TỪ KHÓA LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ 6 – PHẦN LỊCH SỬ

- Ưu điểm: phản ánh tương đối trung thực về đời sống vật chất và phần nào đời sống tinh thần của người xưa

- Nhược điểm: là những hiện vật “câm” muốn khai thác nguồn tư liệu này cần phải có sự đầu tư nghiên cứu kĩ lưỡng.

- Âm lịch là hệ lịch được tính theo chu kì chuyển động của Mặt Trăng quay quanh Trái Đất.

- Dương lịch là hệ lịch được tính theo chu kì chuyển động của Trái Đất quay quanh Mặt Trời

- Thế giới cần một thứ lịch chung.

- Vì: xã hội ngày càng phát triển, sự giao lưu hợp tác giữa các nước, các dân tộc, các khu vực khác nhau ngày càng được mở rộng. Do đó, đặt ra nhu cầu cần phải thống nhất cách tính thời gian.

- Đặc điểm của loài Vượn cổ:

+ Xuất hiện cách ngày nay khoảng 5 – 6 triệu năm

+ Có thể đứng và đi bằng hai chi sau, còn hai chi trước được giải phóng để cầm nắm, hái hoa quả và tìm kiếm thức ăn. Thể tích hộp sọ trung bình: 400 cm³.

+ Vượn cổ chưa biết cách chế tạo công cụ lao động

- Đặc điểm của Người tối cổ:

+ Xuất hiện cách ngày nay khoảng 4 triệu năm

+ Về hình thể: Người Tối cổ đã hầu như hoàn toàn đi đứng bằng hai chân, tay tự do sử dụng công cụ, tìm kiếm thức ăn. Thể tích hộp sọ lớn hơn so với Vượn cổ (khoảng từ 650 cm³đến 1200 cm³),…

+ Người tối cổ đã biết chế tạo công cụ lao động bằng việc ghè đẽo thô sơ các hòn đá….

- Người Tinh khôn:

+ Xuất hiện cách ngày nay khoảng 15 vạn năm

+ Về hình thể: Người tinh khôn có cấu tạo cơ thể như ngày nay (nên còn gọi là người hiện đại): xương cốt nhỏ, bàn tay khéo léo, hộp sọ và thể tích não phát triển, cơ thể gọn và linh hoạt; Thể tích hộp sọ lớn (khoảng 1400 cm³)….

+ Người tinh khôn đã biết sử dụng nhiều nguyên liệu khác nhau, kĩ thuật chế tác khác nhau… để làm ra công cụ lao động.

- Đặc điểm của bầy người nguyên thủy:

+ Tồn tại trong giai đoạn Người tối cổ

+ Con người sống trong các hang động, mái đá gần nguồn nước và nguồn thức ăn; sống quây quần theo quan hệ ruột thịt với nhau, mỗi bầy gồm khoảng 5-7 gia đình.

+ Ở mỗi bầy đã có người đứng đầu, có sự phân công lao động giữa nam và nữ.

- Đặc điểm của thị tộc:

+ Gồm vài chục gia đình có quan hệ huyết thống với nhau và cùng nhau sinh sống trên một địa bàn tương đối ổn định

+ Các thành viên trong thị tộc đều hợp tác lao động và cùng hưởng thụ thành quả lao động

+ Đứng đầu thị tộc là tộc trưởng

- Đặc điểm của Bộ lạc:

+ Là tập hợp một số thị tộc, sống cạnh nhau, có quan hệ họ hàng với nhau và cùng có một nguồn gốc tổ tiên.

+ Giữa các thị tộc trong một bộ lạc thường có quan hệ gắn bó với nhau, giúp đỡ nhau.

+ Đứng đầu bộ lạc là tù trưởng.

- Ưu điểm của công cụ lao động bằng kim loại so với công cụ bằng đá:

+ Cứng hơn

+ Sắc bén hơn

+ Có thể nung chảy kim loại (ở nhiệt độ cao) để chế tạo ra công cụ lao động theo những hình dáng, kích thước khác nhau để phù hợp với yêu cầu của công việc.

