Bộ 5 đề thi cuối kì 1 Ngữ văn 10 Kết nối tri thức (2023-2024) có đáp án - Đề 5
9 câu hỏi
Phần I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)
LÒNG MẸ
(Nguyễn Bính)
Gái lớn ai không phải lấy chồng
Can gì mà khóc, nín đi không!
Nín đi, mặc áo ra chào họ
Rõ quý con tôi, các chị trông!
Ương ương dở dở quá đi thôi!
Cô có còn thương đến chúng tôi
Thì đứng lên nào! Lau nước mắt
Mình cô làm bận mấy mươi người
Này áo đồng lầm, quần lĩnh tía
Này gương, này lược, này hoa tai
Muốn gì tôi sắm cho cô đủ
Nào đã thua ai, đã kém ai?
Ruộng tôi cày cấy, dâu tôi hái
Nuôi dạy em cô tôi đảm đương
Nhà cửa tôi coi, nợ tôi giả
Tôi còn mạnh chán! Khiến cô thương!
Ðưa con ra đến cửa buồng thôi,
Mẹ phải xa con, khổ mấy mươi!
Con ạ! đêm nay mình mẹ khóc
Ðêm đêm mình mẹ lại đưa thoi.
1936
(Trích Tuyển tập Nguyễn Bính, NXB Văn học, 1986)
Vài nét về tác giả Nguyễn Bính:
Nguyễn Bính (1918 -1966) tên khai sinh là Nguyễn Trọng Bính, quê ở làng Thiện Vịnh, xã Đông Hội (nay là xã Cộng Hòa), huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Nguyễn Bính xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, sớm mồ côi mẹ, năm 10 tuổi phải theo anh lên Hà Nội kiếm sống. Nguyễn Bính làm thơ khi mới 13 tuổi và sớm thể hiện tài năng sáng tác của mình. Năm 1943, ông vào Nam Bộ rồi ở lại tham gia kháng chiến chống Pháp. Năm 1954 ông tập kết ra Bắc và tiếp tục tham gia công tác báo chí văn nghệ.
Trong khi phần lớn các thi sĩ cùng thời chịu ảnh hưởng của thơ phương Tây thì Nguyễn Bính lại tìm về với hồn thơ dân tộc và hấp dẫn người đọc bằng chính hồn thơ này. Bằng lối ví von mộc mạc mà duyên dáng mang phong vị dân gian, thơ Nguyễn Bính đem đến cho người đọc những hình ảnh thân thương của quê hương, đất nước và tình người đằm thắm, thiết tha. Vì thế, Nguyễn Bính được coi là thi sĩ đồng quê và có nhiều tác phẩm được truyền tụng rộng khắp. Các tác phẩm nổi bật của Nguyễn Bính: Lỡ bước sang ngang(1940); Tâm hồn tôi(1940 ); Hương cố nhân (1941); Mây Tần (1942); Bóng giai nhân(1942); Tình nghĩa đôi ta (1960)…
Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
Thể thơ: bảy chữ
Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ?
Nhân vật trữ tình: Người mẹ
Trong bài thơ, người mẹ đã sắm gì cho con gái trong ngày về nhà chồng?
Trong bài thơ, người mẹ đã sắm: Áo đồng lầm, quần lĩnh tía, gương, lược, hoa tai.
Hướng dẫn chấm:
- HS nêu được 4-5 ngữ liệu: 0,5 điểm
- HS nêu được 1-3 ngữ liệu, 0,25đ
- HS không trả lời được hoặc trả lời sai: 0 điểm
Nêu tác dụng của phép tu từ liệt kê được sử dụng trong khổ thơ sau?
Này áo đồng lầm, quần lĩnh tía,
Này gương, này lược, này hoa tai,
Muốn gì, tôi sắm cho cô đủ,
Nào đã thua ai, đã kém ai?
Tác dụng phép tu từ liệt kê:
- Niềm tự hào của người mẹ khi đã mua sắm cho con bằng chị, bằng em, không để con bị thiệt thòi trong ngày về nhà chồng.
- Thể hiện tình cảm yêu thương của mẹ dành cho con gái.
Hướng dẫn chấm:
- HS trả lời tương đương như đáp án: 1.0 điểm
- HS trả lời được 1 ý: 0,5 điểm
- HS không trả lời được hoặc trả lời sai: 0 điểm
Trong 4 khổ thơ đầu, người mẹ thể hiện thái độ gì với con gái lúc cô gái chuẩn bị về nhà chồng?
