Đề cương ôn tập cuối kì 1 Ngữ văn 6 Kết nối tri thức có đáp án

Đáp án B. Tự sự

Đáp án B. từ khi ra học Hà Nội

Tâm trạng của nhân vật tôi qua một buổi sáng trải nghiệm ở miền quêchuyển đổi nhiều sắc thái. Đó là sự bồi hồi khi nhìn thấy ánh nắng rực rỡ, trời trong và gió mát; hớn hở chạy ra ga; sung sướng khi được xa lánh sự náo nhiệt của thành phố; tâm hồn nẩy nở, vui tươi; mải mê ngắm núi đồi,...

Quê hương là chiếc nôi nuôi dưỡng tâm hồn của bao thế hệ. Quê hương hiện lên là nỗi nhớ da diết một chốn thân thương gần gũi. Ở đó có người thân, có đồng xanh, không khí trong lành, nắng rực rỡ, mây nhẹ nhàng bay. Quê hương sẽ mãi là chốn về thân thuộc, là động lực và hành trang tiếp thêm sức mạnh để mỗi người vững bước trên đường đời.

- Thể thơ: Lục bát

- Đặc điểm nhận biết thể thơ: Dòng thơ 6 chữ và 8 chữ xen kẽ nhau nhịp nhàng.

- BPTT: nhân hóa “Nắng lên mặc áo lụa đào thướt tha”

- Tác dụng: Nhấn mạnh vẻ đẹp nên thơ, mềm mại, duyên dáng như khoác lên mình dải lụa đào thướt tha, lấp lánh của dòng sông.

Đoạn thơ ca ngợi vẻ đẹp của dòng sông quê hương theo từng thời điểm trong cùng một ngày. Đồng thời qua đó cũng thể hiện tình yêu quê hương của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo.

Đoạn thơ đã khắc họa vẻ đẹp dịu dàng, e ấp như cô thiếu nữ yêu kiều của dòng sông trong từng khoảng khắc của một ngày. Vẻ đẹp của dòng sông cũng chính là vẻ đẹp của quê hương. Tình cảm chân thành đối với dòng sông thân thương cũng chính là tình yêu dành cho quê hương, đất nước.

- Đoạn trích “Chiếc lá” của Trần Hoài Dương thuộc thể loại truyện đồng thoại.

- Đặc điểm của thể loại truyện đồng thoại:

+ Là truyện viết cho trẻ em.

+ Có nhân vật thường là loài vật hoặc đồ vật được nhân cách hóa. Các nhân vật vừa mang những đặc tính của loài vật, đồ vật, vừa có đặc điểm của con người (suy nghĩ, hành động, lời nói,...)

- Truyện được kể ở ngôi thứ ba.

- Nhân vật chính: chiếc lá

=> Nhận xét về nhân vật “chiếc lá”: nhỏ bé, khiêm tốn, bình dị nhưng sống một cuộc đời đầy ý nghĩa, âm thầm đem đến niềm vui, sự sống cho thế giới.

Qua đoạn văn: “Mãi mãi tôi kính trọng những chiếc lá bình thường như thế. Chính nhờ họ mới có chúng tôi – những hoa, những quả, những niềm vui mà bạn vừa nói đến”, có thể thấy thái độ của hoa đối với lá là thái độ trân trọng, biết ơn những chiếc lá nhỏ bé đã âm thầm nuôi dưỡng, đem lại sự sống cho cây để loài hoa có thể phát triển và tỏa sáng rực rỡ nhất.

Tác dụng của hình ảnh “ngôi sao”, “vầng mặt trời”: trong cuộc sống của thiên nhiên, “ngôi sao” và “vầng mặt trời” là đại diện của những điều tuyệt đẹp, tinh túy, có ý nghĩa lớn lao là đem lại niềm vui cho cuộc sống. Cũng như trong cuộc sống con người luôn có những những quy chuẩn mẫu được đặt ra, là những điều con người luôn khao khát hướng tới.

Thông điệp sâu sắc của văn bản: Hãy sống là chính mình với cuộc sống giản đơn, không cần phải quá kì vọng vào những thứ cao sang để làm cho cuộc đời chính mình trở nên bon chen, ghanh ghét. Thay vào đó hãy trân quý những gì mình đang có, hãy bằng lòng với cuộc sống hiện tại, biết tìm niềm vui trong cuộc sống để sống một cuộc đời ý nghĩa hơn.

- Ví dụ câu mở rộng thành phần chủ ngữ bằng cụm từ:

Những chiếc xe ô tô / chạy.

CN                VN

- Văn bản trên được viết theo thể thơ lục bát.

