Đề tham khảo Đánh giá tư duy Đại học Bách khoa Hà Nội năm 2026 có đáp án (Đề 15)

PHẦN 2: TƯ DUY ĐỌC HIỂU

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 41 đến câu 50.

DEEPFAKE Ở VIỆT NAM

[1] Trên thế giới, nhiều nền tảng lớn đã vấp phải tranh cãi khi AI bị lạm dụng để tạo deepfake gây hại. Việc Grok bị điều tra tại Australia và TikTok phải tăng cường gắn nhãn nội dung AI cho thấy áp lực quản lý đang gia tăng trên toàn cầu. Ngay trong tuần này, Grok đang bị Cơ quan an toàn trực tuyến Australia điều tra, yêu cầu làm rõ trách nhiệm khi người dùng sử dụng Grok để tạo deepfake liên quan đến hình ảnh mang tính khiêu dâm của phụ nữ và trẻ em. Thậm chí, nhiều hình ảnh, video deepfake không chỉ xâm phạm quyền riêng tư cá nhân mà còn chạm tới các lĩnh vực nhạy cảm như an ninh thông tin, pháp luật quốc tế và chủ quyền quốc gia.

[2] Để ứng phó với tin giả nói chung và deepfake, các cơ quan quản lý trong nước đã liên tục ban hành nhiều quy định. Gần đây nhất, Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 đã thiết lập các nguyên tắc nền tảng về bảo vệ quyền riêng tư và an toàn dữ liệu trong toàn bộ vòng đời của hệ thống AI, từ thu thập dữ liệu đến khai thác đầu ra. Cách tiếp cận này phản ánh sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy lập pháp của Việt Nam, khi quyền riêng tư được xác lập như một trụ cột của quản trị AI, đặc biệt đối với các công nghệ AI tạo sinh có nguy cơ tác động trực tiếp đến quyền con người như deepfake. Tuy nhiên, các nguyên tắc này vẫn chưa được cụ thể hóa bằng một cơ chế điều chỉnh trực tiếp đối với hành vi deepfake, mà chủ yếu được thực thi thông qua các quy định pháp luật hiện hành mang tính gián tiếp và phân tán.

[3] Ở cấp độ chế tài hình sự, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi 2017) cũng có các quy định liên quan. Nếu chứng minh được yếu tố xúc phạm danh dự cá nhân, có thể áp dụng Điều 155 về tội làm nhục người khác hoặc Điều 156 về tội vu khống. Trong trường hợp sử dụng nội dung video để gây hoang mang trong xã hội, Điều 288 về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin trên mạng viễn thông có thể được viện dẫn. Nếu như video bị lợi dụng để chống phá Nhà nước, thậm chí Điều 117 về tội tuyên truyền chống Nhà nước cũng có thể đặt ra.

[4] Ở góc độ xử phạt hành chính, việc cung cấp và chia sẻ video giả mạo vẫn thuộc nhóm hành vi bị cấm, bất kể nội dung đó có vẻ phù hợp với quan điểm “đúng đắn” hay không. Việc giả mạo này có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 (Điều 101 của Nghị định 15/2020/NĐ-CP ngày 3/2/2020 của Chính phủ về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử).

[5] Một cách tiếp cận khác là căn cứ theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025: hình ảnh và giọng nói là dữ liệu cá nhân nhạy cảm, chỉ được xử lý khi có sự đồng ý rõ ràng của chủ thể dữ liệu. Việc sử dụng hình ảnh, giọng nói của giáo sư Harvard để dựng video mà không có sự chấp thuận chủ thể dữ liệu cá nhân là hành vi vi phạm quyền dữ liệu cá nhân.
Cùng với đó, Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định quyền của cá nhân đối với hình ảnh, danh dự, nhân phẩm, uy tín. Bất kỳ sự xâm phạm nào cũng có thể dẫn đến quyền yêu cầu gỡ bỏ nội dung, xin lỗi, cải chính và bồi thường thiệt hại.

