Soạn Tìm hiểu về một tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học - Chân trời sáng tạo

Tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học

Tác phẩm văn học là sản phẩm nghệ thuật ngôn từ được sáng tạo bởi nhà văn (hữu danh hoặc vô danh). Sản phẩm nghệ thuật này có thể là tác phẩm truyền miệng hoặc tác phẩm văn học viết, là thơ hoặc văn xuôi (xét về hình thức), là truyện, thơ, kịch hoặc kí (xét về loại, thể loại).

Tác phẩm nghệ thuật là khái niệm chỉ chung các sản phẩm thuộc các ngành nghệ thuật khác nhau như: kiến trúc, điêu khắc, hội họa, âm nhạc, vũ đạo, sân khấu, điện ảnh,... được sáng tạo bởi cá nhân hay tập thể tác giả. Tác phẩm nghệ thuật thuộc ngành nghệ thuật nào thì sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật cùng các đặc trưng thuộc loại hình, phương thức sáng tạo, tiếp nhận của ngành nghệ thuật đó.

Vậy, thế nào là tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học?

Trường hợp 1: Bài thơ Lá đỏ và bài hát Lá đỏ

Thực hiện các yêu cầu sau:

(trang 28 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Đối chiếu, so sánh lời thơ và lời bài hát (ca từ); nhận xét về sự tương đồng, khác biệt về phần lời.

(trang 28 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Đối chiếu văn bản bài thơ khi đọc diễn cảm với giọng hát của một nghệ sĩ (chẳng hạn Quốc Hương, Quang Thọ) khi bài hát được hát lên; so sánh, chỉ ra một số điểm khác biệt trong cách biểu đạt nội dung, cảm xúc của hai tác phẩm.

Trường hợp 2: Bức tranh Gióng (tranh Đông Hồ) và truyền thuyết Thánh Gióng

Thực hiện các yêu cầu sau:

(trang 28 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): So sánh trích đoạn truyền thuyết Thánh Gióng (cột [A]) và tranh Gióng (cột [B]), chỉ ra một số điểm tương đồng, khác biệt trong cách biểu đạt nội dung giữa đoạn trích và bức tranh. Giải thích nguyên nhân của sự tương đồng và khác biệt đó.

(trang 28 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Từ hai trường hợp trên đây (chuyển thể bài thơ thành bài hát và chuyển thể hình tượng trong tác phẩm văn học thành hình tượng hội hoạ trong tranh vẽ), hãy nêu cách hiểu về tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học.

(trang 28 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Tìm hiểu, so sánh chi tiết và sâu hơn trường hợp tác phẩm ca khúc chuyển thể từ tác phẩm thơ. Sử dụng một số hiểu biết về âm nhạc để giải thích cách nhạc sĩ Hoàng Hiệp sử dụng ngôn ngữ âm nhạc để tạo nên âm điệu vừa khoẻ khoắn, hào hùng vừa trữ tình, tha thiết khi chuyển thể (phổ nhạc) bài thơ Lá đỏ thành bài hát Lá đỏ như thế nào.

(trang 28 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Xem kī các bức tranh Gióng phía dưới: tranh Đông Hồ (1a), (1b), (1c), tranh bột màu và tranh sơn mài của hoạ sĩ Nguyễn Tư Nghiêm (1d), (1e). Chỉ ra một số điểm tương đồng và / khác biệt giữa các bức tranh (tuỳ chọn). Giải thích vì sao cùng chuyển thể hình tượng từ truyền thuyết Thánh Gióng mà các bức tranh lại khác nhau như vậy.

Chuyển thể (hay cải biên) từ văn học là sáng tạo thêm, sáng tạo lại; nhờ đó, tác phẩm văn chương được chuyển thể có thêm cuộc sống mới. Qua chuyển thể, hình tượng và thế giới nghệ thuật biểu đạt bằng ngôn từ văn chương được chắp thêm những đôi cánh mới: hoặc là đôi cánh giai điệu và âm sắc của nghệ thuật âm nhạc; hoặc là đôi cánh đường nét, màu sắc hình khối của nghệ thuật hội hoạ, điêu khắc; hoặc là đôi cánh của các khuôn hình hoạt động và diễn xuất của diễn viên nghệ thuật.

trang 35 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Ngôn ngữ trong tác phẩm văn học có đặc điểm gì và các đặc điểm đó có quan hệ với nhau như thế nào?

(trang 36 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Theo bạn, việc chuyển thể tác phẩm nghệ thuật từ văn học có đòi hỏi sự gắn bó chặt chẽ giữa "sự hình thành các ý tưởng" và việc "thể hiện chúng bằng ngôn ngữ" hay không? Vì sao?

(trang 36 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Từ nhận định: "Những sáng tác văn học bao giờ cũng đòi hỏi có người đọc, và cho đến khi tác phẩm được công bố, được nhiều người tiếp nhận thì quá trình sáng tạo mới được xem là hoàn tất, đầy đủ", bạn có suy nghĩ gì về vai trò của người đọc nói chung, trong đó có người đọc là (các) tác giả chuyển thể tác phẩm nghệ thuật từ văn học?

