Tổng hợp câu hỏi ôn tập Vật Lí lớp 9 cực hay, chi tiết (P3)

Tỉ số giữa hiệu điện thế ở hai đầu các cuộn dây của máy biến thế bằng tỉ số giữa số vòng dây của các cuộn dây tương ứng.

Trong đó:

${\mathrm{U}}_1$ là hiệu điện thế hai đầu cuộn sơ cấp (V)

${\mathrm{U}}_2$ là hiệu điện thế hai đầu cuộn thứ cấp (V)

${\mathrm{N}}_1$ là số vòng dây của cuộn sơ cấp

${\mathrm{N}}_2$ là số vòng dây của cuộn thứ cấp

Ví dụ: Một máy biến áp có số vòng dây của cuộn sơ cấp là 500 vòng và cuộn thứ cấp là 1500 vòng. Đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp hiệu điện thế 12V thì hai đầu cuộn thứ cấp có điện áp là

Hiện tượng ánh sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt khác bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng.

Ví dụ:

Chiếc ống hút đặt trong cốc nước dường như bị gãy tại mặt phân cách giữa hai môi trường trong suốt.

Tia sáng khi truyền từ nước sang không khí thì bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường. Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới. Tia khúc xạ đi xa pháp tuyến hơn so với tia tới, hay góc khúc xạ lớn hơn góc tới.

Tia sáng khi truyền từ không khí sang nước thì bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường. Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới. Tia khúc xạ đi sát pháp tuyến hơn so với tia tới, tức là góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới.

Thí nghiệm tia sáng truyền từ không khí sang nước

Biểu diễn bằng hình vẽ:

Khi tia sáng truyền từ không khí sang các môi trường trong suốt rắn, lỏng khác nhau thì góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới.

Khi góc tới tăng (hoặc giảm) thì góc khúc xạ cũng tăng (hoặc giảm).

Khi góc tới bằng 0⁰ thì góc khúc xạ cũng bằng 0⁰, tia sáng không bị gãy khúc khi truyền qua hai môi trường.

Thấu kính hội tụ là một khối chất trong suốt, đồng chất (thường làm bằng thủy tinh), có phần rìa mỏng hơn phần giữa, được giới hạn bởi hai mặt lồi hoặc một mặt lồi và một mặt phẳng.

Thấu kính hội tụ

Hình ảnh bổ dọc của thấu kính hội tụ

Một chùm tia tới song song với trục chính của thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ tại tiêu điểm của thấu kính.

Thí nghiệm đường truyền của chùm tia sáng song song tới thấu kính hội tụ

Ta biểu diễn thấu kính hội tụ như sau:

Trong đó:

∆ là trục chính

F, F’ là các tiêu điểm

O là quang tâm

Đường truyền của ba tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ:

(1): Tia tới đến quang tâm thì tia ló tiếp tục truyền thẳng theo phương của tia tới.

(2): Tia tới song song với trục chính thì tia ló qua tiêu điểm.

(3): Tia tới qua tiêu điểm thì tia ló song song với trục chính.

Tiến hành thí nghiệm tạo ảnh của một vật bởi thấu kính hội tụ, ta có bảng tổng hợp các đặc điểm ảnh như sau:

Vật ở rất xa (chùm tới song song)

d > 2f

f < d < 2f

d < f

Ảnh của một điểm sáng S tạo bởi thấu kính hội tụ

Từ S ta vẽ đường truyền của hai trong ba tia đặc biệt đến thấu kính.

Giao điểm của các tia ló hoặc đường kéo dài của các tia ló là ảnh S’ của S.

a) Trường hợp tạo ảnh thật

b) Trường hợp tạo ảnh ảo

Ảnh của một vật sáng AB có dạng mũi tên đặt vuông góc với trục chính của thấu kính

Muốn dựng ảnh A’B’ của AB qua thấu kính, chỉ cần dựng ảnh B’ của B bằng cách vẽ đường truyền của hai tia sáng đặc biệt, sau đó từ B’ hạ vuông góc xuống trục chính ta có ảnh A’ của A.

a) Trường hợp tạo ảnh thật

b) Trường hợp tạo ảnh ảo

Thấu kính phân kì là một khối chất trong suốt, đồng chất (thường làm bằng thủy tinh) được giới hạn bởi hai mặt lõm hoặc một mặt phẳng và một mặt lõm, có phần rìa dày hơn phần giữa.

