Bài tập Câu cá mua thu (Thu điếu - Nguyễn Khuyến) có đáp án

Tác giả Nguyễn Khuyến

– Nguyễn Khuyến (1835 – 1909) hiệu là Quế Sơn, lúc nhỏ tên là Nguyễn Thắng.

– Sinh ra tại quê ngoại – xã Hoàng Xá (nay là xã Yên Trung), huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.

– Lớn lên và sống chủ yếu ở quê nội – làng Và, xã Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

– Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo.

– Năm 1864, ông đỗ đầu kì thi Hương. Mấy kì sau thi tiếp lại trượt, đến năm 1871, ông đỗ đầu cả thi Hội và thi Đình. ⇒ Do đỗ đầu cả ba kì thi nên Nguyễn Khuyến được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ.

– Tuy đỗ đạt cao nhưng ông chỉ làm quan hơn mười năm, còn phần lớn cuộc đời là dạy học và sống thanh bạch ở quê nhà.

– Nguyễn Khuyến là người tài năng, có cốt cách thanh cao, có tấm lòng yêu nước thương dân, từng bày tỏ thái độ kiên quyết không hợp tác với chính quyền thực dân Pháp.

– Sáng tác của Nguyễn Khuyến gồm cả chữ Hán và chữ Nôm với số lượng lớn, hiện còn trên 800 bài gồm thơ, văn, câu đối nhưng chủ yếu là thơ.

– Các tác phẩm gồm có Quế Sơn thi tập, Yên Đổ thi tập, Bách Liêu thi văn tập, Cẩm Ngữ, cùng nhiều bài ca, hát ả đào, văn tế, câu đối truyền miệng.

– Quế sơn thi tập khoảng 200 bài thơ bằng chữ Hán và 100 bài thơ bằng chữ Nôm với nhiều thể loại khác nhau.

– Trong bộ phận thơ Nôm, Nguyễn Khuyến vừa là nhà thơ trào phúng vừa là nhà thơ trữ tình, nhuỗm đậm tư tưởng Lão Trang và triết lý Đông Phương.

– Thơ chữ Hán của ông hầu hết là thơ trữ tình.

– Thơ Nguyễn Khuyến nói lên tình yêu quê hương đất nước, gia đình, bè bạn; phản ánh cuộc sống của những con người khổ cực, thuần hậu, chất phác; châm biếm, đả kích thực dân xâm lược, tầng lớp thống trị, đồng thời bộc lộ tấm lòng ưu ái đối với dân, với nước.

- Bài thơ gieo vần chân: "eo" – “tử vận”, oái oăm, khó làm à Vần "eo" giúp diễn tả không gian vắng lặng, thu nhỏ dần, khép kín, phù hợp với tâm trạng đầy uẩn khúc cá nhân.

- Màu sắc: "nước trong veo", "sóng biếc", "trời xanh ngắt", "lá vàng".

- Đường nét chuyển động: "sóng" - "hơi gợn tí", "lá" – "khẽ đưa vèo", "tầng mây" – "lơ lửng"

- Hòa sắc tạo hình: bao trùm lên cảnh vật là một màu xanh: xanh ao, xanh bờ, xanh sông, xanh tre, xanh trời, xanh bèo và có một màu vàng đâm ngang của chiếc lá thu rơi.

- Trạng thái tĩnh: Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,

- Trạng thái động: Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo, Cá đâu đớp động dưới chân bèo.

- Bố cục: 2 phần

+ Phần 1 (6 câu thơ đầu): Cảnh mùa thu ở vùng quê Bắc bộ.

+ Phần 2 (2 câu thơ cuối): Hình ảnh, tâm trạng của nhân vật trữ tình.

- Hoàn cảnh sáng tác

+ Câu cá mùa thu nằm trong chùm ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến gồm: Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh.

+ Được viết trong thời gian khi Nguyễn Khuyến về ở ẩn tại quê nhà.

- Chủ thể trữ tình đã quan sát cảnh vật từ những góc độ.

