Đề cương ôn tập cuối kì 1 Ngữ văn 6 Cánh diều có đáp án

Trong bài thơ, người con bộc lộ tình cảm yêu thương mẹ vô bờ bến. Tri ân tấm lòng cao cả của người mẹ, mẹ lam lũ, vất vả sớm hôm vì tình yêu và nỗi niềm lo lắng cho con thơ. Tóc của mẹ đã phủ màu gió sương, nhuốm màu của tháng năm nhọc nhằn. Nhưng những kỉ niệm bên mẹ vẫn luôn là những kí ức đẹp đẽ và theo con suốt hành trình trưởng thành.

- Cảm xúc, suy nghĩ về mẹ của mình:

+ Thấy được tình yêu bao la, vô bờ bến của mẹ dành cho mình.

+ Thấy được vai trò quan trọng của mẹ trong cuộc đời của mình…

+ Thấy yêu thương mẹ nhiều hơn, thầm cảm ơn mẹ.

- Mong muốn của em dành cho mẹ: Em luôn muốn dành những điều tốt nhất có thể cho mẹ. Em mong có thể trở thành người có ích để báo đáp công lao sinh dưỡng của mẹ. Nếu có thể quay ngược thời gian, em nguyện quay trở lại để được bao bọc, yêu thương dưới vòng tay ấm áp, an lành của mẹ.

Bài tập 2.

Đáp án D. Thơ lục bát

Đáp án C. Nỗi nhớ, sự gắn bó thủy chung, tình yêu quê hương sâu nặng của tác giả.

- Câu thơ “Bức tranh đẹp tựa thiên đường.” sử dụng biện pháp tu từ so sánh.

- Tác dụng: Ca ngợi, nhấn mạnh vẻ đẹp quê hương rực rỡ, tươi đẹp như thiên đường, đồng thời thể hiện tình yêu quê hương của tác giả.

Đoạn thơ gợi ra những tình cảm đối với quê hương:

- Tự hào trước vẻ đẹp của quê hương.

- Yêu quê hương.

Đáp án A. Hồi kí

Đáp án C. Tiêu đề (nhan đề) của văn bản

Đáp án A. Ghi lại những sự việc có thực mà tác giả đã trải qua.

Đáp án C. Chúng tôi theo bờ đê Nhị Hà, qua phố Hàng Nâu, Ô Quan Chưởng…

Đáp án C. ...thế mà đã sáu chục năm qua rồi!

Đáp án A. Sự quan tâm của người cha tới việc học hành của con cái là hết sức quan trọng, đặc biệt là buổi học đầu tiên.

- Nghĩa của “chân” trong từ “chân đê”: phần dưới cùng của một số vật, tiếp giáp và bám chặt vào mặt nền.

- Ví dụ đặt câu:

+ Cô ấy có cặp chân mày tự nhiên đẹp quá!

“Chân” trong “chân mày” là dải lông mảnh rậm kéo dài 1,5 - 2 cm bao phía trên mắt theo hình dạng của biên thấp của các đường gờ lông mày ở một số loài động vật có vú.

- Văn bản được kể theo ngôi thứ nhất.

- Tác dụng của ngôi kể thứ nhất:

+ Giúp tác giả dễ dàng ghi lại những cảm xúc, tâm trạng, quan sát,... mà chính tác giả đã trải qua trong buổi học đầu tiên...

+ Câu chuyện được kể giản dị, chân thực - gây xúc động cho người đọc.

Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích: tự sự.

Đoạn trích kể về 3 lần vua Hùng phải lựa chọn để tìm ra vùng đất đóng đô.

- Nhân vật Vua Hùng trong đoạn trích được khắc họa chủ yếu thông qua hành động và suy nghĩ.

- Qua đoạn trích, em nhận thấy vua Hùng là người vô cùng cẩn trọng, suy xét trước mọi vấn đề và luôn hướng tới một sự trọn vẹn, hoàn hảo khi cất công tìm nơi đặt kinh đô đầu tiên của nước ta.

