Đề cương ôn tập giữa kì 1 Ngữ văn 9 Kết nối tri thức có đáp án

- Lời của người kể chuyện: Anh thường đùa với nó; Con vật gật đầu, nghoe nguẩy đuôi như tỏ ý nhận lời.

- Lời của nhân vật (Đào Cảnh Long): Mày được ta chăm nuôi, mày có chịu dốc sức liều chết vì ta không?

- Yếu tố kỳ ảo trong đoạn trích: chú chó Hàn Lư biết nói tiếng người.

- Tác dụng:

+ Tạo sự sinh động, khiến câu chuyện thêm hấp dẫn, thú vị, tạo hứng thú tăng tính hấp dẫn cho người đọc.

+ Giúp tác giả bộc lộ quan điểm về lòng trung nghĩa.

Chủ đề: Mượn câu chuyện về chú chó tình nghĩa với chủ, văn bản ca ngợi những con người có tấm lòng trung nghĩa, những người biết giữ lòng trung, sống quanh minh chính đại. Đồng thời phê phán những kẻ bất trung bất nghĩa, vì ham vinh hoa phú quý mà sẵn sàng bán nước cầu vinh, theo thời cầu lợi, không có liêm sỉ.

HS rút ra những bài học ý nghĩa qua câu chuyện:

- Chúng ta cần giữ vững khí tiết, lòng trung nghĩa trong bất kì hoàn cảnh nào. Không được thỏa hiệp với cái xấu, cái ác, đánh mất lòng trung nghĩa vì lợi danh.

- Cần đề phòng những cám dỗ trong cuộc đời.

- ...

Phương thức biểu đạt chính: Tự sự

Theo đoạn trích, sau khi bố của cô gái không đồng ý mối duyên, chàng trai phẫn chí bỏ đi xa để lập nghiệp.

Cô thương chàng trai vì mình mà phẫn chí bỏ đi xa lập nghiệp. Cô gái chết vì ôm nỗi tương tư chàng trai, đau buồn vì tình yêu bị ngăn cấm, không được bố nàng đồng ý chuyện kết đôi với chàng trai, dần sinh bệnh mà mất.

Chàng trai xem chiếc hộp con chứa khối đỏ trong hoàn cảnh: Sau vài năm chàng trai đi xa, nay có đủ vàng về lo chuyện cưới xin, đến nhà cô gái mới hay cô đã chết vì nỗi oan tình. Chàng đến viếng nàng và được bố cô đem cho xem chiếc hộp con chứa khối đỏ mà thể xác con gái sau khi chết đã để lại.

Cảm nhận của về chi tiết “Chàng nâng niu cầm lấy, lòng vô cùng xúc động, hai dòng lệ trào ra nhỏ xuống khối đá đỏ. Bỗng khối đá tan ra thành nước, giọt giọt đều biến thành máu tươi, chảy đầm đìa vào tay áo chàng.”:

- Chi tiết kì ảo, gây ấn tượng sâu sắc cho người đọc.

- Chi tiết cho thấy nỗi đau đớn của chàng trai trước sự ra đi của cô gái. Giọt nước mắt của chàng trai là giọt nước mắt của sự thấu hiểu, của yêu thương và đau xót vô hạn khi người mình yêu vĩnh viễn ra đi.

- Khối đỏ kia tan ra thành nước, giọt giọt đều biến thành máu tươi, chảy đầm đìa vào tay áo chàng đem đến liên tưởng cho người đọc về sự hóa giải oan tình, để người ra đi được thanh thản.

Chủ đề của văn bản: Qua câu chuyện tình yêu bi kịch của chàng trai và cô gái ở Thanh Trì, tác giả Vũ Trinh muốn thể hiện khát vọng tình yêu tự do của lứa đôi thời phong kiến và phê phán sự ngăn cản của gia đình đại diện cho sự phân biệt giàu nghèo trong xã hội xưa.

- Câu chuyện tình ở Thành Trì là mối tình giữa chàng trai nghèo làm nghề chèo đò với cô gái con nhà giàu. Cô gái chủ động mong muốn kết duyên với chàng trai, chàng trai cũng mong kết duyên cùng nàng, điều đó thể hiện khát vọng tình yêu tự do vượt lên trên những hà khắc của lễ giáo phong kiến, định kiến phân biệt giàu nghèo trong xã hội. Kết thúc của mối tình là kết thúc bi kịch.

