Tổng hợp câu hỏi ôn tập Vật Lí lớp 9 cực hay, chi tiết (P4)

Có thể tạo ra ánh sáng màu bằng cách chiếu ánh sáng trắng qua tấm lọc màu.

Các tấm lọc màu

Chiếu ánh sáng trắng qua một tấm lọc màu ta sẽ được ánh sáng có màu của tấm lọc.

Ánh sáng trắng đi qua tấm lọc màu trở thành ánh sáng màu.

Tuy nhiên, chiếu ánh sáng màu qua tấm lọc khác màu sẽ không được ánh sáng màu đó nữa. Tấm lọc màu nào thì hấp thụ ít ánh sáng có màu đó, nhưng hấp thụ nhiều ánh sáng có màu khác.

Sự phân tích ánh sáng trắng là sự phân tách một chùm ánh sáng trắng thành các chùm ánh sáng có màu khác nhau.

Có thể phân tích một chùm ánh sáng trắng thành những chùm sáng màu khác nhau bằng cách cho chùm ánh sáng trắng đi qua một lăng kính hoặc phản xạ trên mặt ghi của một đĩa CD.

Khi chiếu một chùm ánh sáng trắng hẹp đi qua một lăng kính thì ta sẽ thu được nhiều chùm sáng màu khác nhau nằm sát cạnh nhau, tạo thành một dải như màu cầu vồng. Màu của dải này biến thiên liên tục từ đỏ đến tím. Lăng kính có tác dụng tách riêng các chùm sáng màu có sắc trong chùm sáng trắng cho mỗi chùm đi theo một phương khác nhau.

Phân tích ánh sáng trắng bằng lăng kính.

Phân tích ánh sáng trắng bằng sự phản xạ trên mặt ghi của đĩa CD

Ta có thể trộn hai hay nhiều chùm sáng màu với nhau để được màu khác hẳn. Ta có thể trộn hai hay nhiều chùm sáng màu với nhau nếu chiếu các chùm sáng đó vào cùng một chỗ trên màn ảnh màu trắng.

Thí nghiệm trộn màu ánh sáng

Trộn các ánh sáng đỏ, lục, lam với nhau một cách thích hợp sẽ được ánh sáng trắng.

Trộn các ánh sáng có màu từ đỏ đến tím với nhau cũng sẽ được ánh sáng trắng.

Tuy nhiên, ánh sáng trắng nói trên có khác nhau chút ít và khác với ánh sáng trắng của các ngọn đèn hoặc Mặt Trời phát ra.

Mọi vật trong tự nhiên đều không có màu. Đỏ, cam, vàng, lục, làm, chàm, tím… chỉ là những cái tên con người đặt ra để phân biệt cảm nhận của chính mình về sự tương tác của ánh sáng với vật chất. Sở dĩ các vật có màu sắc khác nhau vì chúng có khả năng tạn xạ lọc lựa các ánh sáng màu chiếu tới chúng.

Dưới ánh sáng trắng, vật có màu nào thì có ánh sáng màu đó truyền vào mắt ta (trừ vật màu đen). Ta gọi đó là màu của vật.

Khi nhìn thấy vật màu nào thì có ánh sáng màu đó từ vật đến mắt ta.

Vật màu trắng thì có ánh sáng của mọi màu đến mắt ta.

Vật màu đen thì không có ánh sáng màu nào đến mắt ta. Ta thấy được vật màu đen vì có ánh sáng từ các vật bên cạnh đến mắt ta.

Cảnh vật dưới ánh sáng Mặt Trời (ánh sáng trắng)

Khi chiếu ánh sáng màu vào vật màu trắng thì vật có màu của ánh sáng màu.

Khi chiều ánh sáng màu vào vật có màu khác thì ta thấy vật gần như màu đen.

Ví dụ: Khi chiếu ánh sáng đỏ vào vật màu xanh lục ta thấy vật có màu gần như đen.

Vật màu nào thì tán xạ tốt màu đó và tán xạ kém các màu khác. Ánh sáng màu đó chiếu đến mắt ta và ta thấy màu của vật.

Vật màu trắng có khả năng tán xạ tất cả các ánh sáng màu. Ta thấy vật màu trắng khi vật đó chiếu ánh sáng của tất cả mọi màu đến mắt ta.

Vật màu đen không tán xạ bất kì ánh sáng màu nào. Khi nhìn thấy vật màu đen thì không có ánh sáng màu nào đi từ vật đến mắt. Ta thấy được vật màu đen vì có ánh sáng từ các vật bên cạnh đến mắt ta.

Một vật mà ánh sáng đi xuyên qua không giữ lại màu nào cả cũng không phản chiếu lại màu nào hết có nghĩa là vật đó trong suốt. Ví dụ: Nước tinh khiết, thủy tinh, pha lê,…

+ Ánh sáng có tác dụng nhiệt. Ánh sáng chiếu vào các vật sẽ làm chúng nóng lên. Khi đó năng lượng ánh sáng đã bị biến thành nhiệt năng. Đó là tác dụng nhiệt của ánh sáng.

Ví dụ: Người ta phơi ngô, thóc và các nông sản dưới nắng để làm khô chúng.

+ Ánh sáng có thể gây ra một số biến đổi nhất định ở các sinh vật. Đó là tác dụng sinh học của ánh sáng.

Ví dụ:

Cơ thể người và động vật có thể tổng hợp vitamin D khi được tắm nắng.

