Giải sgk Sinh học 12 Cánh diều Bài 18. Thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại (phần 2) loài có đáp án

Quá trình tiến hóa hình thành loài và các đơn vị phân loại trên loài như chi, họ, bộ, lớp, ngành,... xảy ra trong thời gian dài với sự tích lũy các biến đổi nhỏ tạo nên các biến đổi lớn về cấu trúc, hình dạng và chức năng trong cơ thể sinh vật, cuối cùng dẫn tới tiến hóa lớn.

- Ngựa cái và lừa đực là khác loài do có sự cách li sinh sản (trường hợp cách li sau hợp tử - con lai không hữu thụ).

- Các giống cho nhà vẫn thuộc cùng một loài do chưa có sự cách li sinh sản (một số giống chó nhà khác nhau vẫn giao phối được với nhau và sinh con hữu thụ).

- Hình thành loài khác khu: Trong hình thành loài khác khu, quần thể của loài ban đầu bị chia cắt bởi yếu tố địa lí (cách li địa lí) hoặc một nhóm cá thể di cư tới vị trí cách xa quần thể ban đầu (quần thể sáng lập). Theo thời gian, các nhóm cá thể của quần thể ban đầu bị cách li ở hai khu phân bố chịu tác động khác nhau bởi các nhân tố tiến hóa như đột biến, chọn lọc tự nhiên, dòng gene,... dẫn tới sự khác nhau về cấu trúc di truyền và thích nghi theo các hướng khác nhau. Cuối cùng, cách li sinh sản xảy ra ở các nhóm cá thể này và hình thành loài mới.

- Hình thành loài cùng khu: Hình thành loài cùng khu xảy ra khi trong quần thể ban đầu phát sinh các đột biến lớn, lai xa (lai khác loài) và đa bội hóa, sự cách li sinh thái,... xảy ra ở cùng khu phân bố. Các quá trình đó dẫn tới sự phân hóa cấu trúc di truyền của một nhóm cá thể, làm cho chúng cách li sinh sản với các cá thể khác ở cùng khu phân bố và hình thành loài mới.

- Hình thành loài liền khu: Trong hình thành loài liền khu, các cá thể của quần thể ban đầu sống ở hai ổ sinh thái liền kề bị ngăn cách nhau. Ở vùng tiếp giáp giữa hai ổ sinh thái, các thành viên của các cá thể cùng loài hiếm khi gặp nhau để giao phối và sinh sản. Điều kiện môi trường sống khác nhau dẫn đến sự khác biệt về cấu trúc di truyền giữa hai nhóm cá thể ở hai ổ sinh thái. Theo thời gian, các cá thể ở hai ổ sinh thái không còn giao phối và sinh con hữu thụ, loài mới hình thành.

Cách li địa lí là điều kiện cần cho sự hình thành loài khác khu vì mặc dù cách li địa lí không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra những biến đổi tương ứng trên cơ thể sinh vật nhưng là nhân tố tạo điều kiện cho sự phân hóa trong loài:

- Cách li địa lí làm cho các quần thể trong loài bị cách li nhau trong những điều kiện địa lí khác nhau ⇒ Tạo điều kiện cho các nhân tố tiến hóa đặc biệt là chọn lọc tự nhiên tích lũy các đột biến và biến dị tổ hợp theo những hướng khác nhau.

- Cách li địa lí khiến các cá thể của các quần thể trong loài ít có điều kiện giao phối tự do ⇒ Duy trì sự khác biệt về cấu trúc di truyền của các quần thể. Khi sự khác biệt này đủ lớn dẫn đến cách li sinh sản thì loài mới được hình thành.

Sự hình thành loài mới bằng đa bội hoá đối với con lai khác loài xảy ra phổ biến ở thực vật vì ở động vật cơ chế cách li sinh sản giữa 2 loài rất chặt chẽ và phức tạp, nhất là ở nhóm có hệ thần kinh phát triển, sự đa bội hóa thường gây nên những rối loạn về giới tính, sẩy thai, chết từ giai đoạn phôi.

Các dấu hiệu cho thấy tiến hóa lớn xảy ra trong sinh giới:

- Có sự tích lũy các biến đổi nhỏ tạo nên các biến đổi lớn về cấu trúc, hình dạng và chức năng trong cơ thể sinh vật.

- Hình thành loài mới và các bậc phân loại cao hơn cao hơn loài.

- Xuất hiện các lần đại tuyệt chủng.

- Biến đổi là sự kiện tiến hóa nhỏ gồm: c, e.

- Biến đổi là sự kiện tiến hóa nhỏ gồm: a, b, d.

a) Các nhóm vi khuẩn và động vật có mối quan hệ tiến hóa xa hơn so với các nhóm thực vật và động vật.

b) Có thể khẳng định các nhóm sinh vật này đều có chung tổ tiên dựa trên các đặc điểm tương đồng giữa các nhóm sinh vật này được rút ra khi phân tích các bằng chứng tiến hóa ở mọi cấp độ phân tử, nhiễm sắc thể, tế bào, hình thái, giải phẫu, tập tính,…

Cây táo ăn quả được đưa vào trồng phổ biến ở cùng khu vực có cây táo gai → Loài ruồi táo ăn quả được hình thành từ cơ chế hình thành loài cùng khu kiểu hình thành loài bằng con đường sinh thái (hai loài này có ổ sinh thái dinh dưỡng – loại thức ăn khác nhau).