Bộ 5 đề thi cuối kì 1 Ngữ văn 10 Kết nối tri thức (2023-2024) có đáp án - Đề 1
11 câu hỏi
I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)
Đọc văn bản:
Ở bầu thì dáng ắt nên tròn(1)
Xấu tốt đều thì rắp khuôn.
Lân cận nhà giàu no bữa cám(2);
Bạn bè kẻ trộm phải đau đòn(3)
Chơi cùng bầy dại nên bầy dại;
Kết mấy người khôn học nết khôn.
Ở đấng thấp thì nên đấng thấp.
Đen gần mực, đỏ gần son.
(“Bảo kính cảnh giới” – bài 21- Theo Nguyễn Trãi toàn tập - Đào Duy Anh dịch chú)
Chú thích:
(1) Lấy ý từ câu tục ngữ “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”
(2) và (3): Lấy ý từ câu tục ngữ “Ở gần nhà giàu đau răng ăn cốm, ở gần kẻ trộm ốm
lưng chịu đòn”. Chữ “đau răng ăn cốm” là đúng chữ câu tục ngữ. Nhưng kẻ ở gần nhà giàu mà được ăn cốm nhiều thì cũng lạ. Chúng tôi cho rằng chính là cám nói chệch đi cho hợp với vần trộm ở câu dưới mà thành cốm…mà ở gần nhà giàu được no bữa cám thì nghĩa mới thông.
Chỉ ra hai phương thức biểu đạt chính trong bài thơ trên:
Biểu cảm, nghị luận
Biểu cảm, tự sự
Nghị luận, tự sự
Nghị luận, thuyết minh
A. Biểu cảm, nghị luận
Bài thơ viết theo thể thơ nào?
Thất ngôn tứ tuyệt
Thất ngôn xen lục ngôn
Thất ngôn bát cú Đường luật
Tự do
B. Thất ngôn xen lục ngôn
Bài thơ được viết bằng chữ:
Chữ Hán
Chữ Nôm
Chữ Quốc ngữ
Chữ Nước ngoài
B. Chữ Nôm
Phép đối xuất hiện trong những câu thơ nào?
Hai câu thực
Hai câu luận
Hai câu thực và hai câu luận
Hai câu đề và hai câu thực
B. Hai câu luận
Trong bài thơ, Nguyễn Trãi lấy ý từ câu tục ngữ nào sau đây?
Hay làm thì giàu, hay cầu thì nghèo
Siêng làm thì có, siêng học thì hay.
Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng
Tốt danh hơn lành áo
C. Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng
Anh/Chị hiểu như thế nào về nội dung chính của hai câu thơ sau:
“Chơi cùng bầy dại nên bầy dại;
Kết mấy người khôn học nết khôn.”
Chơi cùng những người dại thì chẳng mấy lúc cũng trở thành kẻ dại.
Kết bạn với những người giỏi giang, khôn ngoan sẽ học hỏi được nhiều điều và trở nên khôn ngoan.
Hai câu thơ khuyên mỗi người cần chọn bạn mà chơi.
Chơi cùng người xấu, người dại, nếu không cảnh giác sẽ bị nhiễm thói xấu và trở nên xấu hơn. Chơi cùng người khôn ngoan, sẽ học được những điều hay, lẽ phải, sẽ tốt hơn, tiến bộ hơn.
D. Chơi cùng người xấu, người dại, nếu không cảnh giác sẽ bị nhiễm thói xấu và trở nên xấu hơn. Chơi cùng người khôn ngoan, sẽ học được những điều hay, lẽ phải, sẽ tốt hơn, tiến bộ hơn.
Dòng nào không phải là đặc sắc nghệ thuật của bài thơ:
Bài thơ có sự kết hợp giữa chất trữ tình và chất triết lí
Ngôn ngữ tiếng Việt gần gũi, dễ hiểu, vận dụng đa dạng thành ngữ dân gian
Phép đối của thơ Đường luật được vận dụng hiệu quả.
Sử dụng hệ thống hình ảnh mang tính ước lệ, tượng trưng.
D. Sử dụng hệ thống hình ảnh mang tính ước lệ, tượng trưng.
Bài học từ bài thơ “Bảo kính cảnh giới” – bài 21 của Nguyễn Trãi là:
Cần phải tu dưỡng nhân cách, sống trước sau như một.
Con người cần thích nghi linh hoạt với hoàn cảnh sống, lựa chọn môi trường sống phù hợp.
Cần phải ham học hỏi mới nên thợ, nên thầy.
