Đề thi Đánh giá năng lực ĐHQG Hà Nội form 2026 có đáp án (Đề số 14)

Sử dụng dữ liệu sau để trả lời các câu hỏi từ 18 đến 20:

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu 55–57:

“Cây xanh không chỉ cung cấp oxy cho con người mà còn góp phần điều hòa khí hậu, giảm nhiệt độ và hạn chế thiên tai. Ở những thành phố có mật độ cây xanh cao, chất lượng không khí thường tốt hơn và cuộc sống của người dân cũng dễ chịu hơn.”

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu 58-59:

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng

(Nguyễn Khoa Điềm, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ)

Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời 5 câu hỏi sau: (1) Múa rối là một loại hình nghệ thuật ra đời từ rất sớm và xuất hiện ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Vào thế kỷ V trước công nguyên tại Hy Lạp cổ đại, người ta phát hiện ra những dấu tích đầu tiên về nghệ thuật này. Nghệ thuật múa rối bắt nguồn từ những trò chơi với việc sử dụng những con rối để diễn trò, đóng kịch trên sân khấu. Nếu căn cứ vào không gian biểu diễn sân khấu thì múa rối được chia thành hai loại: Nghệ thuật múa rối nước và nghệ thuật múa rối cạn. (2) Nghệ thuật múa rối nước với mặt nước là chỗ diễn của con rối. Con rối có thể múa và cử động thông qua việc điều khiển (hay còn gọi là giật trò) của các nghệ nhân đứng trong buồng trò và giấu kín mình. Nếu như ở rối cạn, con rối là yếu tố đóng vai trò quan trọng nhất thì ở rối nước đòi hỏi sự kết hợp của hai yếu tố: rối và nước. Rối nước có múa, có rối, có nước, chính vì vậy cái tên “múa rối nước” ra đời theo một cách giản dị và dễ hiểu nhất. (3) Là loại hình nghệ thuật độc nhất vô nhị chỉ có tại Việt Nam với sân khấu nước kì lạ và đặc sắc, cùng hình tượng đặc trưng là chú Tễu, múa rối nước là bộ môn nghệ thuật đậm đà sắc thái, tâm hồn người Việt, phản ánh chân thực chất đời, chất dân dã và văn hóa của nông thôn vùng châu thổ sông Hồng, đồng thời là “cuốn lịch sử sống” về dân tộc Việt Nam. (Diện Đàm, Mai Anh, Thu Huyền, Diệu Linh, Múa rối nước: Đời sống tinh thần huyền ảo trên mặt nước, theo VietNamPlus) dựa vào đoạn ngưx liệu này lm câu hỏi trắc nghiẹm 66,67,68,69,70

Đọc bài viết sau đây và trả lời 5 câu hỏi bên dưới:

(1) Trong một năm, một cây ra lá khi trưởng thành sẽ sản sinh ra ngày càng nhiều oxi, đủ cho 10 người thở. Ai cũng biết tầm quan trọng, sự thiết yếu của oxi đối với cuộc sống của con người. Nhưng đó chỉ là yếu tố cần. Yếu tố đủ cho sự sống bao gồm nhiệt độ, khí hậu, không khí trong lành,... cũng phụ thuộc lớn vào mật độ cây xanh trên thế giới. Tuy nhiên, rừng của chúng ta đang ngày càng mất đi. Ước tính có khoảng hàng chục triệu hecta rừng biến mất mỗi năm. Nạn phá rừng xảy ra do tình trạng gia tăng dân số và nhu cầu sản xuất nông nghiệp, công nghiệp ngày càng nhiều. Con người đã chặt hạ cây cối để lấy chỗ cho sự phát triển mới.

(2) Một trong những vai trò quan trọng nhất của cây xanh là làm mát, điều hòa không khí. Hệ thực vật trên Trái Đất đã khiến cho cuộc sống của chúng ta dễ chịu hơn, nhất là việc cung cấp bóng râm trong những ngày oi nóng. Có một điều không ai phủ nhận là sự tồn tại của cây xanh ảnh hưởng tới khí hậu Trái Đất. Dù không tạo ra tuyết trong ngày nắng nóng nhưng có cây xanh là có sự khác biệt. Khí hậu Trái Đất đang dần tăng 1-1,5 độ C trong thế kỉ qua, một phần nguyên nhân từ sự sụt giảm diện tích rừng trên toàn cầu.

