Giải SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức Ôn tập và đánh giá cuối năm học có đáp án

a. Các chủ điểm đã học trong Tiếng Việt 5 (tập một và tập hai) là: Thế giới tuổi thơ; Thiên nhiên kì thú; Trên con đường học tập; Nghệ thuật muôn màu; Vẻ đẹp cuộc sống; Hương sắc trăm miền; Tiếp bước cha ông; Thế giới của chúng ta.

b. Theo em, bức tranh muốn nói: B. Kiến thức là vô tận, hãy khám phá để thành công.

– Tóm tắt câu chuyện Người thầy của muôn đời: Thầy Chu Văn An là nhà giáo nổi tiếng, được nhiều học trò theo học. Năm ấy, đến ngày mừng thọ cụ tròn sáu mươi tuổi, học trò bốn phương tề tựu thăm cụ, dâng biếu cụ quà. Cụ hỏi thăm công việc từng người, bảo ban học trò rồi dẫn học trò tới nhà thầy của mình. Học trò hàng lối đi theo, tới sân, cụ và các trò vái lạy thầy giáo già. Các học trò khi ấy được học bài học thấm thía về nghĩa thầy trò.

Điều em tâm đắc nhất trong câu chuyện này là cụ giáo Chu dẫn tất cả trò của mình sang nhà thầy giáo cũ, vì em nghĩ cụ Chu không đi một mình, cùng rủ học trò có lẽ vì ý đồ tốt. Cụ muốn thầy học trò biết mình cũng trọng nghĩa thầy trò, không quên ơn người cũ; ý nhắc học trò cũng cần trọng nghĩa thầy trò đến suốt đời.

– Tóm tắt câu chuyện Những con hạc giấy: Sau khi nước Mỹ chế tạo hai quả bom nguyên tử đã quyết định đem ném xuống hai thành phố lớn của Nhật Bản. Hậu quả làm nửa triệu người chết và nhiễm phóng xạ, trong đó có câu chuyện của Xa-xa-ki Xa-đa-cô mới hai tuổi cũng bị nhiễm phóng xạ. Cô bé nghĩ và tin vào kì tích sau khi gấp một nghìn con hạc giấy để đổi lấy một điều ước. Nghe tin, nhiều bạn nhỏ khắp nước Nhật cũng gửi hạc giấy về cho bé. Song, cái chết vẫn đến với em. Học sinh toàn thành phố quyên góp tiền xây đài tưởng niệm những nạn nhân của cả nước, trong đó có mô phỏng hình ảnh Xa-đa-cô.

Điều em tâm đắc nhất trong câu chuyện này là trẻ em khắp cả nước Nhật đã gửi hàng nghìn con hạc giấy đến cho Xa-đa-cô. Vì điều ước khi gấp một nghìn con hạc giấy không có thật, nhưng vì Xa-đa-cô tin, trẻ em cũng muốn ủng hộ và an ủi nên cùng tin tưởng, chỉ tiếc điều ước ấy không có thực.

a. Đông như kiến.

b. Năng mưa thì giếng năng đầy.

c. Nhiều sao thì nắng, vắng sao thì mưa.

d.     Con ơi nhớ lấy câu này

 Sông sâu chớ lội, đò đầy chớ qua.

– Hôm nay em có rất ít bài tập.

– Trong vườn, những cây cỏ dại mọc thưa thớt.

– Hôm qua bố mẹ em vắng nhà.

a. Các câu liên kết với nhau bằng từ nối: ban ngày, thế nhưng.

    Các câu liên kết với nhau bằng từ thay thế: chúng.

b. Các câu liên kết với nhau bằng cách lặp lại từ: mùa, Hạ Long, hè, gió

    Các câu liên kết với nhau bằng từ nối: song.

Nơi em ở là một vùng giáp với nhiều đồi núi, nơi có những trận mưa khi nhẹ nhàng, khi xối xả dữ dội. Cơn mưa lên những triền đồi, nước từ khắp nơi bủa về khu đất bằng, nước xối nhau, đuổi nhau dồn về hạ lưu. Thật vậy, nước mưa dữ dội không tiếc thương, cuốn phăng mọi thứ chúng có thể đủ sức cuốn đi, là mưa nhưng mưa không đẹp đẽ, dịu dàng.