- Biện pháp tu từ nào sử dụng trong câu văn: “Lại giữa vùng đồi có một quả núi cao hẳn lên như đầu một con rồng, còn những dãy núi kia như những khúc rồng uốn lượn.” là biện pháp so sánh.

- Tác dụng: Giúp người đọc dễ hình dung về vùng đất mà vua Hùng chọn đồng thời ca ngợi thế đất đẹp và linh thiêng.

Trong đoạn trích, Vua Hùng khi chọn đất đóng đô luôn chú ý đến con số 100. Con số đó gợi cho em liên tưởng đến hình ảnh bọc trăm trứng tượng trưng cho sự đoàn kết một nhà của 100 người con trong truyền thuyết Lạc Long Quân và Âu Cơ.

Theo em, việc lặp lại chi tiết vua Hùng đi hết nơi này đến nơi khác để chọn đất đóng đô thể hiện dụng ý của tác giả dân gian: Cho thấy việc chọn đất đóng đô là việc hệ trọng, quyết định vận mệnh và sự phồn thịnh, phát triển của đất nước.

- Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận.

- Từ láy trong 4 câu cuối của đoạn văn: dịu dàng, đẹp đẽ, mộc mạc, khó khăn.

- Bài ca dao mà đoạn văn nói đến ở trên được viết theo thể thơ lục bát.

Trong đoạn văn, hoa sen có ý nghĩa ẩn dụ tượng trưng cho con người Việt Nam có lối sống giản dị, mộc mạc; có phẩm chất tốt đẹp, cao quý. Sống trong hoàn cảnh khó khăn nhưng vẫn giữ được tâm hồn trong sáng, cao đẹp.

- “Hoa sen / rực rỡ.”

      CN           VN

- “Bài ca dao / đã thể hiện được vẻ đẹp thanh cao của con người Việt

       CN                                 VN

Nam.”

=> VN được mở rộng.

- Từ trái nghĩa điền vào dấu ba chấm: Lên - xuống (Lên thác xuống ghềnh).

- Nghĩa của thành ngữ “Lên thác xuống ghềnh”: để chỉ những vất vả khó khăn con người phải đối mặt trong cuộc sống.

- Phép tu từ trong các câu văn: Phép so sánh.

- Văn bản: Thánh Gióng - tượng đài vĩnh cửu của lòng yêu nước.

- Tác giả: Bùi Mạnh Nhị

- Phương thức biểu đạt: Nghị luận.

Trong đoạn trích, “phần thưởng cao nhất, đẹp nhất” mà nhân dân trao tặng cho Gióng là: sự trân trọng, yêu mến, ghi nhớ công ơn tới muôn đời, giữ mãi hình ảnh người anh hùng Gióng, để cho nhân vật trở về với cõi vô biên bất tử, để nhân vật sống mãi.

- Câu văn có sử dụng dấu chấm phẩy: Nhân dân còn kể chỗ nào Gióng bắt đầu xuất quân; chỗ nào đoàn trẻ chăn trâu, người thợ rèn đi theo Gióng; chỗ nào Gióng nhổ bụi tre khổng lồ.

- Công dụng của dấu chấm phẩy: dùng để đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận trong phép liệt kê phức tạp - dấu tích để lại của Thánh Gióng.

Thánh Gióng sẽ mãi là tượng đài vĩnh cửu của lòng yêu nước, là “độc nhất vô nhị” trong lòng nhân dân, nhắc nhở mỗi thế hệ con dân đất Việt về lịch sử hào hùng và tinh thần yêu nước ngàn đời của đân tộc ta. Sức mạnh của Gióng không chỉ tượng trưng cho sức mạnh của tinh thần đoàn kết mà còn là sức mạnh của sự kết hợp giữa con người và thiên nhiên, bằng cả vũ khí thô sơ (tre) và hiện đại (roi sắt). Tác giả dân gian xây dựng hình tượng Thánh Gióng còn thể hiện ước mơ hòa bình của nhân dân ta về người anh hùng cứu quốc chống giặc ngoại xâm.