- Đặc điểm của thể thơ lục bát:

+ Các dòng được sắp xếp thành từng cặp, một dòng 6 tiếng và một dòng 8 tiếng.

+ Tiếng cuối của dòng sáu vần với tiếng thứ sáu của dòng tám; tiếng cuối của dòng tám vần với tiếng cuối của dòng sáu tiếp theo.

+ Thường ngắt nhịp chẵn 2/2/2, 2/4, 4/4,...)

- Cách gieo vần: Tiếng cuối của dòng sáu vần với tiếng thứ sáu của dòng tám (cong - sông).

- Cách ngắt nhịp: dòng sáu - 2/4, dòng tám - 4/4.

Khổ thơ đã khắc họa những vẻ đẹp của thiên nhiên, khung cảnh làng quê buổi chiều muộn. Đó là vẻ đẹp của đàn trâu lững thững, rong ruổi trở về trên con đường đê làng thân thuộc; đồng cỏ lau rung rinh trong gió; trời tối dần và bóng trăng, ánh sao dần hiện rõ; gió sông khiến mặt nước lấp lánh, thiên nhiên rung động.

- Biện pháp tu từ được tác giả sử dụng chủ yếu trong văn bản trên: điệp ngữ “em yêu”.

- Tác dụng:

+ Nhấn mạnh tình cảm thiết tha, chân thành của nhân vật trữ tình đối với quê hương. Nhân vật trữ tình thương yêu, mong nhớ từng điều nhỏ bé, từng hình ảnh gắn liên với quê hương yêu dấu.

+ Tạo nhịp điệu nhịp nhàng, gắn kết cho văn bản.

Tình cảm, cảm xúc của tác giả được thể hiện qua hai dòng thơ cuối: Hai dòng thơ cuối được tách riêng thành 1 khổ thơ đã tổng kết lại nỗi niềm thương nhớ da diết của tác giả dành cho quê hương. Dù có đi bao xa, đi đến mọi miền trên thế gian, ngắm nhìn bao cảnh vật rực rỡ tươi đẹp thì quê hương vẫn luôn là nơi chôn rau cắt rốn, nâng đỡ bước chân tác giả trên con đường đời.

Ý nghĩa của từ “đong đưa”: Những kỉ niệm tuổi thơ yên bình bên cánh võng, cánh diều luôn ẩn hiện trong tiềm thức của mỗi người, là những kí ức tuổi thơ tươi đẹp sẽ luôn là hành trang, động lực để mỗi con người mang theo trên hành trình trưởng thành và góp phần gìn giữ đất nước.

- Ví dụ dùng cụm từ để mở rộng chủ ngữ hoặc vị ngữ:

+ Gió / thổi rì rào.

   CN        VN

+ Những cơn gió / thổi.

      CN                   VN

Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ: phương thức biểu cảm.

Nội dung chính của đoạn thơ: Qua chuyện cây tre, tác giả ngợi ca phẩm chất của con người Việt Nam: luôn vượt qua khó khăn, gian khổ bằng sức sống bền bỉ, bằng tình yêu thương, tinh thần đoàn kết gắn bó lẫn nhau.

- Trong đoạn thơ, tác giả sử dụng phép tu từ: ẩn dụ (cây tre ẩn dụ cho con người Việt Nam).

- Tác dụng:Giúp câu thơ thêm sinh động, gợi hình, gợi tả, gợi cảm. Qua đó bộc bộc lộ, đặc tả những phẩm chất vốn có của con người Việt Nam.

- Từ láy: Bão bùng.

- Ví dụ đặt câu: Người đàn ông ra đi cô độc trong một đêm mưa gió, bão bùng.

Hai dòng thơ: ”Lưng trần phơi nắng phơi sương/ Có manh áo cộc tre nhường cho con” biểu đạt tinh thần chịu thương chịu khó, hi sinh bản thân vì con của cây tre, cũng tức là của con người Việt Nam.

Câu chuyện được kể ở ngôi thứ nhất, nhân vật “tôi”- cậu bé kể chuyện.

Khi nhận được hành động chìa tay xin của ông lão ăn xin về phía mình, cậu bé đã cư xử với ông lão bằng lời nói, hành động cụ thể:

- Hành động: lục hết túi nọ đến cả khăn túi kia, rất muốn cho ông lão một cái gì đó, nhưng không có tài sản gì đành phải nắm chặt lấy tay ông lão.

- Lời nói: “ Xin ông đừng giận cháu! Cháu không có gì cho ông cả.”

=> Hành động lời nói đó chứng tỏ cậu bé rất xót thương cho ông lão, và chân thành muốn giúp đỡ ông.