[6] Các hành vi thiết kế, huấn luyện, chỉnh sửa hoặc sử dụng AI để tạo ra nội dung giả mạo xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân cần được xác định rõ là hành vi bị cấm và gắn với chế tài cụ thể trong Luật Trí tuệ nhân tạo cùng các văn bản hướng dẫn thi hành. Cách tiếp cận này sẽ góp phần chuyển trọng tâm quản lý từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa rủi ro ngay từ giai đoạn phát triển công nghệ.

[7] Bên cạnh người trực tiếp tạo ra deepfake, vai trò của các nền tảng số – môi trường lan truyền chủ yếu của nội dung giả mạo – cũng đặt ra nhiều câu hỏi pháp lý. Nhưng đối với bên cung cấp nền tảng công nghệ – môi trường lan truyền chủ yếu của video giả mạo, hiện nay, pháp luật Việt Nam vẫn chưa quy định rõ nghĩa vụ pháp lý trong việc phát hiện và quản lý các sản phẩm deepfake.

[8] Gần đây, một số nền tảng số đã có động thái đối phó với các video giả mạo, ví dụ TikTok đã gắn nhãn nội dung do AI tạo ra (AI-generated content) đối với sản phẩm deepfake nhằm tránh gây hiểu nhầm hoặc lan truyền thông tin sai lệch. Theo đó, TikTok hướng dẫn khi phát hiện nội dung do AI tạo ra vi phạm nguyên tắc cộng đồng, người dùng có thể báo cáo và chọn mục “Thông tin sai lệch” và “Deepfake, truyền thông nhân tạo và truyền thông thao túng” để gửi đến TikTok.

[9] Sau cùng, deepfake không chỉ là thách thức công nghệ mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị pháp lý trong kỷ nguyên số.

Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 mở ra khuôn khổ quan trọng, nhưng chỉ khi được cụ thể hóa bằng các quy định đồng bộ và có tính phòng ngừa, pháp luật mới thực sự bảo vệ được quyền con người và giữ vững niềm tin xã hội. Đây cũng là điều kiện cần thiết để Việt Nam phát triển AI một cách an toàn, có trách nhiệm và bền vững.

(Bạch Thị Nhã Nam và Phạm Dương Hoàng Phúc, Tạp chí Tia sáng, 08/01/2026, tiasang.com.vn)

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 51 đến câu 60.

BÁC CÓ PHẢI LÀ VUA ĐÂU?

[1] Có một số người có ngôi cao, chức cả, sống trong sự trọng vọng, chiều chuộng của mọi người, thường xuyên được hưởng sự ưu đãi đặc biệt, lâu dần cũng quen đi mà không hề biết rằng mình đã nhiễm phải thói đặc quyền, đặc lợi.

[2] Suốt đời tâm niệm là người công bộc của nhân dân, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ, Bác Hồ của chúng ta luôn luôn hòa mình vào cuộc sống chung của đồng bào, đồng chí, không nhận bất cứ một sự ưu tiên nào người khác dành cho mình.

[3] Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, nhiều nhân sĩ, trí thức cao tuổi theo Bác lên Việt Bắc, đi kháng chiến, đèo cao, suối sâu, đường bùn lầy, nhiều vị phải nằm cáng. Anh em phục vụ lo Bác mệt cũng đề nghị Bác lên cáng, Bác gạt đi: Bác còn khoẻ, còn đi được, các chú có nhiệm vụ đưa Bác đi như thế này là tốt rồi.

[4] Năm 1950, Bác Hồ đi chiến dịch Biên giới. Chuyến đi dài ngày, gian khổ. Anh em cảnh vệ kiếm được một con ngựa, mời Bác lên. Bác cười: chúng ta có 7 người, ngựa chỉ có một con, Bác cưỡi sao tiện?

[5] Anh em vừa khẩn khoản: chúng cháu còn trẻ, Bác đã cao tuổi, đường xa, việc nhiều,... Không nỡ từ chối, Bác trả lời:

- Thôi được, các chú cứ mang ngựa theo để nó đỡ hộ ba lô, gạo nước và thức ăn. Trên đường đi, ai mệt thì cưỡi. Bác mệt, Bác cũng sẽ cưỡi.