- Truyền thống quý báu của dân tộc được nhắc đến trong đoạn trích: “truyền thống chống giặc giữ nước”.

- Là học sinh, hành động em cần làm để gìn giữ và phát huy truyền thống đó:

+ Chăm chỉ học tập, rèn luyện để sau này trở thành công dân có ích, cống hiến vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước.

+ Tuyên truyền, phát huy truyền thống yêu nước trong tập thể lớp, nhà trường, cộng đồng,...

+ Nhớ ơn các vua Hùng, các vị anh hùng dân tộc, các liệt sĩ, thương bệnh binh,...

- Biện pháp tu từ: So sánh

- Tác dụng: nhấn mạnh công lao và tình yêu thương vĩ đại, bao la sánh ngang với trời biển của cha. Hình ảnh cha luôn là đại diện của sự bảo vệ, chở che, an toàn.

Hai câu thơ đã sử dụng biện pháp nghệ thuật liệt kê và ẩn dụ để khắc họa hình ảnh rõ nét về hình tượng người cha.

- Liệt kê những khổ nhọc, cam go mà người cha đã hy sinh cho con cả cuộc đời.

- Hình ảnh “Đời cha chở nặng chuyến đò gian nan” mang ý nghĩa ẩn dụ: người cha muốn dành tình yêu thương hết cho con, nhận về mình cả hành trình gian nan vất vả để con được sống thật tốt. Không quản một nắng hai sương, không quản ngày đêm, người cha vĩ đại ấy luôn chăm chút cho đứa con yêu của mình.

=> Thông điệp: Từ việc sử dụng nghệ thuật đặc sắc trên, nhà thơ đã khắc họa nên một bức tượng đài bất từ về hình ảnh người cha trong trái tim mỗi người con. Từ đó cần có thái độ sống đúng đắn để không phụ lòng cha.

Nhận xét: Ở câu (a), thông qua ngữ cảnh, người đọc chỉ nhận biết được chi tiết/ sự kiện hoa hồng nở. Ở câu (b), người đọc nhận biết được thông qua ngữ cảnh, đó là rất nhiều bông hoa hồng đang cùng nở rộ rực rỡ.

=> Việc dùng cụm danh từ làm thành phần chủ ngữ cho câu giúp sự vật được miêu tả rõ ràng hơn về số lượng, hình thức,...

Trong những câu chuyện truyền thuyết, câu chuyện mà em thích nhất là “Sơn Tinh Thủy Tinh”. Đây là câu chuyện lí giải hiện tượng lũ lụt xảy ra hàng năm ở nước ta và là một câu chuyện hay, hấp dẫn.

Hồi đó, vua Hùng Vương thứ mười tám có duy nhất một nàng công chúa xinh đẹp tuyệt trần tên là Mị Nương. Năm ấy, Mị Nương đã đến tuổi lấy chồng, nhà vua muốn kén cho con gái mình một chàng rể thật tài ba, xứng đáng với sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành của công chúa.

Hay tin nhà vua kén rể, thần núi Tản Viên là Sơn Tinh và thần nước Thuỷ Tinh đều đến thành Phong Châu để cầu hôn. Sơn Tinh có phép lạ: vẫy tay về phía Đông, phía Đông nổi cồn bãi, vẫy tay về phía Tây, nơi đó mọc lên từng dãy núi đồi. Thuỷ Tinh cũng không kém phần thần thông, chàng ta có thể hô mưa gọi gió. Hùng Vương phân vân vì hai người đều vừa lòng vua, liền mời các Lạc hầu vào bàn chuyện. Nhà vua đã phán rằng:

- Hai chàng đều xứng đáng làm con rể ta, nhưng ta chỉ có một người con gái không thể lấy cả hai được. Thôi thì ngày mai ai đem sính lễ tới trước, ta sẽ gả con gái cho. Sính lễ gồm có: Một trăm ván cơm nếp, một trăm nệp bánh chưng, voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, mỗi thứ một đôi.