- Thuận lợi:

+ Được cung cấp nguồn nước dồi dào cho hoạt động sản xuất và sinh hoạt

+ Các dòng sông cung cấp cho ngon người một nguồn lợi sinh vật dồi dào

+ Các dòng sông bồi đắp phù sa, hình thành nên những đồng bằng màu mỡ, trù phú

+ Các dòng sông cũng là tuyến đường giao thông huyết mạch kết nối giữa các vùng

- Khó khăn: phải đối mặt với tình trạng lũ lụt vào mùa mưa hằng năm

- Giống nhau:

+ Có các dòng sông lớn, như: sông Nin (ở Ai Cập), sông Ơ-phơ-rát và Ti-grơ (ở Lưỡng Hà)

+ Có các đồng bằng châu thổ rộng lớn, màu mỡ

- Khác nhau:

+ Ai Cập nằm ở phía Đông Bắc châu Phi; có biên giới thiên nhiên hiểm trở (phía Bắc giáp Địa Trung Hải; Phía Nam giáp sa mạc Nu-bi-a; Phía Đông giáp sa mạc Đông; Phía Tây giáp sa mạc Tây)

+ Lưỡng Hà nằm ở khu vực Tây Nam Á; không có biên giới thiên nhiên hiểm trở nên hoạt động buôn bán, trao đổi hàng hóa giữa Lưỡng Hà và các vùng xung quanh rất phát triển.

- Câu nói “Ai Cập là tặng phẩm của sông Nin” đã phản ánh về vai trò của sông Nin đối với đời sống của cư dân Ai Cập cổ đại:

+ Sông Nin cung cấp nguồn nước và nguồn lợi sinh vật dồi dào

+ Sông Nin bồi đắp phù sa, hình thành nên ở Ai Cập những đồng bằng rộng lớn, màu mỡ

+ Sông Nin còn là tuyến đường huyết mạch kết nối giữa các vùng ở Ai Cập

=>Nhờ khai thác những thuận lợi mà sông Nin đem lại, cư dân Ai Cập cổ đại đã sớm hình thành và phát triển nền văn minh của mình.

- Chữ Paper (giấy viết) trong tiếng Anh hiện nay có nguồn gốc từ từ “Pa-pi-rút”. Pa-pi-rút là loại cây mà người Ai Cập cổ đại đã sử dụng để làm ra giấy viết.

Bộ luật thành văn cổ nhất còn tồn tại đến hiện nay là bộ luật Ha-mu-ra-bi của cư dân Lưỡng Hà cổ đại

- Đặc điểm của chế độ chuyên chế cổ đại ở Ai Cập, Lưỡng Hà:

+ Đứng đầu nhà nước là vua. Ở Ai Cập, vua được gọi là Pha-ra-ông; ở Lưỡng Hà, vua được gọi là En-xi.

+ Nhà vua có quyền lực tối cao và tuyệt đối; được nhân dân tôn kính như một vị thần

+ Dưới vua là một bộ máy quan lại phụ trách giải quyết nhiều công việc khác nhau của đất nước

- Tục ướp xác của người Ai Cập cổ đại xuất phát từ niềm tin vào sự bất tử của linh hồn:

+ Người Ai Cập cổ đại quan niệm rằng trong mỗi con người đều có một hình bóng gọi là“can” (linh hồn) hoàn toàn giống người đó như cái bóng ở trong gương.

+ Khi con người mới ra đời thì linh hồn chui vào trong thân thể, khi con người chết thìlinh hồn rời khỏi thể xác. Linh hồn tồn tại đến khi thi thể người chết hủy nát thì mới chếthẳn. Nhưng nếu thi thể được bảo tồn thì linh hồn một lúc nào đó sẽ sống lại.