(3) Mỗi bộ phận của cây xanh, từ rễ đến lá đều có tác động đến khí hậu. Lá cây giúp điều hòa, làm mát không khí qua quá trình thoát hơi nước, giúp tăng độ ẩm trong không khí. Với mắt người, thoát hơi nước ở cây là quá trình vô hình, nhưng theo điều tra địa chất của Mỹ một cây sồi lớn có khả năng vận chuyển 40 000 gallon (hơn 151 000 lít) nước vào bầu khí quyển trong vòng một năm. Quá trình này cực kì hữu ích trong việc giảm mưa bão vì nó trả lại độ ẩm cho bầu khí quyển. Nhờ khả năng điều hòa, làm mát không khí mà ở những khu vực có cây xanh thì cư dân giảm thiểu được nhu cầu sử dụng năng lượng. Xung quanh các tòa nhà, văn phòng thường trồng cây xanh như một chiếc lược tạo bóng mát cho ngày hè cũng như cản gió lạnh vào mùa đông. Cây xanh có tác dụng hấp thụ bớt lượng nhiệt phát sinh từ các hoạt động của đô thị (xe cộ, giao thông, điều hòa nhiệt độ, máy làm mát). Trồng cây xanh được biết đến là giải pháp hữu hiệu để ngăn chặn sự nóng lên của Trái Đất.

(4) Cây cối luôn được ví là “lá phổi xanh”. Lá cây giúp che chắn các thành phần bụi bẩn, độc hại có trong không khí. Nếu không có cây xanh che bụi và các chất ô nhiễm, con người sẽ khó thở và mắc nhiều bệnh mãn tính do không khí ô nhiễm gây ra.

(5) Tóm lại, không phải ngẫu nhiên những nơi sạch nhất và đáng sống nhất, trong mắt nhiều người tựa “thiên đường” lại được thiết kế để con người có thể sống hài hòa với màu xanh của cỏ cây.

(Thu Thủy, Thế giới ra sao nếu không có cây xanh, dẫn theo songmoi.vn)

Đọc đoạn trích và trả lời Câu 81–85:

“Con người có thể chinh phục thiên nhiên bằng khoa học, nhưng nếu thiếu ý thức bảo vệ môi trường thì chính thiên nhiên sẽ phản kháng lại bằng những thảm họa khắc nghiệt.”

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:

Linh cẩu đốm và sư tử đóng vai trò sinh thái khác nhau trên đồng cỏ châu Phi, tuy nhiên mục tiêu săn mồi của chúng lại giống nhau. Sư tử là loài săn mồi hàng đầu trên đồng cỏ, chủ yếu săn các loài thú lớn và vừa như linh dương đầu bò, ngựa vằn và trâu rừng. Và những con vật này tình cờ lại là con mồi chính của linh cẩu đốm nên giữa hai bên cũng thường xuyên xảy ra mâu thuẫn. Hốc sinh thái đề cập đến tình trạng và vai trò của một loài trong hệ sinh thái, bao gồm thức ăn, môi trường sống và cách sống. Sư tử và linh cẩu đốm có những hốc tương tự trong hệ sinh thái đồng cỏ. Sư tử là loài động vật “kén chọn”, cần nhiều thịt để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng hàng ngày. Linh cẩu đốm cũng vậy, nhưng nếu cuộc săn mồi thất bại, chúng sẽ chọn cách tìm xác của các loài động vật khác để ăn.

Ở những vùng lãnh thổ chồng lấn, số lượng con mồi bị hạn chế nên mâu thuẫn giữa hai bên lại càng diễn ra sâu sắc bởi linh cẩu sẽ tìm và ăn thức ăn thừa của kẻ khác. Không những thế, chúng còn lập thành các băng nhóm chuyên đi cướp con mồi của sư tử.

Sư tử là động vật xã hội, thường xuất hiện theo đàn, săn những con mồi lớn thông qua phân công lao động và hợp tác. Linh cẩu đốm cũng đi săn theo nhóm và là những thợ săn có tính hợp tác cao. Các nhóm linh cẩu đốm thường tạo thành một nhóm gồm hàng chục cá thể, hợp tác chặt chẽ và săn mồi thông qua hợp tác chiến thuật. Cách hợp tác hiệu quả hơn này mang lại cho linh cẩu đốm một lợi thế lớn và khiến chúng trở thành một trong những kẻ săn mồi hung hãn nhất trong số các loài ăn thịt.