Sáng hôm sau, đã thấy Sơn Tinh đến, đem đầy đủ lễ vật và rước được Mị Nương về. Mãi đến gần trưa Thuỷ Tinh mới đến, không lấy được vợ, đùng đùng nổi giận, thần hoá phép đuổi đánh Sơn Tinh. Thuỷ Tinh hô mưa gọi gió, làm thành dông bão, nước từ biển cuồn cuộn chảy ngược về đất liền. Nước mỗi lúc một cao, làm ngập cả ruộng đồng, nhà cửa, nước ngang lưng đồi, thành Phong Châu như nổi lềnh bềnh trên một biển nước. Sơn Tinh không hề nao núng. Chàng dùng phép bốc từng dãy núi, ngọn đồi đắp thành một con đê khổng lồ, vững chắc ngăn dòng nước lũ.

Cuộc chiến kéo dài mấy tháng trời, Sơn Tinh vẫn vững vàng mà sức Thủy Tinh đã đuối, thần liền rút quân về. Từ đó, oán nặng thù sâu, hằng năm, Thuỷ Tinh vẫn thường dâng nước đánh Sơn Tinh hòng cướp được Mị Nương. Nhưng năm nào cũng vậy, Thuỷ Tinh không thắng nổi Sơn Tinh, đành rút quân về. Ngày nay, nhân dân ta vẫn đắp đê, trồng rừng, hằng năm vẫn chung sức chống lại lũ lụt, như xưa kia, ông cha ta và Sơn Tinh đã chống lại Thuỷ Tinh.

Em rất yêu thích câu chuyện này - câu chuyện đầy cao trào của cuộc chiến. Truyện phần nào giúp em hiểu rõ hơn về hiện tượng bão lũ hằng năm, ước mơ chế ngự thiên tai của người Việt cổ. Đồng thời, truyền thuyết cũng ngợi ca tinh thần chiến đấu đồng lòng đồng sức thì không có chuyện gì là không làm được.

Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

Bài thơ trên được viết với thể thơ lục bát với mô típ Ai ơi quen thuộc, đã nhanh chóng đi vào tiềm thức của người nghe. Bài thơ bắt đầu bằng cụm từ Ai ơi, đã tạo nên một hiệu ứng, lôi kéo sự tập trung lắng nghe của người khác về nội dung tiếp đó của bài thơ. Tuy không có từ như, nhưng câu thơ thứ hai đã tự chia thành hai vế tương xứng, đặt lên bàn cân với vị thế tương đương nhau. Mỗi hạt cơm dẻo thơm, ngọt bùi, lại ứng với những giọt đắng cay vất vả của người nông dân. Để làm nên lúa gạo, họ phải bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, vất vả quanh năm suốt tháng. Chính vì thế, chúng ta phải biết quý trọng, nâng niu lúa gạo, không được phung phí. Bài học ý nghĩa ấy chính là nội dung chính mà tác giả dân gian muốn truyền tải qua bài ca dao Ai ơi bưng bát cơm đầy.

Từ lâu, em đã mong ước được nhìn ngắm biển Nha Trang - một danh lam thắng cảnh bậc nhất của đất nước Việt Nam. Và cuối cùng, ước mơ ấy đã trở thành hiện thực. Nhờ có hoạt động hè của thiếu nhi do phường tổ chức để khen tặng các em học sinh có thành tích xuất sắc trong năm học, em đã có một chuyến thăm quan vùng biển thơ mộng này. Chuyến thăm quan đã để lại trong em những kỉ niệm khó quên về bãi biển Nha Trang đầy nắng và gió.