Không chỉ học thầy, mà cần phải biết học tập bạn bè.
B. Con người cần thích nghi linh hoạt với hoàn cảnh sống, lựa chọn môi trường sống phù hợp.
Nhận xét về suy nghĩ của tác giả thể hiện trong hai câu thơ cuối “Ở đấng thấp thì nên đấng thấp/ Đen gần mực đỏ gần son”.
Bằng cách so sánh đấng thấp với đấng thấp, đen gần mực với đỏ gần son, tác giả muốn nhấn mạnh rằng: Hoàn cảnh có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển tính cách và phẩm chất con người.
Thông điệp nào từ đoạn trích có ý nghĩa nhất với anh/ chị? Vì sao?
Thông điệp HS tự rút ra, có sự lí giải hợp lí
II. VIẾT (4,0 điểm)
Người Pháp có câu ngạn ngữ: “Hãy nói cho tôi biết bạn của anh là ai, tôi sẽ kết luận anh là người như thế nào”. Suy nghĩ của anh/ chị về câu ngạn ngữ trên.
a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài khái quát được vấn đề.
b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:
Tầm quan trọng của mối quan hệ bạn bè đối với nhân cách con người.
c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt
các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng. Dưới đây
là một vài gợi ý cần hướng tới:
* Giải thích
– Ý nghĩa trực tiếp: Câu danh ngôn đề xuất một tiêu chuẩn đánh giá phẩm
chất con người thông qua mối quan hệ bạn bè.
– Ý nghĩa khái quát: Tầm quan trọng của mối quan hệ bạn bè đối với nhân
cách con người.
* Bình luận
+ Tình bạn là một mối quan hệ xã hội phổ biến, có tầm quan trọng đặc biệt
đối với mỗi người. Con người không thể sống mà không có ai là bạn.
Người không có bạn bè thì không thể có nhân cách bình thường.
+ Người ta thường kết bạn, giao du với những người cùng sở thích, cùng
quan điểm, chí hướng. Người tốt đến với nhau thì “Đồng thanh tương ứng,
đồng khí tương cầu”, người xấu cũng “ngưu tầm ngưu, mã tầm mã”. Mặt
khác, khi chơi thân với người, hay nhóm người nào thì chúng ta sẽ chịu
ảnh hưởng của đối tượng đó theo quy luật “gần mực thì đen, gần đèn thì
sáng” hay “đi với bụt mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo giấy”.
Vì vậy, có thể thông qua việc nhìn nhận phẩm chất, tư cách, thiên hướng
của bạn bè (thân thiết) để đánh giá, phân loại về nhân cách, phẩm chất của
một con người.
* Bàn bạc, mở rộng vấn đề
+ Tuy nhiên, việc đánh giá tư cách, phẩm chất, cá tính một con người là
việc không đơn giản, cần được xem xét kĩ lưỡng. Các mối quan hệ xã hội
cũng thường phức tạp, khó nhận chân. Trong thực tế vẫn có những người
tốt giao du với người xấu vì những mục đích khác nhau và ngược lại. Có
những người cá tính, sở thích trái ngược nhau nhưng vẫn là bạn của nhau.
Vẫn có hiện tượng “gần mực không đen, gần đèn vẫn tối”. Do đó người
thường chơi với những người tốt chưa hẳn đã là tốt, và ngược lại.
· Bài học nhận thức và hành động:
+ “Chọn bạn mà chơi” là một lời khuyên hết sức đúng đắn. Những người
bạn tốt là chỗ dựa tinh thần, là người đồng hành thân thiết trong cuộc đời,
giúp mỗi người vươn lên sống tốt hơn, đẹp hơn. Tuy nhiên, không vì thế mà tuyệt giao với những người xấu.
+ Muốn có bạn tốt, trước hết mình phải là người bạn tốt. Sống chân thành,
cởi mở, nhiệt tâm sẽ được mọi người yêu quý. Giả dối, xấu xa, thủ đoạn, hờ hững thì sớm muộn gì cũng bị lộ tẩy, bị tẩy chay, không thể có bạn tốt.
+ Ứng xử đúng đắn, biết chăm sóc tình bằng hữu là một cách để con người có hạnh phúc, và làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn.
Đánh giá chung:
+ Những mối quan hệ mà chúng ta gắn kết phản ảnh chân thực về tính cách và cách ứng xử của bản thân mỗi người. Qua đây, câu ngạn ngữ khuyên chúng ta phải biết chọn bạn tốt mà kết giao, chọn bạn mà chơi.
d. Chính tả, ngữ pháp
Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.
e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.