– Biện pháp liên kết câu em đã dùng là: lặp lại từ “mưa”, dùng từ ngữ nối “thật vậy”.

a. Em đọc thuộc lòng đoạn thơ khoảng 100 chữ trong một bài thơ đã học và trả lời câu hỏi:

– Bài Bộ đội về làng: Tình quân dân được thể hiện: Khi các anh bộ đội trở về, xóm làng mang không khí tưng bừng, rộn ràng, người dân ai cũng hớn hở. Hình ảnh giúp em cảm nhận được điều đó là:

Các anh về mái ấm nhà vui

Tiếng hát câu cười

Rộn ràng xóm nhỏ

Các anh về tưng bừng trước ngõ,

Lớp lớp đàn em hớn hở theo sau

Mẹ già bịn rịn áo nâu

Vui đàn con ở rừng sâu mới về.

– Bài Về ngôi nhà đang xây: Theo em, hình ảnh ngôi nhà đang xây nói lên cuộc sống trên đất nước ta đang ngày càng phát triển. Đất nước ta đang không ngừng xây dựng các đô thị, hệ thống nhà cửa, công xưởng, trung tâm thương mại,… phục vụ cuộc sống hiện đại. Ngay hiện tại vẫn còn rất nhiều những dự án, những dự định đang được ấp ủ và chờ được thực hiện, phát triển hơn cả hiện tại.

– Bài Việt Nam quê hương ta: Những câu thơ trong bài mà em thích là:

Đất nghèo nuôi những anh hùng

Chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên

Đạp quân thù xuống đất đen

Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa.

Vì qua những câu thơ này, em thấy người Việt Nam giản dị, bình thường, cơm trắng rau xanh lại có thể có được sức mạnh đánh đổ quân thù thành công, trở thành người hùng trong thời chiến và hoá thành người hiền lành, chất phác trong thời bình. Người Việt Nam thật linh hoạt và tài năng.

– Bài Bài ca trái đất: Nhan đề bài thơ gợi cho em suy nghĩ trái đất được rất nhiều người cùng yêu quý, mỗi người một vẻ, một dân tộc, giới tính, đặc điểm,… nhưng cùng chung một bài ca hát cho trái đất thân yêu.

a. Chủ ngữ là: Hoa cà phê; nó.  

    Vị ngữ là: có mùi thơm đậm và ngọt; thường theo gió bay đi rất xa.

b. Chủ ngữ là: Bác rùa đá

    Vị ngữ là: đang nằm im như một tảng đá, thò đầu ra khỏi mai, lim dim mắt đón nhận từng giọt âm thanh tươi mát của tiếng chim bách thanh.

c. Chủ ngữ là: Tôi; tôi.

    Vị ngữ là: có cảm giác mặt trời sẽ rơi xuống cánh đồng; có thể chạy đến chỗ nó rơi xuống một cách dễ dàng.

d. Chủ ngữ là: tôi

    Vị ngữ là: nằm trên chiếc võng mắc vào tán cây sau nhà, vừa nghe gió thổi hiu hiu vừa nhìn lên bầu trời ngắm mây bay.

– Câu đơn là các câu b, d; câu ghép là các câu a, c.

Trong những câu ghép tìm được ở bài tập 2, các vế câu được nối với nhau bằng cách:

+ Ở câu a, dùng kết từ nên.

+ Ở câu b, dùng kết từ và.

a. Dựa vào đoạn mở đầu câu chuyện, em biết công chúa Thiều Hoa là con gái út thứ sáu của Vua Hùng, vô cùng xinh đẹp dịu dàng. Nàng yêu quý muôn loài, từ cành cây, ngọn cỏ đến con chim, con thú nhỏ. Mỗi khi nàng vào rừng, cây nảy lộc, hoa đơm bông, hươu nai, chim chóc chào đón.