Hôm đó, không cần hẹn giờ đồng hồ mà em cũng tự dậy sớm, làm vệ sinh cá nhân, ăn sáng nhẹ rồi cùng mẹ chuẩn bị cho chuyến thăm quan. Đúng 6 giờ, chiếc xe buýt bắt đầu khởi hành, em tạm biệt mẹ rồi cùng các bạn lên đường. Đi được một lúc, em bắt đầu nhìn thấy hòn Vọng Phu từ xa xa. Quả đúng như mọi người nói, hòn Vọng Phu mang dáng đứng của một người vợ đang bồng con, mỏi mòn đợi người chồng. Rồi còn những ngọn núi với những hòn đá cuội nhẵn bóng, thơ mộng diệu kì. Tiếc rằng là em không thể dừng lại để thăm quan chúng được. Cuối cùng thì cũng đến nơi rồi! Biển Nha Trang đã thấp thoáng hiện lên làm chúng em ồ lên sung sướng, những đợt sóng nhẹ nhàng vỗ về bờ cát trắng. Xa xa, là những chiếc thuyền buồm đủ màu sắc đi lại một cách chậm chạp chắc vì chúng ở xa em quá. Nước biển thật trong và mát lành, em muốn chạy ngay xuống bờ biển nhưng không được phép của anh chị phụ trách. Trên bờ cát trắng phau, những cô bé, cậu bé vui vẻ xây những lâu đài cát của mình. Xe ô tô chở chúng em đi dọc bờ biển một hồi lâu, chúng em thỏa sức ngắm bờ cát trắng trải dài và những làn nước biển trong veo.

Tạm biệt vùng biển Nha Trang xinh đẹp. Hành trình tiếp theo, chúng em đi tới Đảo Khỉ. Và lần này, chúng em phải qua một chuyến tàu nhỏ. Ngồi trên tàu, phóng tầm mắt ngắm biển và quan sát, Đảo Khỉ dần dần hiện lên với những cây dừa cao, một tấm biển nho nhỏ có vẽ hình một chú khỉ tinh nghịch và đề một dòng chữ: “Hân hạnh đón chào quý khách”. Đoàn thăm quan chúng em chọn địa điểm nghỉ chân dưới một tán dương rậm rạp để ăn bữa trưa. Ăn xong bữa trưa, chúng em đi thăm một đàn khỉ trên đảo, hình như có đến mấy trăm con, chúng thật thông minh và tinh nghịch làm sao. Chúng em được vui đùa với những chú khỉ, cho các cậu ăn hoa quả, bánh mì… Chơi được một lúc thì cô hướng dẫn viên du lịch đưa chúng em đến rạp xiếc để xem những tiết mục xiếc của những chú chó, chú khỉ thông minh, đáng yêu. Em và các bạn thích nhất là xiếc khỉ, một chú khỉ làm người đạp xích lô và đương nhiên cũng phải có một chú khỉ khác quần áo sang trọng ngồi trên, tay cầm chiếc dù làm khách. Ai ai cũng háo hức và tán dương nồng nhiệt. Khi những tiết mục của đoàn xiếc chấm dứt cũng là lúc chúng em rời đảo để đến viện hải dương học. Ở đây, em đã được xem vô số loài san hô lớn nhỏ, nhiều loài cá quý hiếm và còn được tận mắt chứng kiến những con cá mập bơi lội trong làn nước. Chúng em lại được tận tay sờ vào bộ xương cá voi khổng lồ và gặp một loài cá được mệnh danh là nàng tiên của biển cả. Trời đã bắt đầu tối, chuyến thăm quan của em đang dần khép lại, tạm biệt thành phố Nha Trang thơ mộng để về bên gia đình! Các dãy đèn trong thành phố Nha Trang đã bắt đầu thắp lên những quả tròn màu tím nhạt, ngả dần sang màu xanh lá cây và cuối cùng nở bung ra trong màu trắng soi rõ mặt người qua lại. Lúc này đây, thành phố Nha Trang được khoác lên mình một bộ cánh mới. Thành phố về đêm với những ánh đèn đủ màu sắc của các nhà hàng, khách sạn, tòa nhà cao tầng làm thành phố trở nên lộng lẫy hơn. Cuối cùng, chúng em cũng phải rời xa những hình ảnh đẹp đẽ ấy, rời xa thành phố Nha Trang với vẻ hối tiếc vô cùng. Đi được một lúc lâu, nhiều bạn sau một chuyến đi đã ngủ thiếp đi trên ghế xe, các anh chị phụ trách thấy thế liền bày ra nhiều trò chơi lý thú, hát những bài ca thiếu nhi cho tới khi chiếc xa dừng lại tại điểm xuất phát.

