nhà thơ đã ẩn dụ ví Bác Hồ như hình ảnh người cha già luôn yêu thương, lo lắng, ân cần trong âm thầm cho những người con - những người chiến sĩ của mình. Từ đó câu thơ thêm gợi hình, gợi cảm, giàu cảm xúc và tinh thần truyền tải hơn.

Nhờ có những trải nghiệm, con người sẽ học được những điều quý giá. Đó là một hành trang cho mỗi người hướng tới tương lai. Bởi vậy, chúng ta cần trân trọng mỗi trải nghiệm có được trong cuộc sống. Trong quá trình trưởng thành của chính mình, tôi đã tích lũy cho mình những kiến thức và bài học quý giá qua những trải nghiệm thú vị. Một trong số đó là trải nghiệm trở thành người nông dân chính hiệu trong chuỗi hoạt động trải nghiệm của nhà trường mùa hè vừa qua.

Hằng năm, trường học của tôi thường tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh. Năm nay, nhà trường đã tổ chức hoạt động “Một ngày làm nông dân”. Các lớp sẽ có một học sinh được tham gia hoạt động. Mỗi học sinh sẽ cùng với người thân trải nghiệm những công việc của của người nông dân. Tất cả các khối lớp đều phải tham gia hoạt động trải nghiệm. Thật may mắn khi tôi được cô giáo lựa chọn. Khi về nhà, tôi đã kể cho bố nghe và mời bố tham gia cùng mình.

Sáng chủ nhật, bố đưa tôi đến trường. Bảy giờ, chuyến xe xuất phát đưa cả đoàn đến một nông trại rau sạch ở ngoại thành Hà Nội. Ở đây, chúng tôi đã được gặp bác Dương - chủ của nông trại rau sạch. Cả đoàn vừa đi thăm quan ruộng rau sạch, vừa được nghe bác giới thiệu về cách để gieo trồng, thu hoạch rau. Nghe bác nói, tôi cảm thấy công việc trồng trọt thật vất vả, khó khăn. Từng cây rau tươi tốt như vậy là nhờ vào bàn tay gieo trồng, chăm sóc của các bác nông dân.

Tham quan xong, bác Dương đã đưa cả đoàn đến một ruộng rau cải. Bác đã đưa ra cho cả đoàn một thử thách, đó là thu hoạch rau sạch. Mỗi đội sẽ có mười phút để thu hoạch rau, đội nào thu hoạch được nhiều hơn theo cân nặng sẽ chiến thắng. Trước đó, bác Dương hướng dẫn chúng tôi cách thu hoạch rau cho đúng. Rau cần được cắt bỏ rễ, vặt bỏ lá vàng. Các lớp trong cùng một khối sẽ thi đấu với nhau. Tôi và bố quyết tâm giành chiến thắng. Kết quả chung cuộc, hai bố con đã thu hoạch được một ki-lô-gam rau, giành được chiến thắng. Tôi cảm thấy vô cùng sung sướng.

Hoạt động trải nghiệm “Một ngày làm nông dân” thật bổ ích. Sau trải nghiệm này, tôi đã biết thêm những kiến thức về nghề nông. Ngoài ra, tôi cũng hiểu được rằng công việc của các bác nông dân thật vất vả. Từ đó, tôi biết trân trọng hơn những thành quả mà bản thân đang được hưởng. Không chỉ vậy, tôi và bố cũng đã có một khoảng thời gian vui vẻ bên nhau. Tôi nhận ra được sự vất vả của bố luôn cố gắng làm việc để đem đến cho tôi những điều tốt đẹp nhất. Tôi thêm yêu mến và biết ơn bố nhiều hơn và tự dặn bản thân phải cố gắng học tập chăm chỉ, luôn ngoan ngoãn để không phụ công của bố mẹ.

Mỗi trải nghiệm sẽ dạy chúng ta trưởng thành hơn từng ngày. Đối với tôi, trải nghiệm lần này thật ý nghĩa. Tôi mong rằng bản thân sẽ có thêm nhiều trải nghiệm quý giá như vậy.

“Lượm” là một trong những bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Tố Hữu, tác phẩm đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc hình ảnh Lượm - một em bé thiếu nhi quả cảm đã hy sinh vì nhiệm vụ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Hình ảnh Lượm hiện lên với vài nét khắc họa nhưng để lại ấn tượng sâu sắc. Đó là một cậu bé chừng mười ba, mười bốn tuổi. Dáng vẻ nhỏ bé, nhanh nhẹn thể hiện qua đôi chân lúc nào cũng thoăn thoắt. Vì tuổi còn nhỏ nên cậu vẫn còn rất hồn nhiên, chiếc mũ ca-lô đội lệch sang một bên thật nhí nhảnh. Cậu vừa chạy nhảy, vừa huýt sáo làm vang cả cánh đồng. Cách so sánh “như con chim chích” khiến cho người đọc cảm nhận rõ hơn về tâm hồn ngây thơ của cậu. Không chỉ là hình ảnh của Lượm, Tố Hữu còn kể lại hành trình thực hiện nhiệm vụ của Lượm. Với lá thư đề “Thượng khẩn” cần nhanh tới tay người nhận. Cậu bé liên lạc đã không quản nguy hiểm để có thể nhanh chóng đưa thư. Từ “sợ chi” mang nghĩa khẳng định ý chí chiến đấu của người liên lạc nhỏ. Trong lòng cậu không hề sợ hãi nguy hiểm xung quanh mình mà chỉ nghĩ đến nhiệm vụ cấp bách cần phải hoàn thành lúc này. Lượm đã hy sinh trên cánh đồng lúa của quê hương. ậu bé nằm trên lúa, hương lúa thơm đang bao bọc, chở che hồn người chiến sĩ tuổi thiếu niên. Không gian nhẹ nhàng mà thiêng liêng bởi có cái thoáng đãng của cánh đồng quê, có vị thơm ngạt ngào của mùi sữa khi lúa trổ đòng...Cậu bé là một người chiến sĩ dũng cảm, gan dạ. Khi đọc xong bài thơ này, tôi như cảm phục thêm về một thế hệ Việt Nam anh hùng đã cống hiến tuổi thanh xuân, tính mạng cho sự nghiệp cách mạng của đất nước.