=>Với niềm tin đó, cư dân Ai Cập cổ đại có tục ướp xác để chờ đợi linh hồn tái sinh

Lãnh thổ Ai Cập cổ đại thuộc khu vực Đông Bắc châu Phi hiện nay

Lãnh thổ Lưỡng Hà cổ đại thuộc khu vực Tây Nam Á hiện nay

- Nhà nước Ai Cập cổ đại hình thành vào khoảng năm thiên niên kỉ IV TCN

Người Ai Cập cổ đại xây dựng các kim tự tháp để làm lăng mộ cho các Pha-ra-ông

Kim tự tháp Kê-ốp là kì quan duy nhất của thế giới cổ đại còn tồn tại đến ngày nay

- Ở Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại có sự hiện diện của các dòng sông lớn: cung cấp nguồn nước tưới tiêu dồi dào; bồi tụ nên các đồng bằng phù sa màu mỡ, trù phú… khai thác điều kiện tự nhiên đó, người Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại thường thiên về phát triển sản xuất nông nghiệp.

Lãnh thổ Ấn Độ cổ đại thuộc khu vực Nam Á hiện nay.

Ấn Độ là quê hương của Phật giáo và Hin-đu giáo (còn gọi là Ấn Độ giáo).

- Sông Ấn và sông Hằng đem lại nhiều thuận lợi cho đời sống sinh hoạt và sản xuất của cư dân Ấn Độ cổ đại, như:

+ Cung cấp nguồn nước dồi dào; nguồn thủy sản phong phú.

+ Bồi đắp nên các đồng bằng phù sa rộng lớn, màu mỡ…

+ Là những tuyến giao thông huyết mạch, liên kết giữa các vùng, các khu vực

- Mặt khác, sông Ấn và sông Hằng còn có vị trí rất linh thiêng trong tâm thức của người Ấn Độ, vì họ cho rằng: các dòng sông này từ trên trời đổ xuống, nước của các dòng sông này có khả năng thanh lọc tâm hồn và rửa trôi mọi tội lỗi của con người.

- Theo sự phân chia của chế độ đẳng cấp Vác-na, xã hội Ấn Độ cổ đại tồn tại 4 đẳng cấp là: Bra-man, Ksa-tri-a; Vai-si-a và Su-đra.

- Bra-man là đẳng cấp có địa vị cao nhất và Su-đra là đẳng cấp có địa vị thấp kém nhất trong xã hội Ấn Độ cổ đại.

- Việc sáng tạo ra chữ số 0 được xem là quan trọng nhất, vì: số (0) mang ý nghĩa tượngtrưng cho sự bắt đầu, tất cả mọi sự đều có khởi nguồn từ con số này...

- Cư dân Ấn Độ cổ đại đã phát minh ra hệ thống 10 chữ số (tờ 0 đến 9).

- Sau này, người Ả-rập đã học tập và truyền bá hệ thống chữ số này đến châu Âu, khiến người châu Âu hiểu lầm hệ thống chữ số đó do người A-rập sáng tạo ra. Do đó, người châu Âu gọi hệ thống 10 chữ số trên là “chữ số Ả-rập”. Từ châu Âu, hệ thống 10 chữ số đã tiếp tục được lan tỏa ra nhiều khu vực khác trên thế giới, và tên gọi “chữ số Ả-rập” cũng vì thế mà tiếp tục được sử dụng ở khắp nơi.

- Phật giáo ra đời vào khoảng thế kỉ VI TCN.

- Người sáng lập ra Phật giáo là Xít-đác-ta Gô-ta-ma.

- Truyền thuyết về sự ra đời của Phật giáo:

+ Xít-đác-ta Gô-ta-ma sinh năm 563 TCN, là hoàng tử của bộ tộc Xa-ky-a. Từ nhỏ, ông đã có một trí tuệ thiên bẩm phi thường với một lòng thương cảm sâu xa đối với chúng sinh. Lần đầu ra đồng dự lễ cày tịch điền của vua, nhìn thấy trên luống cày lật đất có nhiều sâu bọ bị giết hại, vị hoàng tử thiếu niên đó đã ngồi thiền định dưới một gốc cây, suy tư về nỗi khổ của muôn loài. Để Xít-đác-ta Gô-ta-ma có thể quên đi nỗi u sầu nhân thế, vua cha đã kén một nàng công chúa kiều diễm làm vợ hoàng tử, cho hoàng tử sống trong những cung điện lộng lẫy xa hoa, luôn có tiệc tùng múa hát. Dù thế, cuộc đời nhung lụa đó cũng không cám dỗ nổi chàng trai trẻ ưu tư, Sítđạtta vẫn không nguôi nghĩ về những nỗi bất hạnh của con người.