+ Điểm nhìn của tác giả từ chiếc thuyền câu. Cảnh vật được đón nhận từ gần đến cao xa rồi từ cao xa trở lại gần. Từ không gian ao làng bên trong thu mở rộng thành không gian mùa thu…

→ Cảnh sắc mùa thu mở ra nhiều hướng thật sinh động

- Phân tích các hình ảnh và từ ngữ trong bài thơ để thấy được nét đặc trưng của mùa thu ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ.

+ Màu sắc: "nước trong veo", "sóng biếc", "trời xanh ngắt", "lá vàng".

+ Đường nét chuyển động: "sóng" - "hơi gợn tí", "lá" – "khẽ đưa vèo", "tầng mây" – "lơ lửng"

+ Hòa sắc tạo hình: bao trùm lên cảnh vật là một màu xanh: xanh ao, xanh bờ, xanh sông, xanh tre, xanh trời, xanh bèo và có một màu vàng đâm ngang của chiếc lá thu rơi.

+ Ao thu nhỏ, chiếc thuyền câu theo đó cũng “bé tẻo teo”.

à Đó là nét riêng vùng đồng bằng Bắc Bộ

à Bức tranh thu trong sáng, thanh đạm mang hồn dân dã của làng quê nước Việt

Không gian trong Thu điếu: tĩnh lặng, phảng phất buồn:

- Cảnh thu đẹp nhưng tĩnh lặng và đượm buồn: nước “trong veo” trên một không gian tĩnh, vắng người, ngõ trúc quanh co khách vắng teo.

- Các chuyển động rất nhẹ, rất khẽ, không đủ tạo ra âm thanh

- Đặc biệt câu thơ cuối tạo được một tiếng động duy nhất: "Cá đâu đớp động dưới chân bèo" → Không phá vỡ cái tĩnh lặng, mà ngược lại nó càng làm tăng sự yên ắng, tĩnh mịch của cảnh vật → Thủ pháp lấy động nói tĩnh.

→ Không gian đem đến sự cảm nhận về một nỗi cô quạnh, uẩn khúc trong tâm hồn nhà thơ. Bài thơ nói chuyện câu cá mà thực ra người đi câu cá không chú ý gì vào việc câu cá. Tâm sự của người câu cá là chính là nỗi lòng non nước, nỗi lòng thời thế của nhà nho có lòng tự trọng và lòng yêu quê hương đất nước như Nguyễn Khuyến.

→ Tâm hồn gắn bó tha thiết với thiên nhiên đất nước, một tấm lòng yêu nước thầm kín nhưng không kém phần sâu sắc.

- Cõi lòng nhà thơ đã hòa vào trời thu, cảnh thu. Cảnh thu rất đẹp, rất sinh động. Phải yêu thiên nhiên, đất nước thì tác giả mới vẽ ra được một bức tranh thiên nhiên cảnh thu với màu sắc sống động, tươi sáng, mang một nét đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. 

- Đặc biệt, hai câu thơ cuối thể hiện tấm lòng của nhà thơ:

    Tựa gối buông cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo

→ Tác giả đi câu cá nhưng thực chất là suy tư, ngẫm ngợi về chuyện dân, chuyện nước, về nhân tình thế thái. Tác giả tuy ở ẩn nhưng không quay lưng với cuộc đời, vẫn nặng lòng với thời cuộc, với đất nước. 

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 1)

Tại một vùng quê nhỏ đang dần bước vào thu, cảnh sắc có nhiều sự thay đổi. Một ao thu mang theo chút lạnh lẽo với làn nước trong veo. Trên đó là một chiếc thuyền câu be bé đang lững lờ trôi trên mặt ao một cách thanh bình, nhàn tản. Phóng tầm mắt gần lại ta sẽ thấy những gợn sóng nhỏ cùng với những chiếc lá vàng rơi trước gió, nhẹ nhàng nhẹ nhàng. Trên cao, những đám mây trắng lơ lửng, bồng bềnh trên nền trời xanh thẳm. Tất cả tạo nên một bức tranh thiên nhiên mùa thu đẹp mà bình dị, gần gũi. Nhưng sao ngõ trúc quanh co lại vắng vẻ, thiếu vắng con người mà khiến nó càng trở lên tĩnh lặng, tịch mịch. Tiếng cá đớp bèo được coi như tạo tiếng động để phá tan sự yên tĩnh này nhưng thực tế nó chỉ càng tô đậm thêm sự tịch mịch của không gian ấy.