- Em hiểu câu nói của ông lão đã nói với cậu bé: “Như vậy là cháu đã cho lão rồi.”nghĩa là: cậu bé đã cho ông lão sự sẻ chia, cảm thông, sự chân thành và lòng kính trọng.

- Cậu bé nhận được sự biết ơn, thấu hiểu, đồng cảm từ ông lão ăn xin.

- Từ đơn: tôi, lấy, của, ông

- Từ láy: run run, run rẩy

Em rút ra bài học gì qua câu chuyện trên:

- Bài học về sự sẻ chia, yêu thương, chân thành.

- Bài học về lòng biết ơn…

Phương thức biểu đạt: Tự sự và miêu tả

Nội dung chính: Những cảm nhận của nhân vật Sơn về khung cảnh thiên nhiên trong buổi sáng đầu mùa đông.

Đoạn trích kể theo ngôi thứ ba. Có các nhân vật: Sơn, mẹ Sơn, chị Sơn.

Các cụm từ đóng vai trò vị ngữ:

 - đã trở dậy: Cụm động từ.

 - đang ngồi quạt hỏa lò để pha nước chè uống: Cụm động từ.

 - nhận thấy mọi người đã mặc áo rét cả rồi: Cụm động từ.

=> Tác dụng: Các hoạt động của nhân vật được thể hiện cụ thể, rõ ràng, giúp người đọc hình dung và cảm nhận sâu sắc hơn các hoạt động của nhân vật được thể hiện trong câu văn.

Khung cảnh thiên nhiên trong đoạn trích thể hiện kông khí thiên nhiên lúc chuyển mùa, không khí sinh hoạt gia đình lúc có gió lạnh đầu mùa tràn về. Bức tranh mùa đông nổi bật với những gam màu trắng tự nhiên, cảnh vật thiên nhiên lúc giao mùa hiện lên vừa thú vị, vừa bất ngờ, rất đẹp.

Gia đình luôn là điểm tựa vững chắc, là mái ấm che mưa, chắn gió cho ta trên đường đời bao khó khăn, vất vả. Bố em thường nói: "Không có gì quan trọng hơn gia đình mình." Vì vậy, trong gia đình em, bữa cơm buổi tối luôn có mặt đông đủ tất cả thành viên để mọi người cùng ăn uống, trò chuyện, gắn kết tình cảm gia đình. Và đặc biệt là vào dịp Tết năm nay, gia đình em đã có một bữa cơm sum họp vô cùng ấm cúng.

Chiều ba mươi Tết, mọi người trong gia đình đều bận rộn. Ông, bố và anh trai của em thì dọn dẹp, trang trí nhà cửa. Còn bà và mẹ thì lo chuẩn bị mâm cơm cúng Tất niên. Em chạy quanh nhà giúp đỡ mọi người những công việc nhỏ. Ai cũng đều háo hức đón chờ một năm mới sắp đến. Chẳng mấy chốc, nhà cửa đã sạch sẽ, gọn gàng. Mâm cơm cúng Tất niên cũng rất đầy đủ, đẹp mắt. Mọi người ăn mặc thật chỉnh tề, và đứng trước bàn thờ gia tiên để thắp hương cho ông bà tổ tiên. Em cảm nhận được không khí vô cùng thiêng liêng, trang trọng.

Đến tối, mọi người trong nhà cùng nhau quây quần bên mâm cơm. Những món ăn truyền thống như canh măng, thịt gà luộc, nem rán… được bày biện trên bàn. Đầu tiên, ông nội thay mặt cả gia đình tổng kết lại một năm. Khuôn mặt các thành viên hết sức nghiêm trang. Bầu không khí vô cùng yên tĩnh. Chỉ có giọng nói của ông vẫn ôn tồn, vang vọng. Sau khi ông phát biểu, mọi người cùng nâng ly để chúc mừng năm mới. Tiếng hô vang: “Chúc mừng năm mới” khiến em cảm nhận được Tết đã sắp đến gần.

Sau bữa cơm giao thừa, cả gia đình của em quây quần bên chiếc tivi để xem Táo Quân. Tiếng cười vang lên không ngớt trước những tình huống hài hước và lối diễn tài ba của các cô chú diễn viên hài. Mọi người vừa xem vừa trò chuyện rôm rả. Không khí thật ấm cúng biết bao. Đến mười hai giờ, em và anh trai lên sân thượng để xem pháo hoa. Sau đó, hai anh em sẽ xuống chúc Tết ông bà và bố mẹ. Cả hai thích thú khi nhận được những phong bao lì xì đỏ thắm. Em đã có một ngày cuối năm tuyệt vời bên những người thân yêu.