[6] Cuối năm 1961, Bác về thăm xã Vĩnh Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, một xã có phong trào trồng cây tốt. Tại một ngọn đồi thấp, Bác đứng nói chuyện với nhân dân trong xã. Trời đã gần trưa, tuy đã sang đông mà nắng còn gay gắt. Nhìn Bác đứng giữa nắng trưa, ai cũng băn khoăn. Đồng chí Chủ tịch huyện cho tìm mượn được chiếc ô, định giương lên che nắng cho Bác, thì Bác quay lại hỏi:

- Thế chú có đủ ô che cho tất cả đồng bào không? Thôi, cất đi, Bác có phải là vua đâu?

[7] Một lần, trong bữa ăn, đồng chí phục vụ dọn lên cho Bác một đĩa cá anh vũ, một loại cá sông quý hiếm thường chỉ có ở khúc sông Hồng đoạn Bạch Hạc - Việt Trì. Nhìn đĩa cá biết ngay là của hiếm, Bác khen và bảo:

- Cá ngon quá, thế mà chú Tô (tức đồng chí Phạm Văn Đồng) lại đi vắng. Thôi, các chú để đến chiều đồng chí Tô về cùng thưởng thức.

[8] Miếng ngon không bao giờ Bác chịu ăn một mình. Chia sẻ ngọt bùi là thế, tưởng chuyện cũng sẽ qua đi. Nhưng đến bữa sau, trong mâm cơm lại có món cá hôm trước. Nhìn đĩa cá, Bác hiểu ngay và tỏ ra không bằng lòng.

- Bác có phải là vua đâu mà phải cung với tiến!

[9] Rồi Người kiên quyết bắt mang đi không ăn nữa. Như Bác đã từng nói, ở đời ai chẳng thích ăn ngon, mặc đẹp, nhưng nếu miếng ngon đó lại đánh đổi bằng sự mệt nhọc phiền hà của người khác thì Bác đâu có chấp nhận.

[10] Những anh em công tác trong Phủ Chủ tịch hàng ngày vẫn thường đi lại bằng xe đạp, thỉnh thoảng có gặp Bác đi bộ. Nhìn thấy Bác, mọi người đều xuống dắt xe chở Bác đi qua rồi mới lên xe đi tiếp. Thấy vậy, Bác thường khoát tay ra hiệu bảo anh em cứ đi tiếp, không cần xuống xe. Nhưng ai có thể cho phép mình ngồi trên xe khi Bác đi bộ. Một lần, Bác gọi đồng chí vừa xuống dắt xe lại gần và bảo:

- Các chú có công việc của mình nên cứ tiếp tục đạp xe mà đi. Bác đâu có phải là cái đền có biển "hạ mã" ở trước để ai đi qua cũng phải xuống xe, xuống ngựa?

[11] Lão Tử có nói: "Trời đất sở dĩ có thể dài và lâu vì không sống cho mình nên mới được trường sinh. Thánh nhân đặt thân mình ở sau mà lại lên trước, đặt thân mình ở ngoài mà lại còn". Bác Hồ sống quên mình, không nghĩ đến mình mà lại trở thành sống mãi. Lời Lão Tử thật sâu sắc lắm thay!.

(Trích trong Bác Hồ - con người và phong cách ,  Sđd, t. 1., Trần Hiếu)

PHẦN 3. TƯ DUY KHOA HỌC

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 61 đến câu 65.

Trong y học, để chẩn đoán các bệnh lý về mạch máu như: phát hiện tắc nghẽn hoặc hẹp động mạch, người ta sử dụng máy đo lưu lượng máu điện từ (Electromagnetic Blood Flowmeter). Cấu tạo của máy gồm hai thành phần chính: cuộn dây tạo ra từ trường đều vuông góc với dòng chảy của mạch máu; hai điện cực được gắn ở hai vị trí tiếp xúc với mô xung quanh mạch máu để đo hiệu điện thế cảm ứng.

Trong máu chứa nhiều ion và các hạt tích điện, nên khi máu chảy, các ion này di chuyển trong từ trường đều chịu tác dụng của lực từ có độ lớncó phương vuông góc với cảm ứng từ  và với vận tốc của các hạt. Lực này làm cho các hạt điện tích dương và âm bị lệch về hai phía đối diện của mạch máu. Điều này tạo ra một hiệu điện thế cảm ứng giữa hai điện cực đặt tại thành mạch và được xác định nhờ biểu thức

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 66 đến câu 70.