Chuyến đi thăm quan này mới tuyệt làm sao! Em thầm hứa với lòng mình sẽ cố gắng học thật giỏi để những năm sau được đi thăm những danh lam thắng cảnh tuyệt đẹp khác của đất nước. Chuyến thăm quan đã để lại cảm xúc tuyệt vời trong em và cả các bạn. Hi vọng chúng em sẽ có nhiều chuyến thăm quan như vậy nữa để mở rộng tầm mắt về những khu du lịch của Việt Nam.

Sáng mồng 5 tháng 9 năm nay, trường em chính thức tổ chức Lễ khai giảng để bắt đầu một năm học mới.

Từ trước đó một tuần, mọi người đã rục rịch chuẩn bị cho sự kiện ý nghĩa này. Chúng em đến trường, cùng nhau dọn vệ sinh lớp học, nhận sách vở và áo quần đồng phục để chờ đến ngày khai giảng. Chúng em còn cùng nhau tập dượt cho buổi lễ khai giảng nữa. Nào là sẽ tiến vào từ phía nào, vẫy tay ra sao. Tất cả khiến chúng em thêm xao động và mong chờ nhanh nhanh đến ngày diễn ra buổi lễ.

Và rồi, trong sự mong chờ ngóng đợi của em cùng các bạn, ngày diễn ra lễ khai giảng đã đến. Từ 7h chúng em đã có mặt đông đủ để chuyện trò cùng nhau. Sân trường hôm nay khác lạ lắm. Những chiếc cờ và bóng bay được treo khắp nơi. Các thầy cô đều mặc áo dài và vest thật đẹp. Rất nhiều các thầy cô giáo cũ, các anh chị cựu học sinh, các cô chú phụ huynh cũng đến để tham gia buổi lễ. Bầu không khí hân hoan, rộn ràng náo nhiệt lạ lùng.

Đúng 8h, buổi lễ chính thức bắt đầu. Đoàn học sinh lớp 6 chúng em tiến vào từ phía cổng trường, trong sự vỗ tay chào đón nhiệt liệt của tất cả mọi người. Sau đó, là màn hát Quốc ca, Đội ca của tất cả mọi người. Xong xuôi, chúng em ổn định vị trí để bắt đầu phần tiếp theo. Đó là các lời phát biểu của thầy cô, anh chị về cảm xúc trong ngày tựu trường và những mong muốn, mục tiêu cho năm học mới. Nghe những lời phát biểu ấy, em càng thêm rạo rực và mong nhanh được vào lớp học, được cố gắng phấn đấu cùng bè bạn. Giữa các phần phát biểu là các tiết mục văn nghệ cây nhà lá vườn do các thầy cô và các anh chị biểu diễn. Tiết mục nào cũng hay và hấp dẫn, khiến mọi người vỗ tay không ngớt. Cuối buổi lễ, chính là phần tuyên bố bắt đầu năm học mới và tiếng trống khai trường của thầy hiệu trưởng.