b. Câu chuyện giải thích công chúa tìm ra được nghề trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa bằng cách: công chúa dự hội thi múa của họ nhà bướm, trong đó có một con bướm nâu mốc thếch, vụng về nhưng lại là loài bướm có ích. Loài này có thể sinh tằm, ăn dâu, nhả sợi tơ, cuộn thành kén, kéo thành tơ óng vàng bền chắc. Biết vậy, công chúa nuôi bướm nâu ở bãi dâu ven sông, qua từng công đoạn thì thu được thứ vải mỏng vàng óng là lụa.

c. Vải lụa được làm từ tơ tằm đẹp vì là thứ vải mỏng, màu vàng óng như những dải nắng trời. Vải lụa quý vì mùa nóng mặc vào thì mát, mùa rét mặc vào thì ấm mà lại chỉ có thể có được từ tơ loài tằm.

d. Nghề dệt lụa phát triển ở Cổ Đô và mười tám trang ấp dọc theo sông Hồng vì nhờ công chúa Thiều Hoa đã dạy dân trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa; nên có thể hiểu ai ai cũng ở khu này cũng biết, cũng thạo với nghề dệt lụa.

e. Chủ đề của bài đọc: Lý giải cho việc sinh nghề dệt lụa; Tôn vinh người đã dạy cho nhân dân Cổ Đô và mười tám trang ấp dọc theo sông Hồng nghề dệt lụa.

Dựa vào câu chuyện Bà tổ nghề dệt lụa, em nêu được nội dung của từng tranh như sau:

– Bức tranh 1: Truyền thuyết kể lại rằng, Vua Hùng thứ sáu có cô con gái út vô cùng xinh đẹp, dịu dàng tên là Thiếu Hoa.

– Bức tranh 2: Nàng yêu quý muôn loài, từ cành cây, ngọn cỏ đến con chim, con thú nhỏ. Mỗi khi nàng vào rừng, cây nảy lộc, hoa đơm bông, hươu nai, chim chóc chào đón. Một lần, dự hội thi múa của họ nhà bướm, công chúa Thiều Hoa gặp hàng trăm loại bướm đẹp. Có loại cánh trắng như tuyết, có loại cánh vàng như nắng, có loại cánh đen như nhung,...

– Bức tranh 3: Nhưng có một con bướm nâu, cánh mốc thếch, dáng bay vụng về, đậu hiền lành ở một chỗ. Qua trò chuyện, công chúa biết được bướm nâu là loài có ích. Bướm nâu sinh ra con tằm, tằm ăn lá dâu, nhả ra những sợi tơ vàng óng, cuộn thành kén. Kén ấy kéo được thành những sợi tơ óng vàng và bền chắc. Công chúa Thiều Hoa mang bướm nâu ra bãi dâu ven sông Hồng để nuôi. Qua một mùa nắng, những đứa con của bướm nâu kéo tơ kết thành kén vàng. Công chúa còn tìm cách làm ra cái guồng để kéo kén, cái xa để xe tơ, đưa vào khung cửi dệt. Quả nhiên làm ra được một thứ vải mỏng và vàng óng như những dải nắng trời, mùa nóng mặc vào thì mát, mùa rét mặc vào thì ấm. Nàng gọi thứ vải đó là lụa.

– Bức tranh 4: Công chúa Thiều Hoa dạy dân trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa. Nghề nuôi tằm, dệt lụa ở Cổ Đô và mười tám trang ấp dọc theo sông Hồng có từ thời đó và truyền mãi cho đến ngày nay.

Câu chuyện Bà tổ nghề dệt lụa quả là một câu chuyện hay và nhiều ý nghĩa mà em từng được đọc. Câu chuyện làm em ấn tượng với việc con gái Vua Hùng trứ danh lại có lòng yêu thương muôn loài, từ cành cây ngọn cỏ đến chim và con thú nhỏ. Có lẽ đây là một công chúa nhân hậu, hiền lành và hết mực nâng niu những gì quanh mình, một công chúa nhân hậu và tốt bụng! Có lẽ cũng bởi lòng tốt này, cô đã có duyên khi được gặp bướm nâu – loài bướm có ích và giúp cô trở thành người có công lớn. Bản thân chúng ta có lẽ không ấn tượng nhiều với vẻ ngoài của chú bướm qua cách nhìn của công chúa: mốc thếch, vụng về, đậu ở một chỗ; nhưng công chúa tôn trọng và yêu thương tất cả, cô đặc biệt quan tâm và hỏi han chú bướm. Điều công chúa phát hiện cũng là điều làm em ấn tượng nhất: cô tìm ra loại lụa dệt từ tơ của tằm, tằm sinh được từ loài bướm nâu. Cô đem bướm nâu chăm sóc, tìm ra giống vải quý và truyền nghề dệt lụa lại cho dân. Cuộc đời của cô thực sự đã thật có ý nghĩa, làm đến tận thời bây giờ ta vẫn thầm biết ơn, hạnh phúc khi được chạm tay tới tấm vải lụa.