Người ta chế tạo một máy ấp trứng gà bằng thùng xốp kín được bọc cách nhiệt, có một lỗ nhỏ gắn quạt. Bên trong thùng có một bóng đèn sợi đốt, dùng để cung cấp nhiệt cho khối khí trong thùng (xem là khí lí tưởng). Khi đèn sáng, quạt cũng được bật để giúp nhiệt độ trong thùng được tăng đều (khi đó có thể xem thùng là kín, không trao đổi chất với bên ngoài).

Biết nhiệt độ và khối khí khi đèn bắt đầu mở là 27°C và 140g. Khi đạt đến nhiệt độ yêu cầu, cảm biến nhiệt sẽ truyền tín hiệu cho bảng điều khiển để tắt đèn và quạt. Bỏ qua sự hấp thụ nhiệt của bóng đèn và thùng xốp. Biết nhiệt dung riêng của không khí là 1005 J/kg.K. Trên bóng đèn sợi đốt có ghi 220V – 40W. Biết điện áp giữa hai đầu bóng đèn này có đồ thị biểu diễn sự biến thiên của điện áp theo thời gian u(t) như hình vẽ bên dưới.

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 71 đến câu 75.

Dưới đây là thông số của một xe đạp điện:

- Ắc-quy: 36 V / 10 Ah;

- Thời gian sạc: 8 h;

- Tiêu thụ điện năng trên một lần sạc: 0,5 kWh;

- Mỗi lần ắc-quy sạc đầy đi được quãng đường: 50 km;

- Khối lượng xe: 40 kg;

- Tốc độ tối đa: 30 km/h;

- Hiệu suất động cơ: 80%;

- Tiếng ồn (mức cường độ âm) tối đa khi xe chuyển động (ở khoảng cách 1m): 62 dB.

Biết ắc-quy ban đầu chưa có điện, ta cần sạc đầy cho ắc-quy.

Một người có khối lượng 50 kg đi xe đạp trên đường nằm ngang với tốc độ tối đa không đổi và đi hết được quãng đường tối đa cho mỗi lần sạc như thông số của xe. Biết lực cản là 0,02 lần tổng trọng lượng của người và xe. Lấy g = 10 m/s².

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 76 đến câu 80.

DOPAMINE

   Dopamine là một chất dẫn truyền thần kinh và hormone quan trọng trong não, điều hòa cảm giác vui vẻ, động lực, trí nhớ, tập trung và vận động, thường được gọi là "hormone hạnh phúc" vì tạo cảm giác hưng phấn, phấn khích khi nồng độ tăng lên. Nó có vai trò điều phối nhiều chức năng cơ thể, từ cảm xúc, học tập đến giấc ngủ, và sự mất cân bằng dopamine liên quan đến các bệnh như Parkinson, trầm cảm.

   Trong não và tuỷ thượng thận, dopamine được tạo ra thông qua hai bước. Đầu tiên, amino acid tyrosine được biến đổi thành L – Dopa bởi enzyme Tyrosine Hydroxylase (TH). Sau đó, enzyme DOPA decarboxylase sẽ chuyển hoá L – Dopa thành Dopamine:

   Khi nồng độ dopamine trong cơ thể tăng lên sẽ mang lại cảm giác sảng khoái, thích thú, tràn đầy cảm hứng và động lực. Ngược lại, khi nồng độ dopamine trong cơ thể thấp xuống sẽ làm giảm động lực, giảm khả năng tập trung của cơ thể. Dopamine không hoạt động riêng biệt  mà cùng với các loại chất dẫn truyền thần kinh và hormone khác như serotonin và adrenaline tạo ra các tác động đến sức khỏe tâm lý và thể chất con người.