Thái độ của người mẹ với con gái thể hiện qua 4 khổ thơ đầu:
- Cố tỏ ra mạnh mẽ, cứng cỏi, nghiêm khắc để con không dùng dằng, khóc lóc, yên tâm đi về nhà chồng.
- Người mẹ mắng con nhưng lời lẽ vẫn chan chứa sự âu yếm, yêu thương, dỗ dành.
Hướng dẫn chấm:
- HS trả lời tương đương như đáp án: 1.0 điểm
- HS trả lời được 1 ý: 0,5 điểm
- HS không trả lời được hoặc trả lời sai: 0 điểm
Ở khổ thơ cuối, tâm trạng của người mẹ hiện lên như thế nào?
Tâm trạng của người mẹ thể hiện trong khổ thơ cuối:
+ Đêm con gái về nhà chồng, chỉ mình mẹ khóc; giọt nước mắt thể hiện nỗi nhớ, lo lắng khi con về nhà chồng.
+ Khổ thơ thể hiện tình yêu thương bao la của người mẹ dành cho con.
Hướng dẫn chấm:
- HS trả lời tương đương như đáp án: 1.0 điểm
- HS trả lời được 1 ý: 0,5 điểm
- HS không trả lời được hoặc trả lời sai: 0 điểm
Hình ảnh người mẹ trong bài thơ gợi cho anh/chị suy nghĩ gì?
Hình ảnh người mẹ gợi suy nghĩ:
- Mẹ luôn dành cho con tình yêu thương bao la, lo lắng cả khi con đã khôn lớn, trưởng thành, có hạnh phúc riêng.
- Mỗi người con cần yêu quý, kính trọng, hiếu thảo với mẹ của mình.
Hướng dẫn chấm:
- HS trả lời tương đương như đáp án: 1.0 điểm
- HS trả lời được 1 ý: 0,5 điểm
- HS không trả lời được hoặc trả lời sai: 0 điểm
Nhận xét về ngôn ngữ thơ Nguyễn Bính thể hiện qua bài thơ trên?
Ngôn ngữ: gần gũi, mộc mạc, tự nhiên, chân quê
Hướng dẫn chấm: HS nhận xét như đáp án: 0,5 điểm
II. VIẾT (4,0 điểm):
Anh/chị hãy viết bài luận (khoảng 500 chữ) phân tích, đánh giá nét đặc sắc nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Lòng mẹ” (được dẫn ở trên) của nhà thơ Nguyễn Bính.
a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài khái quát được vấn đề.
b. Xác định đúng vấn đề:
Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Lòng mẹ” - Nguyễn Bính
c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
HS có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:
- Nội dung: Bài thơ làm hiện lên hình ảnh của người mẹ ở hai khoảng thời gian: Lúc con gái chuẩn bị được rước dâu về nhà chồng và đêm đầu tiên sau khi con gái đã lấy chồng:
+ Con gái lớn cần phải gả chồng nhưng cảnh ngộ ấy mẹ phải nghiêm khắc với con. Tuy nhiên, lời lẽ của mẹ vẫn chan chứa sự âu yếm, dỗ dành…
+ Khi con cất bước về nhà chồng thì mẹ cũng không cần phải gồng mình với ai, không cần đóng kịch hay trấn an ai. Một mình mẹ khóc, buồn tủi, cô đơn, thương nhớ con.
+ Bài thơ thể hiện chân thực, sâu sắc tình mẫu tử thiêng liêng.
- Nghệ thuật:
+ Diễn tả tinh tế, sâu sắc diễn biến tâm lí, tình cảm của người mẹ
+ Ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, gần gũi, chân quê
+ Giọng thơ đằm thắm, tự nhiên, chân thành
Hướng dẫn chấm:
- Trình bày đầy đủ, sâu sắc: 2.0-2,5 điểm
- Trình bày chưa đầy đủ hoặc chưa sâu sắc: 1.25 điểm - 1.75 điểm.
- Trình bày chung chung, chưa rõ: 0.25 điểm - 1.0 điểm
d. Chính tả, ngữ pháp
Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.
Hướng dẫn chấm:
Không cho điểm nếu bài làm mắc quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp.e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.
