Đề tham khảo ôn thi Tốt nghiệp THPT Ngữ văn 2025-2026 Sở Hà Tĩnh tập huấn có đáp án - Đề 18

a. Yêu cầu chung: xác định đúng vấn đề nghị luận; bảo đảm yêu cầu về hình thức, dung lượng

- Vấn đề nghị luận: phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nghệ thuật bài thơ Miền Trung của Hoàng Trần Cương                        

- Hình thức: có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp...

- Dung lượng: Khoảng 200 chữ.

b. Yêu cầu cụ thể:Triển khai đoạn văn theo trình tự hợp lý và sử dụng đúng các kỹ năng nghị luận.

b1. Phân tích, đánh giá những đặc nghệ thuật của bài thơ qua những dẫn chứng lấy từ văn bản

+ Thể thơ tự do với những câu thơ dài ngắn khác nhau phù hợp với việc diễn tả cảm xúc khi thì tự hào, ca ngợi, khi thì trăn trở, khắc khoải của nhà thơ.

+ Hình ảnh thơ giàu sức gợi câu thơ nằm nghiêng, mồng tơi không kịp rớt, lúa con gái gầy còm ủa đỏ, eo đất thắt đáy lưng ong có tác dụng gợi tả mảnh đất miền Trung khô cằn, rất khó làm ăn sinh sống, đồng thời, gợi niềm thương cảm, xót xa cho người đọc.

+ Các biện pháp nghệ thuật được sử dụng thành công: điệp từ, ẩn dụ, nhân hóa, so sánh..

++ Điệp từ “miền Trung” nhấn mạnh mảnh đất miền Trung đã khắc sâu vào trong lòng tác giả và còn là tiếng gọi thân thương dành cho quê hương.

++ Ẩn dụ: Mồng tơi không kịp rớt là sự nghèo nàn, khốn khó của miền Trung; Lúa con gái là ẩn dụ cho độ xuân thì; trắng mặt người là tượng trưng cho sự tàn phá của thiên nhiên khắc nghiệt; tình người đọng mật là tình người đậm đà, ngọt ngào, chân thành của con người miền Trung. Các hình ảnh ẩn dụ đã làm sâu sắc thêm ý thơ và cách diễn đạt thêm tinh tế.

++ Nhân hoá: Câu ví dặm nằm nghiêng làm cho câu hát cũng có hoạt động như con người bởi câu hát thể hiện tâm hồn, sức sống, sự vất vả của con người miền Trung; Lúa con gái gầy còm úa đỏ gợi sự tàn lụi, héo hắt của cây lúa và cũng là cuộc sống của con người miền Trung do thời tiết khắc nghiệt nên khó phát triển.

++ So sánh: Gió bão tốt tươi như cỏ diễn tả sức mạnh tự nhiên của gió bão - một trong những đặc điểm nổi bật của thiên nhiên miền Trung. => Việc sử dụng kết hợp các biện pháp tu từ đã góp phần thể hiện được hình ảnh một miền quê nghèo khó, quanh năm thời tiết khắc nghiệt. Nhưng đối lập với thời tiết là hình ảnh con người miền Trung chịu thương chịu khó, mộc mạc, giản dị, đậm đà tình nghĩa, giàu ý chí, niềm tin. Từ đó thể hiện niềm thương cảm, xót xa, trăn trở, khắc khoải của nhà thơ đối với quê hương. Đồng thời còn là cảm xúc tự hào, mến yêu, trân trọng, ngợi ca dành cho mảnh đất, con người miền Trung. Tất cả đã làm nên nét riêng trong chủ đề viết về miền Trung của tác giả.

 b2. Đánh giá những đặc sắc nghệ thuật trong việc thể hiện nội dung của văn bản

Đoạn thơ đã giúp ta hiểu hơn về thiên nhiên và con người miền Trung . Từ đó, ta cảm thương, chia sẻ và mong muốn được đến miền Trung vào một ngày gần nhất.

 b3. Sáng tạo

- Có những ý đột phá, vượt ra ngoài Đáp án nhưng có sức thuyết phục.

- Có cách diễn đạt tình tế, độc đáo.

Bài văn đáp ứng các yêu cầu sau

a. Yêu cầu chung: xác định đúng vấn đề nghị luận; bảo đảm yêu cầu về dung lượng và sử dụng bằng chứng

- Vấn đề nghị luận: khi năng lực chưa đủ để thực hiện ước mơ, nên từ bỏ hoặc tiếp tục trau dồi bản thân để theo đuổi ước mơ.

- Dung lượng: khoảng 600 chữ

- Bằng chứng: thực tế đời sống.

b.Yêu cầu cụ thể: thí sinh triểm khai bài viết theo trình tự hợp lý và sử dụng đúng các kỹ năng nghị luận.

b1. Viết được mở bài và kết bài cho bài văn nghị luận xã hội

- Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Kết bài: khẳng định được vấn đề nghị luận

 b2. Giải thích vấn đề nghị luận

+ Năng lực chưa đủ: giới hạn năng lực, trí tuệ, tài năng chưa đủ lớn để thực hiện một công việc nào đó

+ Ước mơ: những mục tiêu, những dự định, điều tốt đẹp mà con người muốn đạt được trong cuộc đời.

+ Trau dồi bản thân: Việc con người dám nhìn nhận vào thực tế bản thân, khắc phục những hạn chế, khiếm khuyết để phát triển năng lực bản thân.

 b3. Phân tích, chứng minh được vấn đề nghị luận

- Nếu chọn từ bỏ khi năng lực chưa đủ thực hiện ước mơ:

+ Không phải ước mơ nào cũng có thể thực hiện được; + Khi năng lực không đủ để thực hiện ước mơ, khi nhận ra giới hạn của bản thân, dừng lại là một lựa chọn tỉnh táo để tìm cho mình một hướng đi khác phù hợp hơn;

+ Đó là lựa chọn của những người sống có lí trí, thực tế, hiểu rõ bản thân, biết thay đổi để thích ứng...

- Nếu chọn tiếp tục trau dồi bản thân theo đuổi ước mơ:  

+ Tiềm năng của con người là vô hạn; khi có ý chí và quyết tâm, mỗi người sẽ biết cách vượt lên trên những giới hạn của bản thân để theo đuổi và thực hiện ước mơ;

+ Đó là lựa chọn của những người dám sống hết mình với đam mê, dám dấn thân...

b4. Mở rộng, phản biện:

   + Mỗi người tuy hoàn cảnh, điểm xuất phát mà xác đích lựa chọn phù hợp nhằm tối ưu các năng lực bản thân để chinh phục những mục tiêu, ước mơ của mình.

+ Cần phân biệt sáng suốt nhận ra năng lực bản thân để dừng lại thay đổi, hay tiếp tục trau dồi để đi tiếp với sự hèn nhát, mất niềm tin hoặc bảo thủ, cố chấp, thiếu thực tế khi theo đuổi ước mơ.

b5. Sáng tạo

- Có những ý đột phá, vượt ra ngoài Đáp án những có sức thuyết phục.

- Có cách diễn đạt tinh tế, độc đáo.