Mỗi người hãy biết quý trọng khoảng thời gian được quây quần bên gia đình. Bởi đó là giây phút ấm áp, hạnh phúc và bình yên nhất trong cuộc đời của chúng ta.

Tác giả Tố Hữu có rất nhiều những tác phẩm thơ tự sự rất hay và ý nghĩa, đặc biệt bài thơ Lượm đã để lại cho emấn tượng và có nhiều cảm xúc vô cùng sâu sắc. Bài thơ kể về một cậu bé giao liên trong thời chiến có tên là Lượm. Lượm là một cậu bé có dáng người nhỏ bé, đội chiếc mũ ca lô lệch, với má đỏ bồ quân. Tuy hoàn cảnh kháng chiến ác liệt và phải làm những nhiệm vụ nguy hiểm, nhưng lúc nào cậu bé cũng yêu đời, thích nhảy chân sáo và huýt sáo trên đường đi. Cậu bé Lượm thực sự là một anh hùng nhỏ tuổi dũng cảm. Nhưng thật không may, trên đường làm nhiệm vụ, cậu đã hi sinh dưới nòng súng của kẻ thù. Tin dữ ấy làm nhà thơ kinh ngạc và đau lòng không nói nên lời, và cả người đọc là em cũng vậy. Càng xót xa, bàng hoàng trước sự ra đi đột ngột ấy bao nhiêu. Em lại càng tiếc nuối cho một cuộc đời còn quá ngắn ngủi của cậu bé ấy bấy nhiêu. Lượm đã ra đi, nhưng hồn em vẫn còn mãi trong dáng hình non nước. Hình ảnh em vẫn sống mãi trong trái tim hàng triệu người dân Việt Nam. Nhờ có sự hi sinh ấy của em, đã góp phần làm nên mùa xuân độc lập của tổ quốc. Thật trân trọng và đáng kính biết bao người anh hùng nhỏ tuổi Lượm, em vừa yêu mến lại vô cùng cảm phục, tự hào về cậu.

Trong mỗi người chúng ta, chắc hẳn ai cũng có riêng cho mình những tình bạn đẹp và cao quý. Ngoài tình yêu, tình thương của cha mẹ thì tình bạn cũng là một thứ rất thiêng liêng. Và tình bạn thường đẹp nhất ở thời thơ ấu, thời khoác lên mình dáng vẻ hồn hiên và vô tư nhất trong suốt cuộc đời.

Tôi cũng đã từng có và đang có một tình bạn rất đẹp từ thời học sinh đến nay. Cậu ấy tên là Vinh, chúng tôi cũng đã có được rất nhiều kỉ niệm không thể nào quên, kỉ niệm về một tình bạn rất đẹp, đẹp mãi cho đến tận bây giờ. Tôi và Vinh được phân ngồi cùng nhau, những ngày đầu ở ngôi trường mới cái gì cũng lạ lẫm, các bạn cũng vậy.

Trước đó tôi và Vinh hoàn toàn không quen biết nhau nhưng có lẽ hai cậu bé cùng tuổi lạ lẫm với ngôi trường mới nên dễ dàng quen nhau hơn, tôi và Vinh cùng nhau học bài, cùng nhau chia sẻ những câu chuyện trong cuộc sống và dần trở nên thân thiết với nhau. Song, có lẽ sự kiện tôi sắp kể sau đây là chất keo gắn chặt tình bạn hai đứa.

Trước kì thi cuối kì gần một tháng tôi đột ngột bị sốt nên phải nghỉ học và nằm viện hơn một tuần liền. Vì trong thời gian bị ốm sức khoẻ của tôi rất yếu nên không đủ sức làm bất cứ việc gì, kể cả học. Các bạn trong lớp và người thân họ hàng đến thăm tôi làm tôi thấy vui hơn nhưng cũng không bớt lo lắng vì ngày thi đã gần kề mà mình không thể học hành gì với tình trạng sức khoẻ như vậy.

Trong suốt một tuần tôi nằm viện đó, dù còn phải làm đề cương các môn và ôn thi nhưng có thời gian rảnh là Vinh đến thăm và chơi với tôi, thi thoảng bạn sẽ đọc cho tôi nghe vài nội dung ôn thi dễ nhớ và không quên khuyên tôi nghe lời bác sĩ để nhanh chóng khỏi bệnh, quay lại đi học.

