Bộ 5 đề thi cuối kì 1 Ngữ văn 10 Cánh diều (2023-2024) có đáp án - Đề 4

I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)

Đọc văn bản:

Mỗi lần nắng mới hắt bên song,

Xao xác, gà trưa gáy não nùng,

Lòng rượi buồn theo thời dĩ vãng,

Chập chờn sống lại những ngày không.

Tôi nhớ me(1) tôi, thuở thiếu thời

Lúc người còn sống, tôi lên mười;

Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội(2),

Áo đỏ người đưa trước dậu(3) phơi.

Hình dáng me tôi chửa xoá mờ

Hãy còn mường tượng lúc vào ra:

Nét cười đen nhánh(4) sau tay áo

Trong ánh trưa hè trước dậu thưa.

         (Nắng mới – Lưu Trọng Lư, Thi nhân Việt Nam, NXB Văn học, 2000, Tr288)

Ghi chú: Nhà thơ Lưu Trọng Lư (1911-1991) là người tỉnh Quảng Bình, có đóng góp lớn cho phong trào Thơ mới, được giới thiệu trong cuốn Thi nhân Việt Nam. Thơ ông vừa có vẻ đẹp cổ điển, vừa có luồng gió của thời đại mới. Điều này làm nên cái tôi vừa rạo rực, tràn đầy cảm xúc vừa u buồn, cô đơn. Nhà phê bình Hoài Thanh đã nhận xét: thơ Lưu Trọng Lư “chính là tiếng lòng thổn thức hoà theo tiếng thổn thức của lòng ta”.

(1) me: mẹ

 (2) ngoài nội: ngoài cánh đồng

(3) dậu (hoặc “giậu”): tấm tre nứa đan hoặc hàng cây nhỏ và rậm để ngăn sân, vườn

(4) nét cười đen nhánh: ngày xưa người Việt có tục nhuộm răng đen

Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản?

Nhân vật trữ tình trong văn bản là ai?

Theo văn bản, yếu tố nào của ngoại cảnh đã khơi gợi nỗi nhớ của người con về mẹ của mình?

Khái quát nội dung chủ đạo của văn bản?

Trong văn bản, các hình ảnh “nắng mới hắt bên song” và “nắng mới reo ngoài nội” có điểm gì khác biệt?

Nêu cảm nhận ngắn gọn của anh/chị về “nét cười đen nhánh” của người mẹ trong hai câu thơ:

Nét cười đen nhánh sau tay áo

Trong ánh trưa hè trước dậu thưa.

Theo anh/ tình mẫu tử có vai trò của như thế nào trong cuộc sống của mỗi người? 

Thông điệp ý nghĩa nhất mà anh/chị rút ra được từ văn bản trên là gì?

II. PHẦN VIẾT (4,0 điểm)

Ngại giao tiếp thực tế là một thói quen khá phổ biến của nhiều người trẻ hiện nay. Anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận thuyết phục mọi người từ bỏ thói quen này.