Bộ 10 đề thi cuối kì 1 Văn 10 Kết nối tri thức cấu trúc mới có đáp án - Đề 2

I. Đọc hiểu (4,0 điểm)

Đọc ngữ liệu sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

    (1) Theo nghĩa truyền thống, kẻ sĩ là một người có học. Có học nên biết lẽ phải trái để “tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”. Cái dũng của họ không phải cái dũng chém tướng đoạt thành mà là hệ quả của cái trí, nhằm làm sáng tỏ đạo thánh hiền. Đó là một công việc khó khăn, thậm chí nguy hiểm.

    (2) Không phải lúc nào cũng có một Chu Văn An trước sự lộng hành của đám sủng thần, dám dâng “Thất trảm sớ” và sau khi bị khước từ, kiên quyết từ quan về dạy học.

   (3) Không phải lúc nào cũng có anh em thái sử Bá thời Xuân Thu. Thôi Trữ sau khi giết vua Tề, ra lệnh cho thái sử Bá phải ghi vào sử: “Tề Trang Công bị bạo bệnh mà chết”. Bá ghi: “Năm Ất Hợi, tháng Năm, Thôi Trữ giết vua”. Thôi Trữ nổi giận, lôi Bá ra chém. Bá có ba người em. Hai người noi gương anh đều bị chém. Người em út vẫn điềm nhiên viết: “Năm Ất Hợi, tháng Năm, Thôi Trữ giết vua”. Trữ quát: “Ba anh ngươi đều đã bị chém, ngươi không sợ sao?”. Người này nói: “Việc của quan thái sử là ghi lại sự thật, nếu xuyên tạc thà bị chết chém còn hơn”.

   (4) Nhưng không hiểu sao tôi vẫn không thích từ “kẻ sĩ” lắm. Có lẽ do màu sắc hơi “hoài cổ” của nó chăng? Đạo thánh hiền quả là cao quý và đáng trân trọng nhưng nó là một cái gì đã có. Kẻ sĩ thời nay chính là những trí thức do tính rộng mở của từ này. Nhất là vào thời đại nền kinh tế tri thức phát triển với sự bùng nổ của khoa học, đặc biệt ngành tin học. Người trí thức không những tôn trọng thánh hiền mà còn là kẻ dám mày mò vào cõi không biết, đấu tranh với những định kiến của hiện tại để phát hiện những sự thật cho tương lai.

    (5) Một nước đang phát triển như nước ta cần nhanh chóng đào tạo một đội ngũ trí thức đông đảo để khỏi tụt hậu. Muốn vậy chúng ta phải lập cho được một môi trường lành mạnh trên nền tảng sự trung thực trí thức. Ít lâu nay báo chí nói nhiều đến nạn bằng giả. Đó là một hiện tượng xã hội nghiêm trọng, cần phải loại bỏ. Nhưng theo tôi, nó không nghiêm trọng bằng hội chứng “bằng thật, người giả” vì hội chứng này có nguy cơ gây sự lẫn lộn trong hệ giá trị và làm ô nhiễm môi trường đạo đức một xã hội trung thực, trong đó thật - giả phải được phân định rạch ròi và minh bạch. Chúng ta thường nói nhiều đến tài năng và trí thức. Nhưng tài năng và trí thức chỉ có thể phát triển lâu dài và bền vững trên nền tảng một xã hội trung thực.

(Trích Đối thoại với đời & thơ, Lê Đạt, NXB Trẻ, 2008, tr.14-15)

(0,5 điểm) Xác định câu chủ đề trong đoạn (5).

(0,5 điểm) Theo tác giả, người trí thức là người như thế nào?

(1,0 điểm) Chỉ ra và nêu tác dụng của 01 dẫn chứng được tác giả nêu ra trong đoạn trích.

(1,0 điểm) Anh/Chị có đồng tình với ý kiến: Một nước đang phát triển như nước ta cần nhanh chóng đào tạo một đội ngũ trí thức đông đảo để khỏi tụt hậu không? Vì sao?

(1,0 điểm) Anh/ chị rút ra thông điệp gì qua đoạn trích trên.

II. Viết (6,0 điểm)

(2,0 điểm) Từ nội dung của đoạn trích, anh/chị hãy viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của lòng trung thực.

(4,0 điểm) Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật của văn bản sau:

Bạn đến chơi nhà

Nguyễn Khuyến

Đã bấy lâu nay bác tới nhà[1].

Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa.

Ao sâu nước cả, khôn chài cá[2],

Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà.

Cải chửa ra cây[3], cà mới nụ[4],

Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa.

Đầu trò tiếp khách, trầu không có,

Bác đến chơi đây ta với ta.

Rút từ Quốc văn tùng ký (AB.383), Nam âm thảo (VHv.2381). Tiêu đề bản Quốc văn tùng ký chép là Gặp bạn ngồi chơi suông, bản Nam âm thảo chép là Gặp bạn ngồi suông tình.

Chú thích:

[1] Có bản chép là “Chẳng mấy khi nay bác tới nhà”.

[2] Có bản chép là “Khôn mò cá”.

[3] Có bản chép là “Cải đã tàn cây”.

[4] Có bản chép là “cà chửa nụ”.