 - Suy nghĩ về khát vọng tình yêu trong xã hội phong kiến:

+ Khát vọng tình yêu là khát vọng chính đáng của con người ở mọi thời. Những đôi lứa sống trong xã hội phong kiến mong muốn tình yêu tự do, muốn vượt lên khỏi những ràng buộc của lễ giáo phong kiến như “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”, “môn đăng hộ đối”,...

+ Tình yêu của nhiều cặp đôi vấp phải những sự ngăn cản, cấm đoán đến từ gia đình, xã hội.

+ Dù cho bị ngăn cản, nhưng những đôi lứa vẫn dành tình yêu trọn vẹn cho nhau, cái chết cũng không thể chia lìa tình yêu của họ.

+ ...

Đặc điểm của truyện thơ trong văn bản trên: Có sự việc, cốt truyện, nhân vật và được kể bằng văn vần.

Tâm trạng của cô gái trong đoạn truyện thơ trên: Buồn đau khổ sở, âu sầu, nước mắt lã chã rơi khi không thể ở bên cạnh người mình yêu.

Đoạn thoại thể hiện nội dung: Nàng Ủa gửi lời tới chàng Lú thà rằng mình chết đi còn phải chịu cảnh sống chia lìa, lay lắt.

Người cha thể hiện sự ngăn cấm quyết liệt cuộc hôn nhân của Nàng Ủa Chàng Lú bằng cách dọa sẽ chặt đầu nếu không nghe lời.

Qua câu thơ, chàng trai thể hiện sự xót xa, lo lắng, đầy yêu thương gọi nàng Ủa tỉnh dậy.

Những hành động trong đoạn thơ cho thấy được tình cảm của chàng Lú dành cho nàng Ủa: Sợ đi tìm ngay, chàng gọi, chàng lay, vỗ về nàng, khuyên nhủ nàng chớ quá buồn đau.

Theo kết cấu của truyện thơ dân gian, đoạn trích trên nằm ở phần: Bị gia đình ngăn cấm, đôi lứa chia lìa.

- Cảm nhận của em về tâm trạng của nàng Ủa qua đoạn thơ: Tâm trạng buồn khổ, đau đớn của cô gái khi không thể ở bên người mình yêu.

- Liệt kê một số biểu hiện:

Đường về quê vắng vẻ quạnh buồn

Vời trông nào thấy người thương

Nàng về những âu sầu buồn bã

Nước mắt thì lã chã kêu gào     

Nàng Ủa xinh đẹp ngậm buồn

Khóc thương Chàng Lú chẳng còn thiết chi.

HS trình bày các lí do tuy nhiên có thể nhắc đến lí do: Chàng Lú không muốn làm khó người mình yêu, khuyên nàng về để tránh cho cha nàng tức giận, dù có thể nào thì vẫn luôn yêu và hết lòng thủy chung với nàng Ủa.

HS nêu được cảm nhận về tình cảm son sắt, bền chặt của Nàng Ủa – Chàng Lú:

+ Đau đớn, sầu khổ, khóc nước mắt lã chã khi chẳng thể cạnh người mình yêu

+ Chàng Lú đau đớn, có những cử chi quan tâm, chăm sóc nàng Ủa, khuyên nhủ nàng, không để nàng khó xử

+ Khẳng định tình yêu đôi lứa có trời đất chứng giám

+…

Câu thơ: “Truyền quân lệnh xuống trướng tiền tha ngay” là lời của người kể chuyện trong truyện thơ.

Câu thơ “Càng cay nghiệt lắm, càng oan trái nhiều” được hiểu là: Những người ghê gớm, tinh ranh, làm điều ác sẽ nhận lấy điều không hay.

Câu thơ: “Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai!” nói lên số phận của những người phụ nữ trong xã hội xưa:

+ Họ phải sống trong xã hội nam quyền, trọng nam khinh nữ.     

+ Họ phải chịu cảnh lấy chồng chung nên hạnh phúc không trọn vẹn, chịu nhiều éo le, ngang trái trong tình duyên.

- Lời nói và hành động của Thúy Kiều với Thúc Sinh:

+ Lời nói: gọi Thúc Sinh là “người cũ”, “cố nhân”; Kiều cũng nhắc đến các khái niệm đạo đức phong kiến như chữ “nghĩa”, ”tòng”, ”phụ”.  

+ Hành động: đem “Gấm trăm cuốn, bạc nghìn cân” để tặng Thúc Sinh.

