Soạn Văn 9 Cánh diều Thực hành tiếng Việt trang 41 có đáp án
4 câu hỏi
Xácđịnhbiệnpháptutừchơichữtrongnhữngcâudướiđây. Chỉrõlốichơichữtrongmỗicâuvàtácdụngcủachúng.
a)
Bán rượu, bánchè, khôngbánnước.
Buôntrăm, buônchục, chẳngbuônquan.
(Câuđối)
b)
Cótàimàcậy chi tài,
Chữtàiliềnvớichữ tai mộtvần.
(Nguyễn Du)
c)
Ngọtthơmsaulớpvỏ gai,
Quảngonlớnmãicho ai đẹplòng.
Mờicômờibácăncùng,
Sầuriêngmàhóavuichungtrămnhà.
(Phạm Hổ)
a)
- Lốichơichữ: Sửdụngtròchơichữ "bán" vớinghĩađượcmởrộng. Ở đây, "bán" khôngchỉlàbánhàngmàcònmangnghĩa "dễthuphục" vớinguyênvẹn ý "khôngbán" ở cuốicâu.
- Tácdụng: Tạorasựhàihước, khéoléothông qua lốichơichữ, gợilênhìnhảnhnhữngngườigiữtrọngvọngcủamìnhvàkhôngdễ "bán" vớimọilờiđềnghị.
b)
- Lốichơichữ: Mốiquanhệkhônghoàntoàntíchcựcgiữa "tài" (năngkhiếu, tàinăng) và "tai" (tai nạn, rủiro). Hai từnàycócùngâmvầnnhưng ý nghĩahoàntoàntráingượcnhau.
- Tácdụng: Cáchchơichữnàynhấnmạnhviệccầnphảikhiêmtốn, khôngđượccầycótài.
c)
- Lốichơichữ: Cáchchơichữđơngiảnthông qua việc so sánh "vỏ gai" (gai khóchịubênngoài) với "quả" bêntrong, hay tượngtrưngchongườitâmhồnđẹptrongbêntrongmặcdùbềngoàikhôngthểnàoámảnhhơn.
- Tácdụng: Chơichữnhấnmạnhviệckhôngnênđánhgiángườikhác qua hìnhdángbênngoàimàhãyđểlòngchânthànhvàtốtđẹpbêntrongxácđịnhgiátrịthựcsựcủahọ.
Năm 1946, khiđượcnhàthơHãng Phương biếumộtgói cam, ChủtịchHồ Chí Minh đãlàmmộtbàithơđểcảmơnbànhưsau:
Cảmơnbàbiếugói cam
Nhậnthìkhôngđúng, từlàmsaođây?
Ănquảnhớkẻtrồngcây,
Phảichăngkhổtậnđếnngày cam lai?
Hãychỉralốichơichữđượcsửdụngtrongbàithơtrênvàphântíchtácdụngcủalốichơichữđó.
- Sửdụngchơichữvàthànhngữ:
+Thành ngữ "Khổtận cam lai" (Khổ: đắng; tận: hết,cam:ngọt, lai:đến) nghĩalà "hếtkhổsởsẽđếnlúc sung sướng''
+ Chơichữđồngâm:
Cam: quả cam, trái cam
Cam: ngọt/sướng
- Tácdụng:
+Tạosựphongphúchobàithơkhikếthợpnghệthuậtvàsựthôngminhthông qua lốichơichữ, vừatruyềnđạt ý nghĩatốthơn.
+ Thông qua lốichơichữ, bàithơkhôngchỉtruyềnđạtđượcthôngđiệpcảmơnmàcòntạoraấntượngmạnhmẽvàsâusắcvớiđộcgiả.
Phântíchcáchchơichữđượcsửdụngtrongbàithơdướiđây: chỉracáctừngữđượctácgiảsửdụngđểchơichữvàsựtàitìnhtrongviệcsửdụngnhữngtừngữđó.