(Đức Khương, Tại sao sư tử và linh cẩu luôn tỏ ra bất hòa với nhau?, Theo khoahoc.tv, ngày 14/10/2024)

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:

Nhà mẹ Lê là một gia đình một người mẹ với mười một người con. Bác Lê là một người đàn bà quê chắc chắn và thấp bé, da mặt và chân tay nhăn nheo như một quả trám khô. Khi bác mới đến phố, ai ai cũng chú ý đến đám con của bác: mười một đứa, mà đứa lớn mới có mười bảy tuổi! Đứa bé nhất hãy còn bế trên tay.

Mẹ con bác ta ở một căn nhà lá. Chừng ấy người chen chúc trong một khoảng rộng độ bằng hai chiếc chiếu, có mỗi một chiếc giường nan gãy nát. Mùa rét thì trải ổ rơm đầy nhà, mẹ con cùng nằm ngủ trên đó, trông như một cái ổ chó, chó mẹ và chó con lúc nhúc. Đối với người nghèo như bác một chỗ ở như thế cũng tươm tất lắm rồi. Nhưng còn cách kiếm ăn? Bác Lê chật vật, khó khăn suốt ngày cũng không đủ nuôi từng ấy đứa con. Từ buổi sáng tinh sương, mùa nực cũng như mùa rét, bác ta đã phải trở dậy để đi làm mướn cho những người trong làng. Những ngày có người mướn ấy, tuy bác phải làm vất vả, nhưng chắc chắn buổi tối được mấy bát gạo và mấy đồng xu về nuôi lũ con đói đợi ở nhà.[...] Trong ngày hè nóng nực, con bác Lê đứa nào cũng lở đầu – bác ta bảo là một cái bệnh gia truyền từ đời ông tam đại – nên bác lấy phẩm xanh bôi cho chúng nó. Trông mẹ con bác lại giống mẹ con đàn gà, mà những con gà con người ta bôi xanh lên đầu cho khỏi lẫn. Người phố chợ vẫn thường nói đùa bác Lê về đàn con đông đúc ấy.

(Thạch Lam, Nhà mẹ Lê, In trong Gió lạnh đầu mùa - tập truyện ngắn, NXB Văn học, 2022)

Đọc và trả lời các câu hỏi bên dưới:

Sáng nay mùa thu sang

Cha đưa con đi học

Sương đọng cỏ bên đường

Nắng lên ngời hạt ngọc

Lúa đang thì ngậm sữa

Xanh mướt cao ngập đầu

Con nhìn quanh bỡ ngỡ

Sao chẳng thấy trường đâu?

Hương lúa tỏa bao la

Như hương thơm đất nước

Con ơi đi với cha

Trường của con phía trước

                                                                         Thu 1964

                                (Tế Hanh, Đưa con đi học, In trong Khúc ca mới, NXB Văn học, HN, 1966)

Sử dụng các thông tin cung cấp dưới đây và trả lời các câu hỏi từ 115 đến 117

Một kiến trúc sư đang thiết kế một thác nước nhân tạo trong công viên thành phố. Nước chảy với tốc độ 3 𝑚/𝑠 từ một kênh ngang ở đỉnh của một bức tường thẳng đứng cao h = 5 m sau đó  chảy xuống sông. Lấy g = 10 m/s²

Đọc đoạn thông tin sau và trả lời câu hỏi:

Trong hoá học, chuẩn độ là một phương pháp dùng để xác định nồng độ của một chất trong dung dịch bằng một dung dịch khác đã biết nồng độ. Về nguyên tắc, có thể xác định nồng độ của một dung dịch base mạnh bằng một dung dịch acid mạnh (hoặc ngược lại) đã biết trước nồng độ (thường gọi là dung dịch chuẩn) dựa theo phản ứng trung hoà:

\({H^ + } + O{H^ - } \to {H_2}O\)

Những phản ứng giữa các acid mạnh và base mạnh trong dung dịch đều có chung bản chất.

Bước 1: Cân 1,26 gam oxalic acid ngậm nước (H₂C₂O₄.2H₂O) hoà tan hoàn toàn vào nước, định mức thành 100 mL dung dịch.

Bước 2: Lấy 30 mL dung dịch axit oxalic đã được định mức vào bình tam giác, thêm vài giọt chỉ thị phenolphtalein.