   Ngày nay, việc xem video ngắn trên các nền tảng xã hội như TikTok, Youtube, Instagram… đã không còn là một điều gì xa lạ trong thói quen đời sống mỗi người. Mỗi lần “được xem” video yêu thích, não bộ tiết ra dopamine khiến cho người xem cảm thấy hưng phấn và coi đó phần thưởng của việc xem video. Cơ chế củng cố ngẫu nhiên gia tăng độ gây nghiện: không biết trước khi nào nội dung mình thích sẽ xuất hiện, mọi người  càng xem nhiều video để tăng khả năng lặp lại dopamine. Việc này mang lại rất nhiều ảnh hưởng tới sức khoẻ và đặc biệt là suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung. Để gia tăng dopamine an toàn hiệu quả, có thể điều chỉnh chế độ dinh dưỡng hàng ngày, duy trì các hoạt động thể chất lành mạnh, ở cường độ thích hợp, tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Đặc biêt, ngủ đủ giấc giúp mức độ dopamine cân bằng và giúp chúng ta cảm thấy tỉnh táo hơn, hoạt động tốt hơn trong ngày do dopamine được giải phóng vào buổi sáng với số lượng lớn và giảm dần vào buổi tối trước khi đi ngủ. Thiếu ngủ sẽ khiến phá vỡ nhịp điệu tự nhiên này.

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 81 đến câu 85.

QUY TRÌNH SẢN XUẤT XÚT – CHLORINE

   Xút (NaOH) và chlorine (Cl₂) là các hóa chất cơ bản có vai trò quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp như sản xuất giấy, dệt nhuộm, xử lí nước, sản xuất chất tẩy rửa và tổng hợp hóa chất. Hiện nay, xút – clo chủ yếu được sản xuất theo quy trình điện phân dung dịch NaCl bão hòa (chlor–alkali process) đã được tinh chế để loại bỏ các ion Ca²⁺, Mg²⁺.

   Hiện nay trong công nghiệp có 3 phương pháp chính đế sản xuất xút và chlorine:

   (1) Phương pháp điện phân dung dịch NaCl có màng ngăn (Diaphragm cell)

Dòng dung dịch NaCl được bơm vào bể điện phân bên cực dương (được làm bằng than chì hoặc titanium) và dòng nước được bơm vào bể điện phân bên cực âm. Bán phản ứng xảy ra tại các điện cực như sau:

(+) Anode: 2Cl⁻ ⟶ Cl₂(g) + 2e

(−) Cathode: 2H₂O + 2e ⟶ 2OH⁻ + H₂(g)

Giữa bể điện phân muối có một màng chọn lọc ion nơi chỉ cho phép ion đối như Na⁺ tự do đi qua, nhưng ngăn không cho các anion như hydroxide (OH⁻) và chloride (Cl⁻) khuếch tán qua. Quá trình tổng thể, tại cathode hình thành NaOH và giải phóng khí H₂, ở anode hình thành và giải phóng khí Cl₂.

   (2) Phương pháp điện phân dung dịch NaCl trong bình điện phân thủy ngân

Trong quy trình sản xuất xút – chlorine bằng bình điện phân thủy ngân (còn được gọi là quy trình Castner – Keller), dung dịch nước muối bão hòa nổi trên một lớp thủy ngân mỏng. Tại cực dương (graphite) Cl₂ được tạo ra như trong quá trình điện phân dung dịch NaCl có màng ngăn. Khác biệt ở đây là chính lớp thủy ngân lỏng đóng vai trò là cathode của quá trình điện phân. Tại đây, phản ứng khử nước thành H₂(g) có quá thế khá lớn nên thay vào đó xảy ra sự khử ion Na⁺ thành Na kim loại. Na tan vào trong thủy ngân tạo thành hỗn hống Na – Hg. Hỗn hống này được lấy ra khỏi bể và trộn với nước, xảy ra phản ứng hóa học tạo ra NaOH rất tinh khiết và H₂, lồng thời giải phóng thủy ngân lỏng. Thủy ngân lỏng sinh ra được tuần hoàn trở lại lớp thủy ngân lỏng ở đáy bể.