- Qua lời nói và hành động của Kiều với Thúc Sinh, ta thấy Kiều là một người nhân hậu, trọng tình, trọng nghĩa.

- Những lí lẽ của Hoạn Thư: Hoạn Thư khôn khéo đưa Kiều từ vị thế đối lập trở thành người đồng cảnh, cùng chung “chút phận đàn bà”. Nếu Hoạn Thư có tội thì cũng là do tâm lí chung của giới nữ: “Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai”. Từ “tội nhân”, Hoạn Thư đã lập luận để mình trở thành “nạn nhân” của chế độ đa thê.

- Nhận xét: Lí lẽ của Hoạn Thư có lí có tình, rất khôn khéo, khiến Kiều phải khó xử. Đặc biệt là câu hỏi: “Còn nhờ lượng bể thương bài nào chăng!” vừa để tôn, đề cao Thúy Kiều là “lượng bể” khiến Thúy Kiều phải “thương bài nào chăng” là rất cao tay.

- HS nêu được quan điểm của mình. Lí giải được quan điểm: nội dung lí giải đảm bảo tính logic, thuyết phục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội.

Dưới đây là một số định hướng:

+ Nếu đồng tình với hành động của Thúy Kiều thì có thể lí giải: do lí lẽ mà Hoạn Thư đưa ra khá thuyết phục; hành động tha bổng Hoạn Thư xuất phát từ tấm lòng vị tha bao dung của Kiều, phù hợp với hình tượng Kiều mà Nguyễn Du xây dựng từ đầu tác phẩm. Hành động của Kiều cũng phù hợp với quan niệm độ lượng của nhân dân “Đánh người chạy đi, không ai đánh người chạy lại”.

+ Nếu không đồng tình với hành động của Kiều thì có thể lí giải: do Hoạn Thư đã gây ra nhiều khổ đau, bất hạnh cho Kiều nên việc Kiều báo thù cũng là điều dễ hiểu, phù hợp với quan niệm của nhân dân từ xưa đến nay “ác giả ác báo”,…

Trái Đất đang báo động về sự ô nhiễm trầm trọng và sự cạn kiệt của các nguồn tài nguyên hơn bao giờ hết. Hành tinh của chúng ta đang phát triển với tốc độ không bền vững, dự kiến dân số thế giới sẽ đạt 9,7 tỷ người vào năm 2050, cần đến hai hành tinh để đáp ứng mức tiêu thụ của con người như hiện tại. Chính vì vậy, sống xanh là lối sống tích cực, hữu ích và đang trở thành một lối sống được nhiều người lựa chọn. Sống xanh không chỉ đem lại sức khỏe tuyệt vời cho chúng ta mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

Vậy thì sống xanh là gì? Hiểu đơn giản, sống xanh là lối sống lành mạnh, bền vững, giảm thiểu sử dụng tài nguyên thiên nhiên. Lối sống này hướng đến đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng không làm suy kiệt tài nguyên cho các thế hệ tiếp theo. Sống xanh đang trở thành một xu hướng tất yếu của tương lai, không chỉ là trách nhiệm mà còn là đặc ân với bất kỳ ai trên hành tinh này. Mục tiêu của cách sống này nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, giảm tác hại của khí thải nhà kính. Tránh lãng phí bất kể nguồn tài nguyên nào từ thực phẩm, vật dụng, cách thức di chuyển,.. Sống xanh là một sự cam kết của cá nhân với môi trường chung của Trái Đất.

Trước hết, hãy bắt đầu từ chính thói quen sinh hoạt của chúng ta. Để tiết kiệm và giảm lượng chất thải ra môi trường đất, chúng ta cần thay đổi một số thói quen sinh hoạt hàng ngày. Những đồ vật xung quanh chúng ta như đồ nội thất, đồ may mặc, các thức ăn đóng hộp và đồ uống đóng chai... đều đã trải qua một quá trình sản xuất gây tác động xấu đến môi trường. Để giảm bớt những ảnh hưởng đó, hãy chọn những món đồ thân thiện với thiên nhiên được làm thủ công không qua sản xuất đại trà, hoặc đồ vật làm từ những chất liệu dễ tái chế và dễ phân hủy như gỗ, thủy tinh thay cho nhựa. Bên cạnh đó, cần hạn chế sử dụng các chất tẩy rửa làm từ hóa chất, thay vào đó nên sử dụng chất tẩy rửa sinh học và dụng cụ dọn dẹp từ vật liệu thực vật. Những hành động ấy chính là cách giúp bảo vệ nguồn nước sạch và hệ sinh thái của các loài và giúp giảm thiểu lượng rác thải ra môi trường.