Em đọc đoạn văn của mình cho thầy cô, bạn bè nghe và chỉnh sửa theo góp ý (nếu có).

Khi đi qua Thậm Thình, tác giả lại bâng khuâng nhớ về thuở xa xưa vì Vua Hùng cũng từng đi qua đây, chọn nơi đây để gây dựng tiền đồ và giã gạo làm bánh chưng, bánh giầy trong tiếng chày thậm thình.

Qua lời kể của tác giả, những chi tiết cho thấy vua rất gần gũi, gắn bó với muôn dân là: vua đi săn và nghỉ chân chốn này khi trưa tròn bóng nắng; nhận thức quả xôi đầy dân dâng để dùng làm bữa; vua chọn nơi đây để xây nhà, giã gạo làm bánh.

Theo em, bốn dòng thơ cuối ý nói: dù dấu tích, cảnh và người xưa quá đỗi đẹp dù không còn nữa nhưng kí ức, những trang sử, tình yêu và lòng tự hào cho tích xưa vẫn sống mãi, vẫn còn nằm trong tâm khảm người dân Việt Nam.

Ở đoạn mở đầu, đền Thượng được miêu tả:

– Trước đền Thượng: những khóm hải đường đâm bông rực đỏ, những cánh bướm nhiều màu sắc bay dập dờn như đang múa quạt xoè hoa

– Trong đền Thượng: dòng chữ vàng Nam quốc sơn hà uy nghiêm đề ở bức hoành phi treo chính giữa.

Những cảnh vật ở đền Trung gợi lên vẻ cổ kính là: những cành hoa đại cổ thụ toả hương thơm, những gốc thông già toả bóng mát.

Bài văn gợi lại những câu chuyện cổ xưa về sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Một số câu chuyện được nhắc tới là:

– Nam quốc sơn hà: bài thơ khích lệ tinh thần quân sĩ giúp Lê Hoàn chống quân Tống năm 981 và Lý Thường Kiệt chống quân Tống năm 1077.

– Các Vua Hùng: Hùng Vương trải qua 18 đời vua là các vị vua nước Văn Lang của người Lạc Việt, dựng nên đất nước Việt Nam sơ khai nhất từ khoảng thế kỉ VII đến thế kỉ II trước công nguyên.

– Mị Nương và Sơn Tinh: truyền thuyết về cuộc chiến giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh để tranh giành làm người cưới nàng Mị Nương – con gái của Vua Hùng thứ 18.

– Dấu chân ngựa sắt Phù Đổng: Thánh Gióng hiệu là Phù Đổng Thiên Vương là nhân vật truyền thuyết, là truyền thuyết cậu bé không biết nói nhưng khi nghe tin tuyển người giúp Hùng Vương đánh giặc, bỗng cao lớn và cưỡi ngựa sắt đánh đuổi giặc Ân.

– An Dương Vương rời đô về Phong Khê: sau khi lên ngôi, An Dương Vương đã rời đô về Phong Khê (nay là Đông Anh, Hà Nội).

– Con cháu về thăm đất Tổ: vào ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm, nước ta lấy làm ngày giỗ Tổ Hùng Vương, rất đông người cùng nhau kéo về đất Tổ tại Phú Thọ – vùng đất cổ, cái nôi của văn hoá Lạc Việt, nhiều di sản văn hoá gắn với thời đại Hùng Vương.