Bước 3: Chuẩn độ dung dịch oxalic acid bằng dung dịch NaOH chưa biết nồng độ đến khi xuất hiện màu hồng (pH = 9) thì hết 23,2 mL dung dịch NaOH.

Hô hấp tế bào là một tập hợp các phản ứng và quá trình trao đổi chất diễn ra trong các tế bào của sinh vật để chuyển đổi năng lượng hóa học có trong chất dinh dưỡng thành adenosine triphosphate (ATP), và sau đó giải phóng các chất thải. Hô hấp tế bào được coi là phản ứng oxy hóa-khử và giải phóng nhiệt. Các chất dinh dưỡng thường được sử dụng cho hô hấp có thể kể đến như đường, amino acid và axit béo, .. nhưng ở đa số tế bào glucose là nguyên liệu phổ biến. Năng lượng hóa học được lưu trữ trong ATP (nhóm phosphate thứ ba của nó liên kết yếu với phần còn lại của phân tử và bị phá vỡ một cách dễ dàng cho phép hình thành liên kết mạnh hơn, do đó chuyển năng lượng cho tế bào sử dụng) có thể được sử dụng để thúc đẩy các quá trình đòi hỏi năng lượng, bao gồm sinh tổng hợp, vận động hoặc vận chuyển các phân tử qua màng tế bào.

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

Mặc dù tiến lên chủ nghĩa tư bản, song Nhật Bản vẫn duy trì quyền sở hữu ruộng đất phong kiến. Tầng lớp quý tộc, đặc biệt là giới võ sĩ Samurai, vẫn có ưu thế về chính trị rất lớn. Họ chủ trương xây dựng Nhật Bản bằng sức mạnh quân sự. Tình hình đó làm cho đế quốc Nhật có đặc điểm là chủ nghĩa đế quốc phong kiến quân phiệt.

Cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản là sự bần cùng hóa của quần chúng nhân dân lao động. Công nhân Nhật Bản phải làm việc mỗi ngày từ 12 đến 14 giờ, trong những điều kiện rất tồi tệ mà tiền lương lại thấp hơn rất nhiều so với ở các nước châu Âu và Mĩ. Sự bóc lột nặng nề của giới chủ đã dẫn đến nhiều cuộc đấu tranh của công nhân đòi tăng lương, cải thiện đời sống, đòi quyền tự do, dân chủ.

Sự phát triển của phong trào công nhân là cơ sở cho việc thành lập các tổ chức nghiệp đoàn. Năm 1901, Đảng Xã hội dân chủ Nhật Bản được thành lập, dưới sự lãnh đạo Ca-tai-a-man Xen.

(Lịch sử thế giới cận đại)

Cho đoạn tư liệu dưới đây:

“Như có Bác trong ngày đại thắng”

(Phạm Tuyên)

Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng,

Lời Bác nay đã thành chiến thắng huy hoàng!

Ba mươi năm đấu tranh giành trọn vẹn non sông,

Ba mươi năm dân chủ cộng hòa kháng chiến đã thành công!

Việt Nam! Hồ Chí Minh!

Việt Nam! Hồ Chí Minh!

Việt Nam! Hồ Chí Minh!

Hồ Chí Minh! Việt Nam!

Read the following passage and mark the letter A, B, C or D on your answer sheet to indicate the correct word or phrase that best fits each of the numbered blanks.

There is a well-known expression in English: “Stop the world, I want to get off!” It captures the sense of panic or pressure that makes someone long to step back, catch their breath, and regain control. Stress-essentially mental or emotional strain - is now one of the most common triggers of illness in modern life. Left (631) ___ , it can wreak disorder on both body and mind.

Physically, stress (632) ___  its toll in many ways. It can speed up the heartbeat, cause palpitations, and push blood pressure through the roof. The respiratory system is equally vulnerable: stress can trigger asthma or make people breathe too fast, upsetting the body’s delicate balance of oxygen and carbon dioxide. (633) ___  with digestion, leading to stomach pain and poor absorption of food. These examples highlight how stress can easily snowball into a host of physical ailments.

Emotional health suffers too. Stress often leaves people on edge - anxious, exhausted, and prone to overreact. Small (634)  ___ may spark outsized anger: a normally calm parent may snap at a child over a minor accident. Over time, stress can fuel mood swings, irritability, and nervous tension.

The long-term consequences can be even more alarming. Chronic stress is a breeding ground for depression, addictions, and eating disorders. Many people turn to alcohol, drugs, or compulsive behaviors in a misguided attempt to cope, but these only compound the problem.