Thứ hai, chúng ta cần học cách “ăn sạch”. Thực phẩm “xanh” là thực phẩm hữu cơ, tươi ngon. Bằng cách chọn thực phẩm tươi sống tại nguồn, bạn đang khuyến việc nuôi trồng tự nhiên từ các doanh nghiệp và sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả. Khi nấu ăn bạn cũng có thể góp phần tiết kiệm tài nguyên bằng cách chọn những đồ dùng nấu nướng có nguồn gốc thực vật thay vì nhựa, chọn nồi chảo chất lượng để nấu nhanh hơn, tiết kiệm năng lượng hơn, đậy kỹ nắp nồi khi nấu nướng để đồ ăn nhanh chín hơn, tiết kiệm năng lượng hơn, tắt bếp từ, rút phích cắm hoặc vặn kỹ bình gas khi đã nấu ăn xong, thay thế màng bọc thực phẩm bằng các dụng cụ dự trữ thức ăn sử dụng nhiều lần. Lượng khí Mê-tan do thức ăn thừa thải ra có tác hại khủng khiếp cho môi trường hơn cả carbon dioxide. Chính vì vậy, chúng ta cần phải điều chỉnh thói quen trong nấu nướng và ăn uống, hạn chế việc loại bỏ thức ăn thừa bằng cách nấu vừa đủ và bảo quản bằng các vật dụng từ thủy tinh.

Thứ ba, mỗi người cần phải tiết kiệm và sử dụng hợp lý năng lượng điện. Nguồn điện bạn sử dụng cho các vật dụng hằng ngày được sản xuất trong các nhà máy nhiệt điện hoặc thủy điện, và cả hai hình thức này đều gây tác động xấu đến hệ sinh thái. Hãy tham gia giờ Trái Đất (Earth Hour) mỗi ngày bằng cách tắt bớt đèn và thiết bị điện không cần thiết để giảm chi phí sinh hoạt hàng tháng, mà còn hạn chế nguồn điện cần sản xuất, giảm thiểu ảnh hưởng đến môi trường. Dùng nước hợp lý cũng là một cách “sống xanh”, nước sạch đang được xem như một trong những nguồn tài nguyên quý giá nhất. Với xu hướng ấm lên của Trái Đất, nguồn tài nguyên quan trọng này đang dần cạn kiệt. Tiết kiệm nước giúp hệ thống lọc nước của các thành phố giảm được công suất làm việc và vẫn bảo đảm lượng nước đến mọi người. Hơn thế, việc hạn chế dùng nước đóng chai cũng đồng nghĩa với việc bạn đang làm giảm hiệu ứng nhà kính vì nước đóng chai vốn được tạo nên từ quy trình sản xuất chai nhựa, vận chuyển và một lượng lớn rác nhựa thải ra môi trường. Sử dụng phương tiện di chuyển công cộng để tiết kiệm nhiên liệu và hạn chế khí thải. Đi bộ hoặc đạp xe vừa giúp cải thiện sức khỏe vừa giảm thiểu lượng CO2 và chất phóng xạ thải ra môi trường từ việc đốt cháy nhiên liệu cho các loại xe chạy bằng động cơ.

Thứ tư, đó là việc sử dụng và tái chế. Đồ nhựa thường rất khó phân hủy và mất tới 1000 năm để phân hủy hoàn toàn. Vậy nên để “sống xanh”, hãy tái sử dụng lại những vật dụng làm từ nhựa một cách thông minh. Như rửa sạch và phơi khô các loại túi nhựa có thể tái chế, refill (làm đầy lại) các bình nhựa đựng dầu gội, sữa tắm,… đã dùng hết. Đồng thời, hạn chế sử dụng đồ nhựa một lần, phân loại rác thải theo quy định để tái chế được dễ dàng hơn. Đối với chất thải hữu cơ, chúng ta có thể ủ chúng để tạo phân bón sinh học giúp tránh lãng phí và giảm bớt rác thải ra môi trường.