   (3) Phương pháp điện phân dung dịch NaCl với màng trao đổi ion (Membrane cell process)

Phương pháp này hiện nay là phương pháp được ưa chuộng nhất, tạo ra NaOH có chất lượng cao nhất. Một màng thấm ion được sử dụng để ngăn cách cực âm và cực dương. Màng thấm được làm từ một loại polymer chỉ cho phép các ion dương đi qua. Dung dịch nước muối bão hòa được dẫn vào ngăn chứa. Dòng điện chạy qua tế bào sẽ phân tách NaCl thành các ion cấu thành nó. Tại anode, khí chloride được tạo thành và ở cathode quá trình khử nước tạo thành OH⁻ và khí H₂. Các ion Na⁺ di chuyển sang cực âm và phản ứng với OH⁻ tạo thành dung dịch NaOH không bị nhiễm bẩn bởi bất kì chất nào khác.

   Có thể tóm tắt 3 phương pháp sản xuất NaOH và Cl₂ trong công nghiệp trong bảng sau:

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 86 đến câu 90.

AMPHETAMINE

Khi thay thế nguyên tử H trong NH₃ bằng gốc hydrocarbon ta thu được hợp chất amine. Bậc của amine thường được tính bằng số gốc hydrocarbon liên kết với nguyên tử nitrogen. Khi nguyên tử nitrogen liên kết với carbon trong vòng benzene ta có các amine thơm.

Amphetamine (C₉H₁₃N) là một amine có tính kích thích thần kinh mạnh, có tác dụng giảm đau, chống trầm cảm, suy nhược thần kinh. Amphetamine được sử dụng trong dược phẩm làm thuốc điều trị chứng rối loạn thiếu tập trung, ngủ rũ và béo phì. Tuy nhiên, việc sử dụng không theo chỉ định, lạm dụng hay sử dụng trái phép amphetamine có thể gây ra nhiều tác hại như lệ thuộc thuốc, lo âu, mệt mỏi, hoang tưởng,... (Nivaldo J. Tro, 2007).

Amphetamine có công thức cấu tạo đưới đây:

Một trong những tính chất quan trọng nhất của amphetamine là tính base. Hợp chất này làm giấy quỳ tím ẩm chuyển thành xanh. Amphetamine tác dụng với các acid vô cơ, ví dụ hydrochloric acid (HCl) cho muối amphetamine chlorhydrate (C₆H₅-CH₂CH(CH₃) NH₃⁺Cl). Trong dược phẩm amphetamine thường được sử dụng dưới dạng muối amphetamine sulfate.

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 91 đến câu 95.

ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁC CHỦNG NẤM MEN

Nấm men S. cerevisiae là vi sinh vật thường được sử dụng trong sản xuất thực phẩm lên men như bánh mỳ và các loại đồ uống có cồn. S. boulardii là một chủng nấm men khác có họ hàng gần gũi và có nhiều đặc điểm chung với S. cerevisiae, chúng thường được sử dụng để sản xuất men tiêu hóa giúp hỗ trợ phòng ngừa và điều trị bệnh tiêu chảy ở người và vật nuôi.

Tế bào nấm S. boulardii có hình trứng hoặc hình ovan, nhiệt độ tối ưu cho sự phát triển là 37^oC. Khi nuôi cấy loại nấm men này trên đĩa thạch, nấm men sẽ phát triển tạo khuẩn lạc hình tròn, màu trắng đục, bề mặt nhẵn. Để phục vụ cho ứng dụng sản xuất men vi sinh từ nấm men S. boulardii, một nghiên cứu đã được thực hiện nhằm xác định một số đặc điểm sinh học của ba chủng nấm men của loài này gồm chủng NM, chủng PE và chủng BIO, đồng thời so sánh với đặc điểm của chủng nấm men S. cerevisiae BY4743.

Để đánh giá khả năng sinh trưởng trong môi trường pH thấp của nấm men, người ta cấy 2 khuẩn lạc của mỗi chủng vào môi trường nuôi cấy YPD lỏng pH = 2, có đầy đủ dinh dưỡng cho nấm phát triển và nuôi lắc trong 2 giờ. Sau đó, dung dịch được sử dụng để cấy trải trên đĩa thạch và tiếp tục nuôi cấy để thống kê số khuẩn lạc xuất hiện sau 2 ngày. Trong phương pháp này, mỗi tế bào sống sau khi được cấy trên đĩa thạch sẽ phát triển thành một khuẩn lạc, do đó mỗi khuẩn lạc sẽ tương đương với 1 tế bào sống ban đầu.