+ Vào một đêm tối trời, Xít-đác-ta Gô-ta-ma quyết định từ biệt cha mẹ, vợ con, lặng lẽ rời kinh đô trong bộ áo tu hành giản dị, lúc đó ông vừa tròn 29 tuổi. Ông đã miệt mài đi khắp các nẻo đường tìm nơi tu luyện. Ngài đã gặp những đạo sĩ Bà-la-môn, cùng họ tu hành ép xác trong suốt 6 năm trời ròng rã, khiến thân thể khô héo, gầy mòn, nhưng vẫn không tìm được chân lý cứu nhân độ thế. Xít-đác-ta Gô-ta-ma bèn từ bỏ lối sống khổ hạnh, trở lại sinh hoạt ăn uống bình thường.

+ Một buổi trưa, sau khi uống một bát sữa do một thiếu nữ chăn bò dâng lên, Xít-đác-ta Gô-ta-ma xuống sông tắm rửa rồi đến ngồi thiền định dưới một gốc bồ đề, tự hứa lần này vẫn không tìm thấy đạo thì quyết không đứng dậy nữa. Ngay đêm đầu tiên, ma quỷ đã kéo đến, khi thì hiện thành lửa khói mây mù để doạ nạt, khi thì hoá ra những cô gái đẹp lẳng lơ quyến rũ. Những âm mưu đó đều vô hiệu. Xít-đác-ta Gô-ta-ma đã chiến thắng mọi thử thách và cuối cùng vào tảng sáng đã tìm ra được chân lý “tứ diệu đế”, thấy được nguyên nhân sâu xa và phương cách diệt trừ nỗi khổ trần thế, trở thành đức Phật.

- Biểu tượng trên quốc huy của nước Cộng hòa Ấn Độ hiện nay lấy cảm hứng từ: biểu tượng trên đỉnh trụ cột đá A-sô-ca.

- Mô tả: phần đỉnh trụ cột đá A-sô-ca gồm ba bộ phận.

+ Một trụ hình đoá hoa sen lộn ngược, đỡ một bệ đá tròn.

+ Chung quanh bệ đỡ hình tròn có khắc hình bốn bánh xe (tượng trưng cho pháp luân nhà Phật) xen kẽ hình bốn con thú (bò rừng, ngựa, sư tử, voi).

+ Trên cùng là tượng bốn con sư tử ngồi, dáng vẻ dũng mãnh và oai vệ, quay lưng vào nhau, há miệng, mắt nhìn ra bốn phương Đông, Tây, Nam, Bắc.

- Ở Ấn Độ cổ đại có sự hiện diện của các dòng sông lớn: cung cấp nguồn nước tưới tiêu dồi dào; bồi tụ nên các đồng bằng phù sa màu mỡ, trù phú… khai thác điều kiện tự nhiên đó, người Ấn Độ thường thiên về phát triển sản xuất nông nghiệp.

- 4 phát minh kĩ thuật quan trọng của người Trung Quốc thời phong kiến là: kĩ tghuataj làm giấy; la bàn; thuốc súng và kĩ thuật in.

- Người Trung Quốc cổ đại thường viết chữ lên nhiều loại nguyên liệu khác nhau, như: mai rùa, xương thú (gọi là Giáp cốt văn); đá (gọi là Thạch cổ văn); đỉnh đồng, chuông đồng… (gọi là Kim đỉnh văn); hoặc trên thẻ tre, trúc… (gọi là Trúc thư…)

+ Ngoài các nguyên liệu trên, đôi khi người Trung Quốc cổ đại còn viết chữ trên lụa…

- Thiết bị đo động đất sớm nhất trên thế giới được gọi là Địa động nghi; ra đời ở Trung Quốc dưới thời Hán, vào khoảng thế kỉ II TCN.