In short, stress is a silent enemy. It undermines the body, clouds the emotions, and jeopardizes mental health. The lesson is clear (635) ___, take time out, and, when necessary, stop the world and rest awhile.

Read about the Earth's tectonic plates, then answer the questions about the text, choosing either A, B, or C as the best answer for each of the questions.

Archaeologists investigating cenotes in Yucatán have uncovered remarkable insights into the Maya’s sacred landscape. At the Holtún cenote near Chichén Itzá, underwater archaeologist Guillermo de Anda and his colleague Arturo Montero confirmed that the well acted as a solar marker: during the zenith sun, a vertical shaft of light plunged into the water. This discovery suggests that Maya priests may have used cenotes as cosmic observatories to fine-tune their sophisticated calendar, while also performing rituals to appeal for rain and agricultural abundance. The cenote’s location in relation to El Castillo pyramid further indicates that the siting of Chichén Itzá was deliberately aligned with astronomical and spiritual principles.

The exploration of Holtún revealed offerings such as skulls, pottery, and sacrificial knives—clear evidence of its sacred role. Scholars now speculate that cenotes, positioned around Chichén Itzá in a diamond configuration, determined not only urban planning but also ritual practice. Just as the spring equinox creates the illusion of a serpent descending El Castillo, the zenith sun connected pyramid, cenote, and sky in a cosmic dialogue. To the Maya, pyramids were not merely monumental stone structures but living timekeepers interacting with celestial events, reinforcing the link between the heavens, Chaak—the rain god—and the survival of corn agriculture.

Yet survival in the harsh Yucatán environment was always precarious. The land’s porous limestone meant there were no rivers, so the Maya relied on seasonal rains stored in cenotes. Farming communities perfected the milpa system—rotating corn, beans, and squash—but everything hinged on the timely arrival of rain. Periods of drought could push families to the brink, prompting desperate offerings to Chaak. Even today, modern Maya farmers keep alive rituals such as Cha Chaak, elaborate rain-invoking ceremonies that involve sacred food, symbolic altars, and prayers blending Christian and pre-Hispanic beliefs. Such customs highlight remarkable cultural continuity despite centuries of upheaval.

During these rituals, shamans (hmem) mediate between gods and villagers, often drawing on visions or ancestral wisdom. In one ceremony, villagers prepared 13-layer corn breads, sacred drinks, and offerings before imitating frog calls to summon Chaak. As prayers mingled with thunder in the distance, a light summer shower finally arrived, interpreted as a divine sign. These living traditions show how the Maya continue to draw upon ancient cosmology, seeing their work, faith, and survival as bound up with the eternal dance between sun, water, and corn.

Tạm dịch: Các nhà khảo cổ học nghiên cứu các hố sụt tự nhiên (cenote) ở Yucatán đã khám phá ra những hiểu biết đáng chú ý về cảnh quan thiêng liêng của người Maya. Tại hố sụt Holtún gần Chichén Itzá, nhà khảo cổ học dưới nước Guillermo de Anda và đồng nghiệp Arturo Montero đã xác nhận rằng giếng này đóng vai trò như một điểm đánh dấu mặt trời: trong thời điểm mặt trời lên cao nhất, một luồng ánh sáng thẳng đứng chiếu xuống nước. Phát hiện này cho thấy các thầy tế Maya có thể đã sử dụng các hố sụt như những đài quan sát vũ trụ để tinh chỉnh lịch phức tạp của họ, đồng thời thực hiện các nghi lễ cầu mưa và mùa màng bội thu. Vị trí của hố sụt so với kim tự tháp El Castillo càng cho thấy rằng việc xây dựng Chichén Itzá được cố ý sắp xếp phù hợp với các nguyên tắc thiên văn và tâm linh.

Việc khai quật Holtún đã tiết lộ những vật phẩm cúng tế như sọ người, đồ gốm và dao tế lễ - bằng chứng rõ ràng về vai trò thiêng liêng của nó. Các học giả hiện đang suy đoán rằng các hố sụt, được bố trí xung quanh Chichén Itzá theo hình thoi, không chỉ quyết định quy hoạch đô thị mà còn cả các nghi lễ. Cũng như điểm phân xuân tạo ra ảo ảnh về một con rắn trườn xuống El Castillo, mặt trời trên đỉnh điểm đã kết nối kim tự tháp, giếng nước và bầu trời trong một cuộc đối thoại vũ trụ. Đối với người Maya, kim tự tháp không chỉ đơn thuần là những công trình kiến trúc đá đồ sộ mà còn là những chiếc đồng hồ sống động tương tác với các sự kiện thiên thể, củng cố mối liên hệ giữa bầu trời, Chaak - vị thần mưa - và sự tồn tại của ngành nông nghiệp trồng ngô.