Để đánh giá khả năng lên men của các chủng nấm men khác nhau, người ta nuôi cấy từng chủng trong 100mL dịch môi trường Hansen pH = 6 có chứa 5% glucose và các chất dinh dưỡng khoáng khác trong 48 giờ ở điều kiện 30^oC. Sau thời gian thí nghiệm, nồng độ cồn trong các mẫu được xác định bằng cồn kế.

Kết quả thí nghiệm được ghi lại như sau:

Chú thích: CFU/mL (10⁶): số khuẩn lạc hình thành trong mỗi mL dung dịch mẫu đã được pha loãng 10⁶ lần

w/v: khối lượng chất tan (gram)/thể tích dung dịch (mL)

Dựa vào thông tin được cung cấp để trả lời cho các câu 96 đến câu 100.

SỬ DỤNG VI KHUẨN Bacillus thuringiensis ĐỂ KIỂM SOÁT TUYẾN TRÙNG SƯNG RỄ TRÊN CÂY CÀ CHUA

Tuyến trùng gây bệnh sưng rễ Meloidogyne spp. là loại giun tròn nhỏ gây bệnh trên cây cà chua, làm giảm năng suất và chất lượng quả. Vòng đời loài giun tròn này bao gồm 6 giai đoạn chính:

+ Giai đoạn trứng: Tuyến trùng cái đẻ trứng vào một túi chất nhầy bám trên bề mặt rễ hoặc bên trong nốt sưng.

+ Ấu trùng tuổi 1 (J1): Giai đoạn này diễn ra hoàn toàn bên trong vỏ trứng.

+ Ấu trùng tuổi 2 (J2): Sau khi nở ra từ trứng, ấu trùng di chuyển trong đất để tìm và xâm nhập vào rễ cây thông qua các mô mềm ở vùng kéo dài của chóp rễ. Sau đó, ấu trùng định cư tại vị trí gần bó mạch của rễ cây. Tại đây, ấu trùng tiết ra các enzyme như cellulase và protease vào các tế bào rễ kích thích các tế bào nhu mô xung quanh đầu tuyến trùng phân chia nhân nhưng không phân chia tế bào, dẫn đến việc hình thành các tế bào khổng lồ đa nhân. Đây chính là nguồn dinh dưỡng dồi dào giúp ấu trùng phát triển. Do các tế bào vỏ rễ xung quanh tế bào khổng lồ cũng bị kích thích phân chia, các nốt sưng sẽ hình thành, làm biến dạng cấu trúc rễ, chèn ép các mạch dẫn và làm giảm hiệu quả hoạt động của rễ cây.

+ Ấu trùng tuổi 3 và 4 (J3 và J4): Ấu trùng sử dụng chất dinh dưỡng từ thực vật để lột xác và tiếp tục phát triển.

+ Giai đoạn trưởng thành: sau lần lột xác cuối cùng, giun phát triển thành dạng trưởng thành và sinh sản để tạo ra các thế hệ sau.

Việc kiểm soát tuyến trùng bằng hóa chất thường gây nhiều tác hại như làm ô nhiễm môi trường đất, dư lượng chất độc hại trên nông sản, … Người ta đã tìm ra chủng vi khuẩn Bacillus thuringiensis có khả tiết ra enzyme chitinase và các protein tinh thể độc giúp phân giải vỏ trứng và tiêu diệt ấu trùng tuyến trùng. Để khảo sát khả năng kiểm soát tuyến trùng của chủng vi khuẩn này, người ta đã đưa trứng và ấu trùng tuổi 2 vào các dung dịch có nồng độ vi khuẩn khác nhau. Kết quả thí nghiệm được ghi lại như sau:

Bảng 1. Khả năng tiêu diệt trứng tuyến trùng của vi khuẩn sau 12 giờ ở các mật độ khác nhau.

Hình 1. Tỷ lệ chết của ấu trùng tuyến trùng ở các mật độ vi khuẩn khác nhau.