- Vạn lí trường thành và lăng Ly Sơn là hai công trình kiến trúc của người Trung Quốc thời cổ đại và phong kiến được UNESSCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

- Điểm giống nhau về điều kiện tự nhiên giữa Trung Quốc cổ đại với các quốc gia cổ đain: Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ:

+ Có các dòng sông lớn (sông Nin - ở Ai Cập; sông Ơ-phơ-rát và Ti-grơ - ở Lưỡng Hà; sông Ấn và Hằng - ở Ấn Độ; sông Hoàng Hà và Trường Giang - ở Trung Quốc)

+ Có các đồng bằng phù sa rộng lớn, màu mỡ.

- “Hoàng Hà là niềm kiêu hãnh của nhân dân Trung Quốc” vì phù sa ở đây đã bồi tụ nên nhiều đồng bằng rộng lớn, phì nhiêu, thuận lợi phát triển nông nghiệp.

- Nói “Hoàng Hà là nỗi buồn của nhân dân Trung Quốc” vì tình trạng lũ lụt gây ra rất nhiều khó khăn, thiệt hại cho đời sống của người dân.

- Một số thành tựu văn hóa của Trung Quốc có ảnh hưởng đến Việt Nam:

+ Nho giáo

+ Đạo giáo

+ Các điển tích, điển cố, thể loại văn học

+ Phong cách kiến trúc – điêu khắc

+ Các lễ tết: tết Nguyên đán, Hàn thực; Trung thu…

+ ….

- Ở Trung Quốc cổ đại có sự hiện diện của các dòng sông lớn: cung cấp nguồn nước tưới tiêu dồi dào; bồi tụ nên các đồng bằng phù sa màu mỡ, trù phú… khai thác điều kiện tự nhiên đó, người Trung Quốc thường thiên về phát triển sản xuất nông nghiệp.

- Nguyên nhân dẫn đến sự hình thành nhiều nhà nước thành bang ở Hy Lạp cổ đại:

+ Địa hình lãnh thổ bị chia cắt mạnh mẽ bởi núi, cao nguyên, biển cả… do đó, khó có điều kiện quần tụ, tập trung dân cư thành một quốc gia thống nhất, rộng lớn.

+ Cư dân Hi Lạp cổ đại thiên về phát triển các ngành thủ công nghiệp và thương nghiệp. Thợ thủ công và thương nhân chỉ tập trung đông đúc ở các thành thị; không xuất hiện nhu cầu quần tụ dân cư để hợp tác sản xuất nông nghiệp, trị thủy như ở các nước phương Đông cổ đại.

- Điều kiện tự nhiên ở Hy Lạp cổ đại không thuận lợi cho sự phát triển của nông nghiệp. Nơi đây chủ yếu là các đồng bằng nhỏ hẹp, đất đai cằn cỗi (do đó, chỉ phù hợp cho sự sinh trưởng của một số loại cây lâu năm, như: nho, ô liu…).

- Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở A-ten là nền dân chủ chủ nô (quyền bầu cử; tham gia bàn bạc, thảo luận các công việc của nhà nước chỉ thuộc về tầng lớp chủ nô).

- Nguồn gốc của bộ môn marathon ngày nay được cho là bắt nguồn từ câu chuyện đầy bi tráng của một người lính Hy Lạp cổ đại. Truyền thuyết kể rằng, đội quân Hy Lạp sau một trận đánh quyết liệt với quân đội Ba Tư, cuối cùng đã giành chiến thắng. Lúc đó, thống soái đã ra lệnh cho một người lính đi báo tin mừng về Tổ quốc. Quãng đường từ nơi diễn ra trận đánh là thị trấn Marathon đến thành A-then là hơn 42km, chàng lính không màng đến sức lực đã cạn kiệt sau trận đấu kéo dài mà nhanh chóng bắt đầu ngay cuộc hành trình. Không may là khi vừa tới nơi, chàng chỉ kịp hét to “Chúng ta đã chiến thắng!” rồi gục ngã và qua đời vì kiệt sức.

- Ưu điểm của hệ thống chữ La-tinh:

+ Số lượng chữ cái ít (26 chữ cái) nhưng khả năng ghép chữ rất linh hoạt

+ Dễ viết, dễ ghi nhớ và có thể nhanh chóng phổ biến trên diện rộng.