Thấu kính phân kì

Hình ảnh bổ dọc của thấu kính phân kì

Chùm tia tới song song với trục chính của thấu kính phân kì cho chùm tia ló phân kì.

Thí nghiệm đường truyền của chùm tia sáng song song với trục chính qua thấu kính phân kì.

Ta biểu diễn thấu kính phần kì như hình vẽ sau:

Trong đó:

∆ là trục chính

F, F’ là tiêu điểm

O la quang tâm

AB là vật sáng trước thấu kính.

Đường truyền của các tia sáng đặc biệt qua thấu kính phân kì:

(1): Tia sáng tới song song với trục chính, tia ló có phương đi qua tiêu điểm.

(2): Tia sáng tới qua quang tâm thì tia ló tiếp tục truyền thẳng theo phương tia tới.

(3): Tia tới có phương đi qua tiêu điểm, tia ló có phương song song với trục chính.

Đối với thấu kính phân kì:

d > f

d = f

d < f

- Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật và luôn nằm trong khoảng tiêu cự của thấu kính.

Ảnh của một điểm sáng S trước thấu kính.

Ta vẽ đường truyền của hai trong ba tia đặc biệt từ vật qua thấu kính.

Đường kéo dài của các tia ló cắt nhau tại S’ là ảnh ảo của điểm sáng S.

Ảnh của vật sáng AB có dạng mũi tên đặt trước thấu kính và vuông góc với trục chính của thấu kính.

Ta vẽ ảnh B’ của B bằng cách vẽ đường truyền của hai trong ba tia đặc biệt từ B tới thấu kính, đường kéo dài của các tia ló cắt nhau tại B’.

Từ B’ hạ vuông góc xuống trục chính tại A’.

A’B’ là ảnh của AB.

Máy ảnh là một dụng cụ dùng để thu ảnh của vật mà ta muốn ghi lại

Máy ảnh kĩ thuật số

Hai bộ phận quan trọng của máy ảnh là vật kính và buồng tối

+ Vật kính là một thấu kính hội tụ

+ Buồng tối có chỗ đặt màn hứng ảnh. Trong máy ảnh dùng phim thì màn hứng ảnh là phim.

Ảnh trên màn hứng ảnh là ảnh thật, nhỏ hơn vật và ngược chiều với vật.

Trong môn Sinh học ta đã biết mắt có nhiều bộ phận.

Hai bộ phận quan trọng nhất của mắt là thể thủy tinh và màng lưới.

+ Thể thủy tinh là một thấu kính hội tụ bàng một chất trong suốt và mềm. Nó dễ dàng phồng lên hoặc dẹt xuống khi cơ vòng đỡ nó bóp lại hay giãn ra làm cho tiêu cự của nó thay đổi. Trong sinh học, cơ vòng này còn được gọi là cơ thể mi.

+ Màng lưới là một màng ở đáy mắt, tại đó ảnh của vật mà ta nhìn thấy sẽ hiện lên rõ nét.

Khi có ánh sáng tác dụng lên màng lưới thì sẽ xuất hiện “luồng thần kinh” đưa thông tin về ảnh lên não.

Giống nhau

Khác nhau

Vật kính trong máy ảnh là một TKHT có tiêu cự xác định, còn thể thủy tinh trong mắt đóng vai trò như một TKHT nhưng có thể thay đổi tiêu cự. Quá trình này ở mắt gọi là sự điều tiết.

Mắt muốn nhìn thấy vật thì ảnh của vật phải hiện lên rõ nét trên màng lưới của mắt. Để nhìn rõ một vật ở các các cự li khác nhau trong giới hạn nhìn rõ của mắt thì ảnh của vật đó phải hiện lên màng lưới của mắt. Để làm được điều đó, thể thủy tinh của mắt phải thay đổi độ tụ. Lúc đó cơ vòng nâng đỡ thể thủy tinh co dãn làm thay đổi tiêu cự của thể thủy tinh sao cho ảnh của vật hiện rõ trên màng lưới.