Cuối cùng, chúng ta không thể không nhắc tới xu hướng thời trang xanh. họn quần áo làm từ chất vải cotton tự nhiên vì chúng yêu cầu ít tài nguyên hơn các loại vải may mặc thời trang khác. Đối với việc giặt giũ hàng ngày, hãy chọn mua nước giặt hoặc bột giặt chiết xuất từ nguyên liệu giặt tẩy từ tự nhiên. Ngoài ra, việc phơi khô tự nhiên thay vì sấy cũng giúp bạn tiết kiệm tài nguyên điện. Hơn thế, hãy suy nghĩ về việc mua trang phục cũ (second-hand). Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giảm bớt đồ đạc dư thừa, tìm hiểu về lối sống tối giản cũng là một cách để sống xanh và nhẹ nhàng hơn khi giảm thiểu đồ đạc trong cuộc sống.

Qua đây, có thể thấy rằng, lối sống xanh không chỉ đem lại lợi ích cho sức khỏe của con người mà còn có ý nghĩa lớn trong việc bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững của hành tinh. Chúng ta cần phải nhận thức và hành động theo lối sống xanh, từ việc sử dụng các sản phẩm hữu cơ đến việc ứng dụng các phương tiện giao thông công cộng, để giảm thiểu tác động của con người đến môi trường và đảm bảo sự phát triển bền vững của hành tinh.

Đã từ lâu, tình bạn đã được đề cập đến trong các tác phẩm văn học. Nguyễn Khuyến là nhà văn sở hữu số lượng lớn các bài thơ mang chủ đề rất quen thuộc trong đời sống hàng ngày như thế. Nếu như trong Bạn đến chơi nhà, ông dùng giọng văn hóm hỉnh, khôi hài để nói về tình bạn không màng vật chất, thì sang bài thơ Khóc Dương Khuê, giọng thơ đã thay đổi hẳn. Cả bài thơ như tiếng khóc nấc lên trong sự buồn bã của Nguyến Khuyến khi đến đám tang của người bạn Dương Khuê. Đặc biệt trong 16 câu thơ cuối:

“Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,

Tôi lại đau trước bác mấy ngày.

…

Tuổi già hạt lệ như sương,

Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan!”

Nguyễn Khuyến xuất thân là nhà nho, có tài văn chương, đỗ đầu cả ba kỳ thi nên còn được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ. Ông thường viết về gia đình, bạn bè, quê hương và châm biếm bọn thực dân. Bài thơ Khóc Dương Khuê ban đầu được viết bằng chữ Hán, sau được Nguyễn Khuyến dịch lại bằng chữ Nôm. Dương Khuê là bạn của Nguyễn Khuyến, mặc dù kém tuổi nhưng Dương Khuê cũng đỗ chức tước cao, trở thành tri âm của Nguyễn Khuyến. Mười sáu câu thơ cuối là nỗi đau đáu, thương xót của Nguyễn Khuyến trước sự ra đi đột ngột của bạn.

Hai câu thơ mở đầu được nhà thơ viết bằng giọng văn khôi hài, nhưng chua xót, bộc lộ sự đau lòng của ông:

“Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,

Tôi lại đau trước bác mấy ngày.”

Quả thật, Nguyễn Khuyến hơn Dương Khuê bốn tuổi, nhưng Nguyễn Khuyến vẫn gọi Dương Khuê bằng giọng thân mật “tôi - bác”. Câu thơ “đau trước bác mấy ngày” sử dụng biện pháp ẩn dụ, ý chỉ sự ra đi của Dương Khuê quá đột ngột, khiến tác giả không thôi giật mình và đau đớn.

Trong bốn câu thơ tiếp theo, nhà thơ tiếp tục mạch cảm xúc trầm lắng, đau thắt lòng:

“Làm sao bác vội về ngay,

Chợt nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời.

Ai chẳng biết chán đời là phải,

Sao vội vàng mà mải lên tiên.”

Tác giả sử dụng biện pháp nói giảm, nói tránh và biện pháp nói quá rất khéo léo,, ý nhị. Để chỉ sự ra đi của người bạn thân, ông dùng những từ “vội về ngay”, “chán đời”, “vội vàng”, “lên tiên”, với mục đích để giảm đi sự đau thương, nhưng sao câu thơ vẫn đau bội phần như vậy. Nói tránh đi sự ra đi của bạn, Nguyễn Khuyến phóng đại nỗi đau của mình “chân tay rụng rời”. Chắc hẳn, vì quá bất ngờ, ông đã không kìm được cảm xúc mà suy sụp, đau như “chân tay rụng rời”.