- Cơ sở dẫn đến sự hình thành của các vương quốc sơ kì ở Đông Nam Á:

+ Sự phát triển của nghề nông trồng lúa nước và các nghề thủ công truyền thống, như: đúc đồng, rèn sắt, dệt, làm gốm… đã dẫn đến nhiều chuyển biến trong đời sống xã hội của con người

+ Ngoài ra, sự tác động từ quá trình giao lưu kinh tế, văn hóa với Ấn Độ, Trung Hoa cũng là một cơ sở dẫn tới sự ra đời của một số vương quốc sơ kì ở Đông Nam Á. Ví dụ: theo truyền thuyết lập quốc của người Phù Nam: nữ hoàng của xứ Phù Nam là Liễu Diệp đã kết hôn cùng với người Ấn Độ tên là Hỗn Điền và sau đó hai người cùng cai trị đất nước.

- Những tín ngưỡng bản địa của cư dân Đông Nam là:

+ Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên

+ Tín ngưỡng phồn thực

+ Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

+ ….

Phạm vi lãnh thổ chủ yếu của nhà nước Văn Lang thuộc khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ của Việt Nam hiện nay.

- “Việt Nam có lịch sử hơn 4000 năm dựng nước và giữ nước” là nhận định không chính xác. Vì: nhà nước cổ đại đầu tiên được hình thành trên đất nước Việt Nam là nhà nước Văn Lang. Nhà nước này ra đời vào khoảng thế kỉ VII TCN. Như vậy, lịch sử dựng nước và giữ nước của nhân dân Việt Nam cho đến hiện nay là khoảng 2700 năm.

Kinh đô của nước Âu Lạc là Phong Khê, hiện nay thuộc xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.

Phạm vi lãnh thổ chủ yếu của nhà nước Âu Lạc thuộc khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ của Việt Nam hiện nay.

- An Dương Vương lựa chọn vùng Cổ Loa để xây dựng kinh đô, vì:

+ Phong Khê (vùng Đông Anh, Hà Nội) lúc bấy giờ là vùng đất đông dân, địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ, trù phú.

+ Phong Khê gần với sông Hồng lại có sông Hoàng (Hoàng Giang) chảy qua. Các dòng sông cung cấp nguồn nước dồi dào, nguồn thủy sản phong phú đồng thời bồi tụ phù sa đất đai. Mặt khác, sông Hoàng là đường nối giữa sông Hồng ở mạn phía Nam và sông Cầu ở mạn phía Bắc.

=>Đóng đô ở Phong Khê sẽ thuận lợi cho việc đi lại và phát triển sản xuất của cư dân.

- Xăm mình là một trong những tập tục của người Việt cổ. Về nguyên nhân xuất hiện của tục này, sách Lĩnh Nam chích quái (phần Hồng Bàng thị truyện) chép: Bấy giờ, dân trên núi xuống nước đánh bắt cá thường bị thuồng luồng gây thương tổn, bèn cùng nhau tâu việc ấy với Vua Hùng. Vua nói: “Các giống ở trên núi khác với các loài ở dưới nước. Các loài ở dưới nước chỉ ưa những gì giống với mình và ghét những gì khác mình, vì vậy, ta mới bị gây hại”. Thế rồi, nhà vua bèn ra lệnh cho ai nấy cũng phải lấy màu xăm hình thủy quái vào người. Từ đó, người dân không bị thuồng luồng gây thương tích nữa.

=>Tục xăm mình (để tránh bị thuồng luồng gây hại) là một trong những biểu hiện cho quá trình sống thích ứng và chế ngự thiên nhiên của người Việt cổ.

- Một số câu ca dao, tục ngữ phản ánh về đời sống tinh thần của người Việt cổ thời Văn Lang – Âu Lạc:

+ “Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba” (phản ánh về tục tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt cổ)

+ “Răng đen nhoẻn miệng em cười/ Dẫu trời nóng nực cũng nguôi cơn nông” (phản ánh về tục nhuộm răng đen của người Việt cổ)

+ “Miếng Trầu là đầu câu chuyện” (phản ánh về tục ăn trầu của người Việt cổ)

+ “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ/ Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh” (phản ánh về tục làm bánh chưng vào các dịp lễ tết của người Việt cổ)

+ …

- Triệu Đà (vua nước Nam Việt) dùng kế nội gián để phá hoại, do thám tình hình bố phòng, bí mật quân sự của Âu Lạc.