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 2)

Bức tranh thiên nhiên mùa thu tuyệt đẹp và tâm trạng của mình được tác giả gửi gắm qua bài thơ câu cá mùa thu. Cảnh thu trong bài thơ là cảnh đẹp được tác giả cảm nhận từ nhiều góc nhìn khác nhau: từ gần đến xa, từ thấp lên cao,... Chiếc ao thu nước trong veo đến mức có thể nhìn xuống được tận đáy và lạnh lẽo vô cùng,cái lạnh nó ôm trọn toàn bộ không gian, và giữa ao thu lại xuất hiện một chiếc thuyền, một chiếc gợi sự cô đơn, mà lại còn bé tẻo teo, thật nhỏ bé giữa không gian thu rộng lớn. Cơn gió thu nhẹ nhàng làm khuấy động mặt nước hơi gợn tí, làm chiếc lá trên cành khẽ khàng rơi. Bầu trời thu trong xanh, nhưng ẩn chứa một nỗi buồn khó tả. Không có một bóng người qua lại trên con đường làng, không một tiếng nói, một âm thanh, không gian yên tĩnh như muốn bóp nghẹt tất cả. Cảnh làng quê trong trẻo nhưng tĩnh lặng bởi cảm nhận của một con người đang đầy những suy tư trăn trở. Không gian được mở rộng, bức tranh thu có chiều cao của bầu trời xanh ngắt với những đám mây lơ lửng bay. Xanh ngắt gợi cho ta cái sâu, cái lắng của không gian, cái nhìn vời vợi của nhà thơ.

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 3)

Bức tranh thu nơi thôn quê thật đẹp. Ao thu lạnh lẽo với làn nước trong veo. Trên ao có một chiếc thuyền câu bé tẻo tẹo. Từng đợt sóng nhỏ gợn lăn tăn trên mặt ao. Làn gió khiến chiếc lá vàng khẽ rơi. Trên cao, bầu trời xanh ngắt. Tầng mây đang lơ lửng. Ngõ trúc quanh co vắng bóng người qua.

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 4)

Khung cảnh mùa thu với những cảnh vật hết sức thanh sơ: ao nhỏ trong veo, thuyền câu bé tẻo teo, sóng biếc gợn, lá vàng khẽ đưa, tầng mây lơ lửng, ngõ trúc quanh co, sắc xanh của trời hòa lẫn sắc xanh của nước. Tất cả tạo nên một không gian xanh trong, dịu nhẹ, một chút sắc vàng trên nền xanh ấy khiến cảnh thu, hồn thu càng thêm phần sống động. Những đường nét, màu sắc gợi ra khung cảnh của một buổi sớm mùa thu bình yên trên một làng quê miền Bắc với bầu trời thu cao rộng, khoáng đạt, những ao chuôm trong vắt phản chiếu màu trời, màu lá, thôn xóm với những con đường nhỏ quanh co hun hút màu xanh của tre trúc, gió thu dịu mát khẽ làm xao động mặt nước, thỉnh thoảng một vài chiếc lá rụng cắt ngang không gian. Trong không gian tĩnh lặng ấy xuất hiện tiếng động của “tiếng cá cắn chân bèo”, nó không phá vỡ sự tĩnh lặng ấy mà càng làm tăng sự yên tĩnh, tĩnh mịch.