Tuy nhiên, sự sống còn trong môi trường khắc nghiệt của Yucatán luôn bấp bênh. Đá vôi xốp của vùng đất này đồng nghĩa với việc không có sông ngòi, vì vậy người Maya dựa vào những cơn mưa theo mùa được tích trữ trong các giếng nước. Các cộng đồng nông nghiệp đã hoàn thiện hệ thống milpa - luân canh ngô, đậu và bí - nhưng mọi thứ đều phụ thuộc vào sự xuất hiện đúng lúc của mưa. Những thời kỳ hạn hán có thể đẩy các gia đình đến bờ vực, dẫn đến những lễ vật tuyệt vọng dâng lên Chaak. Ngay cả ngày nay, những người nông dân Maya hiện đại vẫn duy trì các nghi lễ như Cha Chaak, những nghi lễ cầu mưa công phu bao gồm thức ăn thiêng liêng, bàn thờ tượng trưng và những lời cầu nguyện pha trộn giữa tín ngưỡng Kitô giáo và tiền Tây Ban Nha. Những phong tục như vậy làm nổi bật sự liên tục văn hóa đáng chú ý bất chấp hàng thế kỷ biến động. Trong các nghi lễ này, các pháp sư (hmem) đóng vai trò trung gian giữa các vị thần và dân làng, thường dựa vào những linh cảm hoặc trí tuệ tổ tiên. Trong một nghi lễ, dân làng chuẩn bị bánh mì ngô 13 lớp, đồ uống thiêng liêng và lễ vật trước khi bắt chước tiếng ếch kêu để triệu hồi Chaak. Khi những lời cầu nguyện hòa lẫn với tiếng sấm từ xa, một cơn mưa rào nhẹ mùa hè cuối cùng cũng đến, được hiểu là một dấu hiệu thiêng liêng. Những truyền thống sống động này cho thấy người Maya tiếp tục dựa vào vũ trụ học cổ đại, coi công việc, đức tin và sự sống còn của họ gắn liền với vũ điệu vĩnh cửu giữa mặt trời, nước và ngô.

Read the following passage and mark the letter A, B, C, or D on your answer sheet to indicate the correct answer to each of the questions.

Elephants are not only among the most intelligent and social animals on Earth, but also keystone species vital to the health of their ecosystems. They live in tight-knit family groups, or herds, led by a matriarch, often the oldest and most experienced female. This social structure allows them to pass down crucial knowledge about foraging routes, water sources, and predator avoidance. Their complex communication includes a range of vocalizations, some of which are infrasonic—low-frequency rumbles that can travel for miles through the ground, allowing herds to stay in touch across vast distances. This deep level of communication underscores their remarkable cognitive abilities and emotional intelligence, with elephants even showing signs of grief and empathy.

Sadly, both African and Asian elephants are under severe threat, primarily from two major human-related issues. The first is habitat loss, as human settlements and agricultural expansion encroach on their traditional migration routes and feeding grounds. This not only limits their access to food and water but also increases human--elephant conflict, which can be devastating for both parties. The second major threat is poaching for ivory. Despite international bans, a black market for ivory products persists, driving a brutal trade that has decimated elephant populations, particularly in Africa. This illegal trade is often linked to organized crime and fuels instability in many regions.

Elephants play a crucial, irreplaceable ecological role. As they move and forage, they act as "ecosystem engineers." By eating plants and spreading seeds through their dung, they help regenerate forests and savannas, shaping the landscape. Without them, these ecosystems could suffer a process known as "trophic cascade," where the loss of one key species leads to the collapse of countless others. For example, in dense forests, elephants create paths that serve as highways for smaller animals. During dry seasons, their remarkable memory helps them find and dig waterholes, providing a lifeline for numerous species, from birds to big cats.