- Chính quyền Âu Lạc đứng đầu là An Dương Vương chủ quan, mất cảnh giác trước kẻ thù.

- Nội bộ nhà nước bị chia rẽ, nhiều tướng giỏi từ chức làm cho sức mạnh phòng thủ của đất nước bị suy yếu. Ví dụ: tướng quân Cao Lỗ khuyên An Dương Vương không nên chấp nhận đề nghị kết hôn – cầu hòa của Triệu Đà nhưng không được An Dương Vương chấp thuận, Cao Lỗ đã xin từ chức.

- Bài học kinh nghiệm:

+ Chú trọng xây dựng và củng cố khối đoàn kết dân tộc.

+ Đề cao tinh thần cảnh giác, chủ động đối phó với mọi âm mưu và hành động của kẻ thù.

- Chính quyền phong kiến phương Bắc thực hiện sáp nhập lãnh thổ Âu Lạc vào lãnh thổ Trung Quốc nhằm mục đích: xóa bỏ quốc gia – dân tộc Việt Nam, biến nước Việt Nam thành một bộ phận lãnh thổ của Trung Quốc.

- Chính quyền phong kiến phương Bắc thực hiện độc quyền về muối và sắt đối với nhân dân Việt Nam nhằm mục đích:

+ Khiến người Việt không có sắt để sản xuất vũ khí, công cụ lao động.

+ Khiến người Việt bị lệ thuộc vào chính quyền cai trị (do muối là gia vị thiết yếu) và tshể lực của người Việt suy giảm.

- Hậu quả:

+ Người Việt mất ruộng đất, bị biến thành nông dân lệ thuộc hoặc nô lệ của chính quyền đô hộ.

+ Nhân dân Việt Nam bị áp bức, bóc lột nặng nề, đời sống nhân dân khổ cực.

+ Nguồn tài nguyên, sản vật của Việt Nam vơi cạn.

- Nhận xét:

+ Lý Bí lên ngôi hoàng đế, lập ra nhà nước riêng đã thể hiện tinh thần và ý chí độc lập, tự chủ và tự hào về vị thế của đất nước (Lý Bí xưng là “đế”, sánh ngang với các hoàng đế Trung Hoa).

+ Lý Bí đặt tên nhà nước là Vạn Xuân với mong muốn cho đất nước ta được độc lập, trường tồn đến vạn mùa xuân.

- Một số lễ, tết mà người Việt Nam tiếp thu từ văn hóa Trung Quốc, là: tết Nguyên đán, tết Hàn thực, tết Đoan Ngọ, tết Trung thu…

- Hoàn cảnh:

+ Từ cuối thế kỉ X, nhà Đường suy yếu nên khóa kiểm soát tình hình An Nam.

+ Nhân cơ hội đó, giữa năm 905, một hào trưởng địa phương ở Hải Dương là Khúc Thừa Dụ đã nổi dậy đánh chiếm thành Tống Bình, lật đổ chính quyền đô hộ rồi xưng là Tiết độ sứ, xây dựn chính quyền tự chủ của người Việt.

- Hoàn cảnh ra đời của nước Lâm Ấp:

+ Thời kì Bắc thuộc, nhà Hán đã thiết lập sách thống trị đối với vùng đất phía Nam dãy Hoành Sơn của nước ta, đặt tên là quận Nhật Nam.

+ Năm 192, dưới sự lãnh đạo của Khu Liên, người dân Tượng Lâm (huyện xa nhất của quận Nhật Nam) đã nổi dậy lật đổ sách cai trị ngoại bang, lập ra nhà nước Lâm Ấp.

Phạm vi lãnh thổ chủ yếu của Vương quốc Chăm-pa thuộc khu vực Nam Trung Bộ của Việt Nam hiện nay.

Lãnh thổ chủ yếu của Vương quốc Phù Nam thuộc khu vực Nam Bộ của Việt Nam hiện nay.