(trang 39 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Bạn hiểu thế nào là "ngôn từ trong phim truyện"? Vì sao có hiện tượng "ngôn từ xuất hiện ngày càng nhiều trong phim truyện"? Điều đó giúp bạn rút ra kết luận gì về mối quan hệ giữa văn học và nghệ thuật điện ảnh?

(trang 40 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Dựa vào bài viết, phân biệt "chuyển thể trung thành" và "chuyển thể tự do". Theo tác giả bài viết, trong trường hợp nào thì cần dùng thuật ngữ "cải biên" thay cho thuật ngữ "chuyển thể"?

(trang 40 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Tìm hiểu về bức danh họa Mô-na Li-sa của Lê-ô-na-đô đờ Vanh-xi và cho biết bạn có đồng tình với ý kiến của tác giả bài viết, rằng: "... bức họa vẽ một người phụ nữ với nụ cười mỉm nhưng không có ngôn từ nào có thể miêu tả được đầy đủ ý nghĩa những điều mà bức hoạ này gợi ra"? Vì sao?

(trang 40 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Bạn có suy nghĩ gì khi tác giả bài viết cho rằng: Nghiên cứu chuyển thể tác phẩm nghệ thuật từ văn học phải "nhằm giúp cho độc giả và khán giả nhận thấy được những nét riêng biệt trong từng loại hình cũng như sự tác động qua lại lẫn nhau giữa hai loại hình này"?

(trang 40 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Kẻ bảng dưới đây vào vở và nêu ví dụ về tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học mà bạn tìm hiểu/ sưu tầm được:

(trang 41 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): So sánh một bài hát chuyển thể từ thơ với tác phẩm thơ hoặc so sánh một bộ phim chuyển thể từ truyện với tác phẩm truyện (có thể chọn một trong các trường hợp nêu ở Bài tập 1). Chỉ ra:

a. Điểm tương đồng rõ nhất về chủ đề / cảm hứng giữa hai tác phẩm.

b. Một số điểm khác biệt có tính sáng tạo đáng ghi nhận của tác phẩm nghệ thuật chuyển thể so với tác phẩm văn học được chuyển thể.

(trang 44 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Ngữ liệu 1 giới thiệu tác phẩm nghệ thuật chuyển thể của ai, từ tác phẩm văn học nào? Đoạn mở bài có cung cấp cho người đọc những thông tin cần thiết theo yêu cầu của phần mở bài không? Nêu nội dung chính của phần kết bài.

(trang 44 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Tóm tắt ý chính của bài viết, từ đó nêu nhận xét về bố cục của bài viết.

(trang 44 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Tác giả đã giới thiệu quá trình sáng tác và chuyển thể từ thơ thành bài hát như thế nào? Xác định một số biểu hiện của sự gặp gỡ "tri âm" giữa hai tác giả (Phú Quang - Phan Vũ) và những điểm sáng tạo đáng ghi nhận của nhạc sĩ Phú Quang khi phổ nhạc bài thơ.

(trang 44 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Tác giả đã trình bày bằng chứng theo những cách thức nào?

Đọc ngữ liệu 2: Tác phẩm văn học và những đôi cánh mới

Đọc ngữ liệu 3: Tác phẩm kinh điển “Làng Vũ Đại ngày ấy” trở lại với chất lượng HD

(trang 50 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Các bài viết (ngữ liệu 2 và ngữ liệu 3) trên đây giới thiệu tác phẩm nghệ thuật chuyển thể của ai, thuộc loại hình nghệ thuật gì, từ tác phẩm văn học nào? Đoạn mở bài của mỗi bài viết có cung cấp cho người đọc những thông tin cần thiết theo yêu cầu của phần mở bài không?

(trang 50 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Tóm tắt ý chính của phần thân bài và kết bài trong mỗi bài viết, từ đó nêu nhận xét về bố cục của từng bài.

(trang 50 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Tác giả đã giới thiệu quá trình sáng tác và chuyển thể từ truyện cổ, kịch bản văn học thành tác phẩm nhạc kịch hoặc từ truyện thành phim như thế nào? Xác định một số điểm sáng tạo đáng ghi nhận của các tập thể tác giả chuyển thể.

(trang 50 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):   Nhận xét về cách kết hợp phương tiện ngôn ngữ với phương tiện phi ngôn ngữ của tác giả mỗi bài viết (ngữ liệu 2 và ngữ liệu 3). Tác giả bài viết về tác phẩm phim truyện đã trình bày bằng chứng theo cách thức nào?

(trang 50 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):   Phương pháp phân tích - tổng hợp và phương pháp so sánh đã được sử dụng như thế nào trong bài viết trên?

(trang 50 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Bạn rút ra lưu ý gì khi cần giới thiệu nhiều tác phẩm nghệ thuật chuyển thể trong một bài viết ngắn?