Chẳngphảiliuđiuvẫngiốngnhà,
Rắnđầubiếnghọcchẳng ai tha.
Thẹnđènhổlửa, đaulòngmẹ,
Nay thétmaigầmrátcổ cha.
Ráo mépchỉquentuồngnóidối,
Lằnlưng cam chịuvếtroitra
Từ nay Trâu, Lỗxinchămhọc,
Kẻohổmangdanhtiếngthếgia.
(Lê Quý Đôn)
- Lốichơichữdùngcáctừgầnnghĩa: liuđiu, rắn, thẹnđèn, hổlửa, maigầm, ráo, lằn, Trâu Lỗ, hổmangđềucónghĩachỉcácloạirắn
+ Lốichơichữthứhaisửdụnghiệntượngđồngâm:
+ Liu điu: tênmộtloàirắnnhỏ (danhtừ), nhẹ, chậmyếu (tínhtừ)
+ Rắn: chỉchungcácloạirắn (danhtừ), chỉtínhchấtcứng (tínhtừ): cứngrắn, cứngđầu
Tìmcácbiệnpháptutừđiệpthanh, điệpvầntrongnhữngcâudướiđây. Chỉratácdụngcủachúng.
a)
Đoạntrườngthaylúcphânkì,
Vócâukhấpkhểnh, bánh xegậpghềnh.
(Nguyễn Du)
b)
Tài caophậnthấpchíkhíuất,
Giang hồmêchơiquênquêhương.
(TảnĐà)
c)
Bácđi... Di chúcgiụclòng ta
Cho cảmuônđờimộtkhúc ca
(Tố Hữu)
d)
Em ơi, Ba Lan mùatuyết tan
Đườngbạchdươngsươngtrắngnắngtràn
(Tố Hữu)
a. Trong haicâuthơTruyện Kiều, tácgiảdùnghaitừláy: khấpkhểnh, gậpghềnh.
-Ở mỗitừláy, cóđiệpâmđầu (kh – kh, g – gh) vàchuyểnđổivầnâp – ênh.
-Hai từláyđiệpvầnâp – ênh.
=> Tácdụng: tạorahìnhảnh con đườngmấpmô, vóngựavà bánh xeluônluôn ở trạngtháichuyểnđộngkhókhăn, xócnảy, trụctrặc. Đồngthờicũnggiántiếpbộclộtâmtrạngđaukhổ, bất an củanàng Kiều lúcphải li biệtvớigiađìnhđểbánmìnhcho Mã Giám Sinh.
b.
- Điệpthanhtrắc: Thấpchíkhíxuất(sắc).
=> Tácdụng: Gợicảmgiácvềsựuấtứccủamộtngườitàicao. Câu: gianghồmêchơiquênquêhương.
- Điệpthanhbằng: gianghồmêchơiquênquêhương.
=> Tácdụng: Gợicảmgiácthanhbìnhcủalàngquêtrongtâmtrícủangườigianghồ.
c.
- Điệpvần “i" (đi, di), “a" (ta, cả, ca)
=> TácDụng: CâuthơchủyếuTạorasựtônkính, thểhiệnsựxótthương
d.
- Gieovần "an" vàđiệpvần "ương" (đường - dương - sương), điệpvần "ăng" (trắng - nắng).
=> Sửdụngchủyếulàvầnbằng (Hai câuthơmườibốnchữcótớimườithanhbằng) nhưngkhônggợicảmgiácbuồnnhưvẫnthườngcómàkếthợpvớicácthanhtrắc, cùngvớinhữngâmmở, khiếncho ta cảmnhậnđượcniềmhânhoantrongcảmxúccủanhàthơtrướckhungcảnhthiênnhiênđẹpvàmớilạcủanướcbạn. Tiếngreovuihânhoancũnglàmộtlờisansẻvớingườimìnhyêuthương, vớiquêhương, đấtnướcmình.