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 5)

Khung cảnh mùa thu ở đồng bằng Bắc Bộ thật đẹp. Ao thu có chút se lạnh nước trong ao thì trong vắt. Điểm giữa ao là chiếc thuyền câu nhỏ bé. Làn sóng nước nhấp nhô từng đợt li ti, tạo cảm giác bồng bềnh, nhẹ nhàng trôi. Những chiếc lá vàng trên cảnh thổi bị những cơn gió thu nhẹ nhàng thổi bay trên bầu trời cao rộng. Trên trời tầng mây lơ lửng, xanh ngắt, mát mẻ và dịu dàng. Không gian yên tĩnh, lặng lẽ chỉ có những âm thanh nhỏ bé như tiếng cá đớp động. Hình ảnh người thi sĩ ôm cần thả hồn mình vào không gian đó như điểm nhấn nổi bật cho bức tranh thiên nhiên thơ mộng.

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 6)

Khung cảnh mùa thu ở vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ hiện lên với đường nét, màu sắc vô cùng hài hòa, trong sáng. Trong không gian nhà vườn, ao thu bị bao trùm trong không khí lạnh lẽo của mùa thu. Mặt ao tĩnh lặng, trong veo tới nỗi có thể nhìn thấy đáy. Giữa dòng nước là chiếc thuyền câu nhỏ tẻo teo. Mặt nước gợn sóng theo làn gió thổi vô cùng nhẹ nhàng. Trên không, lá vàng khẽ khàng rơi. Bầu trời mùa thu mang một màu xanh thuần khiết. Trên nền trời trong trẻo đó là tầng mây đang lơ lửng trôi. Đằng xa là ngõ trúc quanh co, vắng vẻ. Làng quê hiện lên vô cùng yên ắng, tĩnh lặng khi thu về.

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 7)

Mùa thu ở vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ đẹp hài hòa và trong sáng. Không khí lạnh lẽo của mùa thu dường như len lỏi, ngập tràn khắp không gian. Mặt ao cũng bao trùm trong "hơi thu" lạnh lẽo. Làn nước trong vắt soi xuống tận đáy ao. Giữa dòng nước là con thuyền nhỏ bé. Từng làn sóng gợn nhẹ theo chiều gió đưa. Lá vàng khẽ khàng rơi trên không trung. Tầng mây trôi lơ lửng trên nền trời thu xanh ngắt. Phía xa là ngõ trúc quanh co, uốn khúc, chỉ có vài ba bóng người. Làng quê thật bình yên khi mùa thu ghé ngang.

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 8)

Bức tranh thiên nhiên mùa thu ở vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ hiện lên với những đường nét, màu sắc hài hòa. Mặt nước ao thu chìm đắm trong hơi lạnh của không khí mùa thu. Làn nước trong veo soi xuống tận đáy ao. Chiếc thuyền câu nhỏ bé nằm giữa dòng. Sóng xanh thỉnh thoảng gợn nhẹ theo làn gió. Lá vàng nhẹ nhàng rơi trên không trung theo chiều gió thổi. Trời thu trong trẻo, mây bay lửng lơ. Ở đằng xa là hình ảnh ngõ trúc uốn lượn, quanh co, vắng bóng người. Khung cảnh vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ hiện lên thật thanh vắng, yên bình.

Chuyển các câu thơ tả cảnh mùa thu trong Câu cá mùa thu thành một đoạn văn miêu tả (mẫu 9)

Qua “Thu điếu”, Nguyễn Khuyến đã vẽ nên một bức tranh mùa thu thanh sơ, giản dị, mang đậm phong vị thu của Bắc bộ. Không gian mở ra với các hình ảnh “ao thu”, “chiếc thuyền câu”, “lá vàng rơi”, “tầng mây lơ lửng”, “bầu trời xanh ngắt”, những khóm trúc,… Mùa thu đến gợi ra cảm giác se se lạnh, cái lạnh ấy như thấm sâu vào từng cá thể của không gian. Nổi bật trong nền cảnh thu ấy là hình ảnh chiếc thuyền câu bé tẻo teo mang theo dáng vẻ con người, ung dung, thư thái nhẹ nhàng tận hưởng cảm giác thư giãn khi câu cá. Bức tranh thu của Nguyễn Khuyến được bao trùm bởi một sắc xanh biếc: xanh của mặt nước, xanh của bầu trời và xanh của cây lá. Tất cả hài hòa kết hợp tạo nên một bức tranh thu thơ mộng, trong trẻo, thanh khiết.