Đề bài (trang 51 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Viết bài giới thiệu về một tác phẩm nghệ thuật (bài hát, bức tranh, bộ phim,...) được chuyển thể từ tác phẩm văn học.

(trang 54 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời): Tóm tắt bằng cách lập bảng hoặc vẽ sơ đồ dàn ý của mỗi dạng bài viết:

a. Giới thiệu tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học dạng chuyển thể trung thành.

b. Giới thiệu tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học dạng chuyển thể tự do. Nêu một số điểm khác biệt đáng lưu ý trong dàn ý bài viết giữa hai dạng chuyển thể trên.

(trang 54 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):

Lập dàn ý bài giới thiệu tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học thuộc một trong hai trường hợp sau:

a. Tác phẩm âm nhạc (bài hát) / hội họa (bức tranh).

b. Tác phẩm sân khấu (vở diễn) / điện ảnh (bộ phim).

trang 54 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):

Dựa vào một trong hai dàn ý đã lập ở Bài tập 2 , hãy viết bài giới thiệu một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học.

(trang 64 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):

Chuẩn bị bài thuyết trình giới thiệu tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học mà bạn đã viết thành bài văn trong mục III. Thực hành, thuộc Phần thứ hai của chuyên đề. Sau đó, thuyết trình trong nhóm học tập.

(trang 64 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):

Tìm ý, lập dàn ý cho bài thuyết trình đối với một trong các đề tài sau:

- Giới thiệu hai trong những bức tranh vẽ hình tượng Thánh Gióng (xem 5 bức tranh Gióng ở Phần thứ nhất).

- Giới thiệu bài hát Lá đỏ (nhạc: Hoàng Hiệp, thơ: Nguyễn Đình Thi) hoặc Đi trong hương tràm (nhạc: Thuận Yến, tho: Hoài Vũ).

- Giới thiệu phim truyện chuyển thể từ văn học: Làng Vũ Đại ngày ấy.

- Giới thiệu một tác phẩm nghệ thuật chuyển thể tự do từ tác phẩm văn học.

- Giới thiệu ý tưởng và đề cương (dàn ý) kịch bản phim ngắn/bức tranh/bài hát mà bạn/ nhóm học tập của bạn đã/ đang chuyển thể.

(trang 64 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):

Tìm ý, lập dàn ý cho bài thuyết trình đối với một trong các đề tài sau:

- Giới thiệu hai trong những bức tranh vẽ hình tượng Thánh Gióng (xem 5 bức tranh Gióng ở Phần thứ nhất).

- Giới thiệu bài hát Lá đỏ (nhạc: Hoàng Hiệp, thơ: Nguyễn Đình Thi) hoặc Đi trong hương tràm (nhạc: Thuận Yến, tho: Hoài Vũ).

- Giới thiệu phim truyện chuyển thể từ văn học: Làng Vũ Đại ngày ấy.

- Giới thiệu một tác phẩm nghệ thuật chuyển thể tự do từ tác phẩm văn học.

- Giới thiệu ý tưởng và đề cương (dàn ý) kịch bản phim ngắn/bức tranh/bài hát mà bạn/ nhóm học tập của bạn đã/ đang chuyển thể.

(trang 64 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):

Tìm ý, lập dàn ý cho bài thuyết trình đối với một trong các đề tài sau:

- Giới thiệu hai trong những bức tranh vẽ hình tượng Thánh Gióng (xem 5 bức tranh Gióng ở Phần thứ nhất).

- Giới thiệu bài hát Lá đỏ (nhạc: Hoàng Hiệp, thơ: Nguyễn Đình Thi) hoặc Đi trong hương tràm (nhạc: Thuận Yến, tho: Hoài Vũ).

- Giới thiệu phim truyện chuyển thể từ văn học: Làng Vũ Đại ngày ấy.

- Giới thiệu một tác phẩm nghệ thuật chuyển thể tự do từ tác phẩm văn học.

- Giới thiệu ý tưởng và đề cương (dàn ý) kịch bản phim ngắn/bức tranh/bài hát mà bạn/ nhóm học tập của bạn đã/ đang chuyển thể.

(trang 64 sách Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – Chân trời):

Tìm ý, lập dàn ý cho bài thuyết trình đối với một trong các đề tài sau:

- Giới thiệu hai trong những bức tranh vẽ hình tượng Thánh Gióng (xem 5 bức tranh Gióng ở Phần thứ nhất).

- Giới thiệu bài hát Lá đỏ (nhạc: Hoàng Hiệp, thơ: Nguyễn Đình Thi) hoặc Đi trong hương tràm (nhạc: Thuận Yến, tho: Hoài Vũ).

- Giới thiệu phim truyện chuyển thể từ văn học: Làng Vũ Đại ngày ấy.

- Giới thiệu một tác phẩm nghệ thuật chuyển thể tự do từ tác phẩm văn học.

- Giới thiệu ý tưởng và đề cương (dàn ý) kịch bản phim ngắn/bức tranh/bài hát mà bạn/ nhóm học tập của bạn đã/ đang chuyển thể.