Theo em, việc nhắc nhớ những câu chuyện cổ xưa có ý nghĩa vô cùng lớn. Giúp người trẻ chúng em luôn nhớ về những công lao, những cố gắng và vất vả của người xưa để có giang sơn, cơ đồ ngày hôm nay. Chuyện cổ xưa lại ẩn hiện trong dáng hình của thiên nhiên, của đền tích làm câu chuyện cổ thêm khắc sâu, thêm ý nghĩa và thiêng liêng hơn cả.

Đọc câu ca dao, em hiểu: mỗi người Việt Nam dù bận rộn làm lụng quanh năm suốt tháng nhưng cũng không thể quên được ngày giỗ Tổ vào mùng 10 tháng 03 hàng năm.

Trong các câu đã cho, câu ghép là câu a.

Các vế của câu ghép dưới đây được nối với nhau trực tiếp thông qua dấu phẩy.

Công dụng của dấu gạch ngang sử dụng trong câu dưới đây là: đánh dấu phần chú thích. Giải thích về lai lịch của Mị Nương và địa danh gắn liền với Mị Nương vì tích gì.

Trong câu “Đứng ở đây, nhìn ra xa, phong cảnh thật là đẹp.", từ đứng được dùng với nghĩa gốc.

Câu có từ đứng dùng với nghĩa chuyển là:

+ Mỗi khi mặt trời đứng bóng là khi em tan học về nhà.

+ Cho tới ngày nay, Việt Nam ta đã là quốc gia có chỗ đứng nhất định trong khu vực và quốc tế.

* Đề 1: Viết bài văn tả một người bạn đã gắn bó với em trong những năm học qua.

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng cần có ít nhất một người bạn thân thiết. Người bạn đó sẽ khiến chúng ta cảm nhận được nhiều niềm vui, thử được nhiều trải nghiệm trong cuộc sống. Và em cũng vậy, em cũng có cho mình một người bạn thân thiết, bạn thân của em tên là Chi. Chúng em đã quen nhau và là bạn thân từ khi mới bắt đầu học lớp một.

Chi là một cô nàng xinh xắn nhưng cũng rất cá tính. Tuy bằng tuổi em nhưng Chi cao hơn em hẳn nửa cái đầu, dáng người mảnh mai. Gương mặt cô bạn ấy trông tròn trịa nhờ đôi má phúng phính trắng hồng. Chi có mái tóc chỉ dài quá vai nhưng đen bóng, mượt như tơ, làn da trắng cùng đôi mắt huyền long lanh như ánh nước và đôi môi chúm chím đỏ mọng khiến ai cũng phải nhận xét “Cô bé ấy xinh như búp bê”. Điểm đặc biệt nhất trên gương mặt Chi là đôi má lúm đồng tiền xinh xắn. Không chỉ có nụ cười tươi tắn ấm áp khoe ra hàm răng trắng và đều như những hạt bắp, đôi má lúm này khiến Chi trở nên có duyên hơn, đáng yêu hơn trong mắt mọi người.

Sở hữu vẻ ngoài xinh xắn, đáng yêu, tính cách của Chi cũng rất thú vị. Trái ngược với vẻ ngoài dịu dàng, cô bạn ấy lại có cá tính khá mạnh mẽ bởi luôn thẳng thắn nói ra những điều khiến Chi không vui khi bị các bạn trêu chọc quá mức. Thế nhưng, ẩn sâu dưới lớp tính cách mạnh mẽ đó là sự mềm mại, nhẹ nhàng khi Chi luôn là người chia sẻ với em mọi điều trong cuộc sống hằng ngày. Dù buồn hay vui, khó khăn hay đạt được thành tựu, em đều kể với Chi và nhận được sự sẻ chia từ bạn. Ngoài ra, thành tích học tập của cô bạn ấy rất tốt, luôn xếp trong 3 bạn đứng đầu lớp nhưng Chi chưa bao giờ tỏ ra kiêu ngạo hay “bề trên” so với các bạn khác mà luôn hoà đồng và sẵn sàng giúp đỡ mọi người.

Em rất yêu quý cô bạn thân của mình. Mong rằng sau này lớn lên, chúng em vẫn luôn chơi với nhau được thân thiết như thế này và cùng nhau học tập thật tốt, để không phụ lòng mong mỏi của cha mẹ chúng em.

