Bộ 10 đề thi cuối kỳ 1 Văn 11 Cánh diều cấu trúc mới có đáp án - Đề 7

Đoạn trích trên sử dụng người kể chuyện ở ngôi thứ ba.

Nguyên nhân Lão Khúng quyết định giải thoát cho con Khoang Đen là vì: Cả một đời con vật nai lưng ra kéo cày để nuôi sống gia đình lão, và bây giờ lão đền ơn trả nghĩa cho con vật bằng việc đem bán nó cho người ta giết thịt? Lão thấy lão không còn là giống người nữa...

Cảm nhận vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật lão Khúng:

- Sống có tình có nghĩa, biết yêu thương và trân trọng công lao của con Khoang Đen, người bạn đã cùng lão vất vả suốt bao nhiêu năm tháng.

- Tấm lòng nhân hậu thể hiện ở cách hành xử nhân đạo với con vật: trả nó về với thế giới tự do, để nó được sống sung sướng những ngày cuối đời.

* Nhận xét về điểm nhìn trần thuật: Truyện có sự chuyển đổi linh hoạt giữa nhiều điểm nhìn:

- Điểm nhìn của người kể chuyện ngôi kể thứ ba khi tái hiện và đánh giá các sự kiện.

- Điểm nhìn của nhân vật lão Khúng: thấy mình “không còn à giống người” nếu bán con bò cho người ta giết thịt xem việc thả con vật vào rừng là giải thoát để nó về với thế giới tự do,…

- Điểm nhìn bên ngoài: thể hiện qua chuỗi sự kiện diễn ra liên tiếp, qua các chi tiết miêu tả ngoại hình của con Khoang Đen và hành động của lão Khúng

- Điểm nhìn bên trong: Thể hiện qua việc tái hiện thế giới nội tâm của nhân vật lão Khúng

* Phân tích tác dụng của việc sử dụng điểm nhìn bên trong:

- Trong toàn bộ đoạn trích, tác giả đã đặt điểm nhìn vào nhân vật lão Khúng, tức là kể lại câu chuyện xuyên qua ý thức, cảm nhận của nhân vật, đó chính là điểm nhìn bên trong.

- Từ điểm nhìn này, tác giả đã cho ta thấy được những suy nghĩ thầm kín diễn ra trong nội tâm nhân vật.

- Từ điểm nhìn này, tác giả đã làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật lão Khúng: một người nông dân chất phác nhưng lại có những suy nghĩ vô cùng nhân văn và sâu sắc, biết yêu thương loài vật như yêu thương một con người.

Học sinh được tự do rút ra bài học, miễn là hợp lí và liên quan đến nội dung đoạn trích. Tham khảo:

- Cần phải biết yêu thương loài vật.

- Cần phải biết trân trọng những gì mà người khác đã làm cho mình.

- Biết trân trọng tự do.

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức: 

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý: 

* Tình huống truyện: sự kiện lão Khúng quyết định trả tự do cho con Khoang Đen và xua nó về với rừng già.

* Phân tích, đánh giá tình huống truyện:

- Đây là một tình huống bất ngờ: Lão Khúng định bán con bò già Khoang Đen lấy thịt nhưng rồi lại quyết định thả nó về rừng. Sự thay đổi này xuất phát từ lòng biết ơn với con vật đã vất vả phục vụ gia đình lão cả đời. Tuy hành động mang tính nhân văn sâu sắc, nhưng hành trình “giải thoát” con bò lại đầy éo le: con vật không muốn đi, còn lão thì giận dữ xua đuổi như thể trút giận, khiến con đường về rừng của nó giống như một cuộc lưu đày hơn là tự do.

- Đây là một tình huống chứa đựng nhiều ý nghĩa: tình huống thả bò cho thấy lão Khúng là người giàu lòng trắc ẩn, biết ơn và yêu thương con vật như một người bạn đồng hành. Lão chọn trả ơn bằng cách thả tự do thay vì bán lấy tiền. Hành trình con bò về rừng là hình ảnh ẩn dụ cho con đường con người tìm đến tự do – đầy khó khăn, sợ hãi và không phải ai cũng đủ dũng cảm để bước ra khỏi vùng an toàn. Nhiều người vì thiếu bản lĩnh mà tự từ bỏ tự do, chấp nhận quay lại với cuộc sống lệ thuộc.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài. 

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Trân trọng sự tự do.

c Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

1. Khái quát về tác giả, tác phẩm:

* Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

- Tác giả: Nguyễn Minh Châu là “người mở đường tinh anh và tài năng” cho văn học Việt Nam sau 1975. Truyện ngắn của ông thường tập trung vào các đề tài thế sự, đời thường, với nhiều trăn trở đổi mới về bút pháp. Các truyện ngắn tiêu biểu của ông: Mảnh trăng cuối rừng, Bến quê, Chiếc thuyền ngoài xa,…

- Tác phẩm: Truyện ngắn “Phiên chợ Giát” sáng tác năm 1989, in trong tập “Cỏ lau”, do NXB Tác phẩm mới ấn hành cùng năm.

* Vấn đề đặt ra qua tác phẩm: trân trọng sự tự do.

2. Nghị luận: trân trọng sự tự do

- Giải thích khái niệm

+ Tự do là quyền được suy nghĩ, hành động, lựa chọn theo ý chí cá nhân trong khuôn khổ đạo đức và pháp luật.

+ Trân trọng sự tự do là biết giữ gìn, bảo vệ và phát huy giá trị tự do trong cuộc sống, không đánh đổi nó vì sự lệ thuộc hay an nhàn.

- Ý nghĩa của sự tự do

+ Giúp con người phát triển bản thân, sống đúng với giá trị và ước mơ của mình.

+ Là nền tảng để sáng tạo, cống hiến và vươn lên.

+ Góp phần xây dựng một xã hội dân chủ, tiến bộ, tôn trọng con người.

- Thực trạng trong cuộc sống

+ Nhiều người biết quý trọng tự do, nỗ lực sống độc lập, vượt qua nghịch cảnh để làm chủ tương lai.

+ Tuy nhiên, vẫn có người sẵn sàng từ bỏ tự do để sống lệ thuộc, an phận, trốn tránh trách nhiệm.

+ Một số cá nhân lạm dụng tự do, sống buông thả, vi phạm chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

- Bài học nhận thức và hành động

+ Nhận thức rõ giá trị của tự do, không ngừng học hỏi và rèn luyện để đủ năng lực sống độc lập.

+ Trân trọng tự do của bản thân và người khác, sống có trách nhiệm với cộng đồng.

+ Sử dụng tự do một cách đúng đắn, không vượt quá giới hạn đạo đức – pháp luật.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.           

- Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.