Fortunately, conservation projects are making a difference, often by focusing on community involvement. In places like Kenya, local people are employed as wildlife rangers and eco-tourism guides. This not only protects elephants but also provides alternative, sustainable income sources, reducing the economic incentive to support poachers. Furthermore, global education campaigns aim to raise awareness about the cruelty behind the ivory trade and promote a shift toward sustainable, ethical wildlife tourism. Protecting elephants is a testament to our understanding of biodiversity and the interconnectedness of all life on our planet.

Tạm dịch: Voi không chỉ là một trong những loài động vật thông minh và có tính xã hội cao nhất trên Trái đất, mà còn là loài chủ chốt, đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của hệ sinh thái. Chúng sống trong các nhóm gia đình gắn bó chặt chẽ, hay còn gọi là đàn, do một con cái đầu đàn dẫn dắt, thường là con cái lớn tuổi nhất và giàu kinh nghiệm nhất. Cấu trúc xã hội này cho phép chúng truyền lại những kiến thức quan trọng về đường đi kiếm ăn, nguồn nước và cách tránh kẻ săn mồi. Hệ thống giao tiếp phức tạp của chúng bao gồm nhiều loại âm thanh, một số trong đó là âm thanh hạ âm – những tiếng ầm ầm tần số thấp có thể truyền đi hàng dặm dưới lòng đất, cho phép các đàn giữ liên lạc với nhau trên những khoảng cách rộng lớn. Mức độ giao tiếp sâu sắc này nhấn mạnh khả năng nhận thức và trí tuệ cảm xúc đáng kinh ngạc của chúng, thậm chí voi còn thể hiện cả dấu hiệu đau buồn và đồng cảm.

Đáng buồn thay, cả voi châu Phi và voi châu Á đều đang bị đe dọa nghiêm trọng, chủ yếu từ hai vấn đề lớn liên quan đến con người. Thứ nhất là mất môi trường sống, khi các khu định cư của con người và sự mở rộng nông nghiệp xâm lấn các tuyến đường di cư và bãi kiếm ăn truyền thống của chúng. Điều này không chỉ hạn chế khả năng tiếp cận thức ăn và nước uống mà còn làm tăng xung đột giữa người và voi, có thể gây ra hậu quả tàn khốc cho cả hai bên. Mối đe dọa lớn thứ hai là nạn săn trộm ngà voi. Bất chấp lệnh cấm quốc tế, thị trường chợ đen buôn bán ngà voi vẫn tồn tại, thúc đẩy hoạt động buôn bán tàn bạo đã tàn phá quần thể voi, đặc biệt là ở châu Phi. Hoạt động buôn bán bất hợp pháp này thường liên quan đến tội phạm có tổ chức và gây bất ổn ở nhiều khu vực.

Voi đóng vai trò sinh thái quan trọng và không thể thay thế. Khi di chuyển và kiếm ăn, chúng hoạt động như những "kỹ sư hệ sinh thái". Bằng cách ăn thực vật và phát tán hạt giống qua phân, chúng giúp tái tạo rừng và thảo nguyên, định hình cảnh quan. Nếu không có chúng, các hệ sinh thái này có thể phải chịu một quá trình được gọi là "thác dinh dưỡng", trong đó sự mất mát của một loài chủ chốt dẫn đến sự sụp đổ của vô số loài khác. Ví dụ, trong các khu rừng rậm, voi tạo ra những con đường đóng vai trò như đường cao tốc cho các loài động vật nhỏ hơn. Trong mùa khô, trí nhớ đáng kinh ngạc của chúng giúp chúng tìm và đào các hố nước, cung cấp nguồn sống cho nhiều loài, từ chim đến mèo lớn.

May mắn thay, các dự án bảo tồn đang tạo ra sự khác biệt, thường bằng cách tập trung vào sự tham gia của cộng đồng. Ở những nơi như Kenya, người dân địa phương được tuyển dụng làm kiểm lâm viên và hướng dẫn viên du lịch sinh thái. Điều này không chỉ bảo vệ voi mà còn cung cấp các nguồn thu nhập thay thế, bền vững, làm giảm động cơ kinh tế để hỗ trợ những kẻ săn trộm. Hơn nữa, các chiến dịch giáo dục toàn cầu nhằm mục đích nâng cao nhận thức về sự tàn bạo đằng sau hoạt động buôn bán ngà voi và thúc đẩy sự chuyển đổi sang du lịch động vật hoang dã bền vững và có đạo đức. Bảo vệ voi là minh chứng cho sự hiểu biết của chúng ta về đa dạng sinh học và sự liên kết giữa tất cả sự sống trên hành tinh này.