* Đề 2: Viết bài văn kể lại một câu chuyện em yêu thích trong sách Tiếng Việt 5, trong đó có những chi tiết sáng tạo.

“Những con hạc giấy” là một câu chuyện cảm động về những nỗi đau mà chiến tranh mang lại, và đó cũng là câu chuyện để lại cho em nhiều ấn tượng và nhiều suy ngẫm nhất.

           Sự việc bắt nguồn từ ngày 16/7/1945, nước Mỹ chế tạo được bom nguyên tử. Hơn nửa tháng sau, chính phủ Mỹ quyết định ném cả hai quả bom mới chế tạo xuống Nhật Bản, lần lượt ở hai thành phố Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki. Việc này đã cướp đi mạng sống của hàng trăm nghìn người. Tổng số người chết vì hai quả bom này và bị nhiễm phóng xạ lên tới nửa triệu, còn thành phố đã hoang tàn, không còn dấu hiệu của sự sống.

           Khi Hi-rô-si-ma bị ném bom, cô bé Xa-xa-ki Xa-đa-kô mới hai tuổi đã may mắn thoát khỏi bàn tay của Thần Chết tại thời điểm đó, nhưng em lại nhiễm phóng xạ. Mười năm sau, hậu quả của nó càng trở nên rõ nét: Sức khoẻ của em suy giảm rất nhanh, phải nằm viện liên tục để điều trị.

           Mỗi ngày với Xa-đa-kô là một ngày khó khăn bởi sự hành hạ mà nỗi đau thể xác mang lại. Cô bé không thể đi lại, ăn uống, sinh hoạt như người bình thường, bởi bất cứ hành động nào cũng đều mang lại sự đau đớn. Ngày ngày ngồi trên giường bệnh càng lúc càng khiến Xa-đa-kô thấy mệt mỏi và tuyệt vọng. Bỗng nhiên, một tia hy vọng xuất hiện trong cô bé khi Xa-xa-ki Xa-đa-kô nghe được một truyền thuyết truyền miệng từ xa xưa: Nếu gấp đủ một nghìn con hạc bằng giấy treo quanh phòng, em sẽ khoẻ mạnh trở lại. Cô bé mười hai tuổi ngây thơ đã đặt niềm tin vào đó hoàn toàn, và đã cố nén nỗi đau thể xác, miệt mài ngồi gấp hạc. Mỗi con hạc hoàn thành là một nụ cười lại xuất hiện trên gương mặt đã sớm mệt mỏi vì bệnh tật, cũng là một tia hy vọng cho em được hoàn thành. Câu chuyện của Xa-xa-ki Xa-đa-kô đã nhanh chóng được mọi người biết tới. Trẻ em ở khắp Nhật Bản đã gửi tặng cô thật nhiều con hạc giấy. Thế nhưng, Xa-đa-kô đã vĩnh viễn không tỉnh dậy nữa khi cô bé mới gấp được 644 con.

           Xúc động trước sự ra đi của Xa-đa-kô, học sinh ở thành phố Hi-rô-si-ma đã quyên góp tiền để xây một tượng đài tưởng niệm những nạn nhân qua đời vì tội ác của bom nguyên tử, của chiến tranh. Sau này, bức tượng đó được dựng lên ở Công viên Hoà bình của thành phố. Trên đỉnh tượng đài là tượng một bé gái – mô phỏng lại hình ảnh Xa-đa-kô – giơ cao hai tay nâng một con hạc lớn đang dang cánh bay, ánh mắt tràn ngập nỗi thiết tha và hy vọng. Dưới tượng đài khắc dòng chữ “Chúng tôi muốn thế giới này mãi mãi hòa bình”.

           Khi nghe câu chuyện về cô bé Xa-xa-cô, em nghĩ hẳn ai ai cũng xúc động trước lòng yêu chuộng hòa bình của cô bé. Sẽ chẳng có phép màu nào gìn giữ được cuộc sống hòa bình mà mỗi con người, mỗi quốc gia cần phải nỗ lực chung tay để gìn bảo vệ nền hòa bình vốn có và đẩy lùi chiến tranh phi nghĩa.