Trước kia, tất cả những thú vui trên cõi đời đều có ông và Dương Khuê hưởng thụ. Nhưng nay, những niềm vui đó bỗng trở nên chán chường, vô nghĩa bởi đã mất bạn rồi:

“Rượu ngon không có bạn hiền,

Không mua không phải không tiền không mua.

Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,

Viết đưa ai, ai biết mà đưa;

Giường kia treo cũng hững hờ,

Đàn kia gãy củng ngẩn ngơ tiếng đàn.”

Rượu luôn là thức uống yêu thích của thi nhân, thế nên mới có thi tửu. Nhưng rượu chỉ ngon khi được uống cùng bạn hiền. Biện pháp điệp từ “không” ba lần liên tiếp trong một câu thơ như nhân lên ba lần sự vô vị, không ham muốn thi tửu của Nguyễn Khuyến khi không có bạn. Hôm nay không mua rượu, không phải do không có tiền, mà là do không còn tri âm.

Bài thơ vẫn còn dang dở, chưa viết xong, bởi với ông, mất bạn rồi thì còn ai để đọc. Một lần nữa, biện pháp điệp ngữ lại xuất hiện, điệp từ “ai” và”đưa” hai lần, kết hợp với biện pháp chơi chữ “viết đưa ai” - “ai biết mà đưa”. Đây như một vòng luẩn quẩn, viết xong cũng không biết đưa cho ai, mà cũng không có ai để đưa. Mất đi Dương Khuê, Nguyễn Khuyến gần như mất đi cả một người đọc tri kỉ của mình.

Các sự vật tạo niềm vui khác như giường, đàn cũng mất đi sự sống, trở nên “hững hờ” và “ngẩn ngơ”. Đây là hai từ láy rất đặc sắc trong đoạn thơ, đồng thời là hai từ ngữ nhân hóa, khiến các sự vật tưởng như vô cảm ấy cũng đang hòa dần với nỗi đau mất mát bạn của nhà thơ. Sau cùng, thú vui để thưởng ngoạn với bạn, mất bạn rồi, thú vui cùng dần trở thành nỗi buồn sâu lắng.

Đau đớn là vậy, xót thương là vậy, nhưng Nguyễn Khuyến cũng đành chấp nhận sự thật rằng bạn đã đi xa:

“Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở,

Tôi tuy thương, lấy nhớ làm thương.

Tuổi già hạt lệ như sương,

Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan!”

Nguyễn Khuyến trách móc, hờn dỗi bạn khi “Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở”. Đây là một điều vô lý nhưng hết sức hợp lý. Vô lý bởi Dương Khuê mất do tuổi già, nên cho dù nhà thơ có trách móc, van nài thì Dương Khuê cũng đâu thể nghe thấy được. Nhưng hợp lý là bởi, Nguyễn Khuyến quá nhớ thương Dương Khuê, mong muốn bạn ở lại với mình, nên mới buông lời mà trách nhẹ nhàng thế.

Mãi đến tận cuối bài thơ, ta mới thấy xuất hiện giọt nước mắt của nhà thơ. Nhưng sao giọt nước mắt ấy lại “như sương”, mà còn phải ‘ép” mới ra? Đọc đến đây, ta chợt nhớ lại giọt nước mắt cũng phải “ép” mới ra của Lão Hạc trong tác phẩm của Nam Cao. Một phần cũng là do tuổi cao nên khó chảy nước mắt. Nhưng phần nhiều, do lão quá đau khổ vì mất cậu Vàng, nên không thể khóc thành dòng được nữa. Cũng như vậy, Nguyễn Khuyến cũng nói một phần do “tuổi già”, nhưng thật ra, sâu trong thâm tâm, ông đau lòng đến độ thật khó để có “hai hàng chứa chan”. Nước mắt chảy ngược vào trong, như thể ông đang “nuốt” cái thương bạn vào trong lòng.

Bằng những câu thơ sử dụng ngôn ngữ bình dân mộc mạc, gần gũi, từng câu thơ chất chứa cảm xúc mãnh liệt, sử dụng tài tình biện pháp nhân hóa, phép điệp ngữ, biện pháp so sánh, Nguyễn Khuyến đã bộc lộ lòng thương bạn, đau đớn muôn phần khi mất bạn, nhưng đồng thời cũng thể hiện thái độ chấp nhận sự thật. Đọc bài thơ, ta càng thêm trân trọng hơn những tình bạn đẹp đẽ, trong sáng giữa đời thường.