Lá cây dưới ánh sáng Mặt Trời diễn ra quá trình quang hợp để tổng hợp các chất.

+ Ánh sáng có tác dụng quang điện. Pin quang điện có thể biến đổi trực tiếp năng lượng ánh sáng thành năng lượng điện.

Một vật có năng lượng khi nó có khả năng thực hiện công hoặc làm nóng các vật khác.

Ví dụ:

+ Tảng đá được nâng lên cao khi rơi xuống có thể làm mặt đất lõm xuống (bị biến dạng), tức là nó có khả năng thực hiện công, vậy nó có năng lượng.

+ Nếu thả miếng đồng vào cốc nước nóng thì miếng đồng nóng lên, vậy cốc nước có năng lượng (nhiệt năng).

Năng lượng tồn tại ở nhiều dạng.

+ Cơ năng: Một vật ở độ cao nào đó so với mặt đất hoặc đang bị biến dạng đàn hồi thì có cơ năng dạng thế năng. Một vật đang chuyển động thì có cơ năng dạng động năng.

+ Nhiệt năng: Mọi vật quanh ta đều có nhiệt năng.

Ví dụ: bếp than nóng đỏ có nhiệt năng.

+ Điện năng: Năng lượng điện gọi là điện năng

+ Hóa năng: Năng lượng hóa học.

Ví dụ: Pin điện hóa

+ Quang năng: Năng lượng ánh sáng.

Ví dụ: Pin quang điện

Ta nhận biết được hóa năng, quang năng, điện năng khi chúng chuyển hóa thành cơ năng hoặc nhiệt năng.

Nói chung, mọi quá trình biến đổi đều kèm theo sự chuyển hóa năng lượng từ dạng này sang dạng khác.

Ví dụ:

+ Đi na mô xe đạp biến đổi cơ năng thành điện năng

+ Điện năng chuyển hóa thành cơ năng và nhiệt năng ở máy sấy tóc

+ Điện năng chuyển hóa thành nhiệt năng và quang năng ở bóng đèn điện

+ Nhiệt năng chuyển hóa thành cơ năng ở động cơ nhiệt

Năng lượng không tự nhiên sinh ra hoặc mất đi mà chỉ biến đổi từ dạng này sang dạng khác, hoặc truyền từ vật này sang vật khác.

Ví dụ:

+ Điện gió: Cơ năng biến đổi thành điện năng.

+ Bếp mặt trời: Năng lượng ánh sáng Mặt Trời biến đổi thành nhiệt năng cung cấp cho nước trong nồi và nồi.

Có thể sản xuất điện năng bằng cách biến đổi dạng năng lượng khác thành điện năng.

Trong nhà máy nhiệt điện, nhiệt năng được biến đổi thành cơ năng rồi thành điện năng.

Một số nhà máy nhiệt điện ở nước ta:

+ Nhiệt điện Phả Lại (Tỉnh Quảng Ninh)

+ Nhiệt điện Uông Bí (Tỉnh Quảng Ninh)

Trong nhà máy thủy điện, thế năng của nước trong hồ chứ được chuyển hóa thành điện năng.

Một số nhà máy thủy điện ở nước ta

+ Nhà máy thủy điện Hòa Bình (Tỉnh Hòa Bình)

+ Nhà máy thủy điện Dầu Tiếng (Tỉnh Tây Ninh)

Cấu tạo của máy phát điện gió:

Máy phát điện gồm rôto và Stato.

Trong máy phát điện gió có sự biến đổi từ động năng thành điện năng.

Một số nhà máy điện gió ở nước ta:

+ Nhà máy điện gió Tuy Phong (tỉnh Bình Thuận)

+ Nhà máy Điện mặt trời và điện gió Fujiwara Bình Định (tỉnh Bình Định)

Pin mặt trời là những tấm phẳng làm bằng Silic. Nếu chiếu ánh sáng mặt trời vào tấm đó thì năng lượng Mặt trời sẽ trực tiếp biến đổi thành điện năng.

Một số nhà máy điện mặt trời ở nước ta

+ Nhà máy điện mặt trời và điện gió Fujiwara Bình Định (tỉnh Bình Thuận)

+ Nhà máy điện mặt trời Phong Phú (tỉnh Bình Thuận)

+ Nhà máy điện mặt trời Phong Điền (tỉnh Thừa Thiên Huế)

Nhà máy điện hạt nhân có thể cho công suất rất lớn và tốn ít nhiên liệu, nhưng nhà máy cần có thiết bị bảo vệ rất cẩn thận để ngăn các tia phóng xạ có thể gây nguy hiểm chết người.

Trong nhà máy có một lò phản ứng, ở đó năng lượng hạt nhân được biến đổi trực tiếp thành nhiệt năng làm nóng một chất lỏng lên đến 315⁰C. Chất lỏng này lại được dùng để đun sôi nước trong nồi hơi. Hơi nước sôi dùng để chạy tua bin của máy phát điện.

Trên thế giới, có nhiều nước sử dụng điện hạt nhân.

Ví dụ:

+ Nhà máy điện hạt nhân tại Fukiu Nhật Bản.

Nhà máy điện hạt nhân Fukiu.

+ Nhà máy điện hạt nhân Youggwang (Hàn Quốc)

+ Nhà máy điện hạt nhân Gravelines (Pháp)

+ Ở nước ta, đang thực hiện dự án Nhà máy điện hạt nhân ở Ninh Thuận