Điểm gần mắt nhất mà khi có một vật ở đó mắt có thể nhìn rõ được gọi là điểm cực cận. Kí hiệu là C_C. Khoảng cách từ mắt đến điểm cực cận gọi là khoảng cực cận.

Điểm xa mắt nhất mà khi có một vật ở đó mắt không điều tiết có thể nhìn rõ được gọi là điểm cực viễn. Kí hiệu là ${\mathrm{C}}_{\mathrm{v}}$. Khoảng cách từ mắt đến điểm cực viễn gọi là khoảng cực viễn.

Mắt cận là mắt mắc tật cận thị. Mắt cận nhìn rõ những vật ở gần, nhưng không nhìn rõ các vật ở xa. Điểm cực cận ở gần mắt hơn so với mắt bình thường và điểm cực viễn ở gần mắt hơn so với mắt bình thường.

Hình ảnh mô tả các điểm cực cận và cực viễn của mắt cận.

Em bé bị cận thị

Mắt lão là mắt mắc tật lão thị. Mắt lão nhìn rõ những vật ở xa nhưng không nhìn rõ các vật ở gần.

Người già bị mắc tật này do sự lão hóa thể thủy tinh.

Giống nhau:

Mắt cận và mắt lão đều là các tật khúc xạ của mắt.

Khác nhau:

Để khắc phục tật cận thị, người bị cận đeo kính cận. Kính cận là thấu kính phân kì. Người cận thị phải đeo kính để có thể nhìn rõ các vật ở xa mắt. Kính cận thích hợp có tiêu điểm F trùng với điểm cực viễn C_V của mắt.

Hình ảnh quang học của mắt đeo kính cận (TKPK).

Kính cận

Để khắc phục tật mắt lão, người mắc phải đeo kính lão. Kính lão là thấu kính hội tụ. Mắt lão phải đeo kính hội tụ để nhìn rõ các vật ở gần.

Hình ảnh quang học của mắt khi đeo kính lão

Người già đeo kính lão

Kính lúp là một thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn, dùng để quan sát các vật nhỏ.

Số bội giác của kính lúp cho biết, ảnh mà mắt thu được khi dùng kính lớn gấp bao nhiêu lần so với ảnh mà mắt thu được khi quan sát trực tiếp vật mà không dùng kính.

Mỗi kính lúp có một số bội giác (kí hiệu là G) được ghi bằng các con số như 2X, 3X, 5X … ngay trên vành đỡ kính.

Giữa số bội giác và tiêu cự f (đo bằng cm) của một kính lúp có hệ thức 

Khi quan sát một vật nhỏ qua kính lúp, ta phải đặt vật trong khoảng tiêu cự của kính sao cho thu được một ảnh ảo, lớn hơn vật. Mắt nhìn thấy ảnh ảo đó.

Dùng kính lúp có số bội giác càng lớn để quan sát một vật thì sẽ thấy ảnh càng lớn.

Ánh sáng trắng là tập hợp vô số các ánh sáng màu đơn sắc biến thiên liên tục từ đỏ đến tím.

Ví dụ: ánh sáng Mặt Trời là ánh sáng trắng.

Mặt Trời là nguồn phát ánh sáng trắng rất mạnh. Ánh sáng mặt trời đến mắt ta lúc ban ngày (trừ bình minh và hoàng hôn) là ánh sáng trắng.

Các đèn dây tóc nóng sáng như bóng đèn pha ô tô, xe máy, bóng đèn pin, bóng đèn tròn … cũng là các nguồn phát ánh sáng trắng.

Các đèn LED phát ra ánh sáng màu. Có đèn phát ra ánh sáng màu đỏ, có đèn phát ra ánh sáng màu vàng, màu lục

Bút laze thường dùng phát ra ánh sáng màu đỏ

Có những đèn ống phát ra ánh sáng màu đỏ, màu vàng, màu tím…. Dùng trong quảng cáo.