Quỹ thời gian của con người là có hạn. Vậy nên mỗi người cần tự biết cân đối, chia đều khoảng thời gian quý báu ấy cho công việc, học tập, gia đình, bạn bè và rất nhiều khía cạnh khác nữa. Trong đó, chắc chắn ai cũng sẽ để ra cho mình những quãng nghỉ. Nhưng liệu con người đã biết cách sử dụng thời gian rảnh của bản thân một cách phù hợp hay chưa?

Thời gian là một khái niệm rất trừu tượng. Đó là thứ tài sản quý giá mà không ai có thể nắm giữ hay điều khiển được. Thời gian của vũ trụ thì vô hạn, nhưng đối với con người, nó lại rất hữu hạn. Vậy nên mỗi cá nhân cần biết sử dụng nó sao cho hợp lí, hiệu quả để đạt được những điều mình mong muốn. Còn thời gian rảnh rỗi chính là khoảng nghỉ vào những ngày cuối tuần, các dịp lễ hay đơn giản chỉ là một vài phút giải lao, thư giãn cuối ngày. Vào lúc này, con người có thể tự do làm những điều mình thích mà không bị vướng bận bởi công việc hay tập.Có rất nhiều cách để tận dụng khoảng thời gian rảnh rỗi hiệu quả. Mỗi người có thể tự lựa chọn hình thức giải trí phù hợp nhất với bản thân: đọc sách, chơi thể thao, trồng cây, đi du lịch, làm từ thiện, tham gia các lớp workshop,... Những điều tưởng như đơn giản này không chỉ đem lại nhiều lợi ích cho từng cá nhân mà con góp phần phát triển cộng đồng. Trước tiên, chúng giúp mỗi người tự rèn luyện và trau dồi bản thân ở nhiều lĩnh vực. Tiếp đó, con người sẽ ngày một năng động và khỏe mạnh hơn cả về tinh thần lẫn thể chất. Ngoài ra, việc phát triển các mô hình workshop, trải nghiệm ngoài trời còn giúp thúc đẩy sự phát triển kinh tế của nước nhà, tạo ra được thêm công việc cho nhiều người hơn.

Tuy vậy, trên thực tế lại chưa có mấy ai thực sự tận dụng được khoảng thời gian rảnh rỗi của mình một cách hiệu quả. Thay vì dành thời gian gắn kết với gia đình, bạn bè hoặc tham gia các hoạt động bổ ích ngoài xã hội, họ lại chọn đắm chìm vào trò chơi điện tử, gắn chặt bản thân với các trang mạng xã hội. Đến đầu năm 2023, người Việt Nam dành trung bình 6,2 giờ/ngày cho việc sử dụng điện thoại. Chưa kể đến sự "lên ngôi" của Tiktok - nền tảng video ngắn đang ngày càng khiến con người bị chìm đắm.

Nguyên nhân cho tình trạng này rất đa dạng. Có thể đó là do con người chưa thực sự ý thức được giá trị của thời gian. Một bộ phận giới trẻ còn chủ quan, cho rằng thời gian của mình còn nhiều, từ đó dành phần lớn thanh xuân vào những việc vô bổ. Đó cũng có thể do sự giáo dục, định hướng chưa đúng cách từ gia đình, nhà trường. Một lí do khác phải kể đến sức cuốn hút vô cùng lớn mà mạng xã hội mang tới. Ngoài ra, sự thiếu đa dạng của các hình thức giải trí ở địa phương cũng góp phần không nhỏ khiến cho cư dân ít ra ngoài hơn

Để khắc phục được hiện trạng này, cần sự phối hợp của các cá nhân trong cả cộng đồng. Mỗi người cần tự nhận thức được giá trị và sự hữu hạn của thời gian. Từ đó, đưa ra những phương án cụ thể để sắp xếp cuộc sống cho riêng mình. Cha mẹ và thầy cô cũng nên đưa ra định hướng cho con trẻ từ sớm về cách sử dụng thời gian sao cho hợp lí. Có như vậy thì nhân loại mới có thể tận dụng được thứ "tài sản" quý báu kia.

Nhìn chung, việc sử dụng thời gian rảnh như nào là tùy thuộc vào quyết định của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, hãy biết dùng nó sao cho thật hiệu quả, mang lại được nhiều giá trị cho bản thân, góp phần thúc đẩy sự phát triển chung của cộng đồng.