Rồi ngày tôi ra viện cũng đến, quay trở lại lớp học ôn thi cùng các bạn nhưng thực sự do nghỉ học khá lâu, tôi bị hổng kiến thức rất nhiều, trước đây tôi hiểu rất nhanh những điều cô giảng nhưng sau hơn một tuần nghỉ ốm, những gì cô đang giảng kia thật khó hiểu và xa lạ. Vinh thấy tôi như vậy cũng rất lo lắng cho tôi và hứa sang nhà tôi cùng tôi ôn thi. Vậy là sau đó hôm nào Vinh cũng mang sách vở sang nhà và giúp tôi ôn thi không quản đường xa.

Nhờ Vinh, tôi dần lấp đầy kiến thức mà mình bị hổng và dần cảm thấy tự tin hơn trước kì kiểm tra sắp tới. Rồi có một hôm tôi và Vinh hẹn nhau ôn thi buổi cuối vì còn một vài chỗ tôi chưa hiểu nhưng lại rất quan trọng, trời mưa to tầm tã. Tôi cứ nghĩ rằng Vinh sẽ không tới đâu bởi chẳng ai dại gì mà ra ngoài đường vào ngày mưa gió như vậy. Tôi hơi buồn vì có một vài chỗ chưa hiểu nhưng ngày thi lại cận kề sắp tới, vậy mà Vinh lại xuất hiện trước cổng nhà trong bộ áo mưa ướt sũng làm tôi vừa mừng vừa lo.

Tôi đưa khăn cho Vinh lau và bảo cậu thay bộ quần áo mới vì sợ cậu dính nước mưa sẽ bị ốm. Lúc tôi hỏi vì sao thời tiết xấu như vậy cậu vẫn tới nhà tôi thì Vinh nói với tôi rằng đã hứa với tôi sẽ giúp tôi ôn thi thì nhất định cậu sẽ giữ lời. Trời mưa to như vậy, đường tới nhà tôi lại xa mà cậu vẫn đến khiến tôi cảm động vô cùng. Hôm đó Vinh giúp tôi ôn bài tới tận khuya và cậu ngủ lại nhà tôi. Chúng tôi hứa cùng nhau ôn thi thật tốt và đạt kết quả cao. Tôi thầm cảm ơn cậu vô cùng, vì nhờ có Vinh giúp tôi học mà kỳ thi của tôi kết thúc tốt đẹp và đạt kết quả cao.

Tình bạn sẽ rất đẹp một khi mỗi người luôn luôn có suy nghĩ yêu thương, trân trọng bạn của mình. Thời gian sẽ trôi qua nhanh mà không thể chậm lại hay dừng lại, sẽ không đợi bất kì ai, bất kì điều gì. Chính vì vậy mỗi chúng ta cần phải biết quý trọng tình bạn, để cho tình bạn luôn được giữ vững, luôn luôn đẹp mãi trong lòng mỗi người. Đến bây giờ tôi vẫn không thể nào quên được kỷ niệm ngày hôm đó, nhờ có Vinh mà những năm tháng trung học của tôi trở nên thật đẹp, thật hồn nhiên và trong sáng.

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Công lao sinh thành và dưỡng dục của cha mẹ luôn là một chủ đề được tôn vinh và ca ngợi trong văn hóa dân gian Việt Nam. Bài ca dao quen thuộc "Công cha như núi Thái Sơn; Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra" đã trở thành một biểu tượng tượng trưng thể hiện lòng biết ơn và tôn kính đối với cha mẹ. Hình ảnh núi Thái Sơn cao lớn, hùng vĩ được sử dụng để so sánh với công lao của cha. Núi Thái Sơn không chỉ đại diện cho sự to lớn và vĩ đại của cha mẹ mà còn thể hiện sự bền bỉ, kiên nhẫn của họ trong việc nuôi dưỡng và bảo vệ con cái. Biểu tượng của suối nguồn luôn đong đầy bất tận được dùng để ví với tình mẹ thiết tha. Suối nguồn không bao giờ cạn kiệt, tượng trưng cho tình mẹ luôn dồi dào, không bao giờ nguội lạnh. Điều này nhấn mạnh tình thương và hy sinh không điều kiện của mẹ đối với con cái. "Công cha, nghĩa mẹ" - những khái niệm trừu tượng được biến thành hình ảnh cụ thể, giúp người đọc dễ dàng hình dung và cảm nhận sâu sắc tình cảm gia đình. Bài ca dao này là lời nhắn nhủ sâu sắc đến thế hệ trẻ, khuyến khích họ quý trọng và biết ơn cha mẹ. Chúng ta không nên phụ lòng biết ơn những công lao lớn như biển cả của cha mẹ. Đây là một bài học quý báu và tư duy tri thức của cha ông ta truyền đạt qua thế hệ qua câu ca dao "Công cha như núi Thái Sơn".