Giải Công nghệ 12 Cánh diều Bài 11. Một số chỉ tiêu cơ bản của môi trường nuôi thuỷ sản có đáp án

Nguồn nước nuôi thủy sản cần đảm bảo những yêu cầu sau:

Những yêu cầu về nhiệt độ nuôi nước thủy sản:

- Yêu cầu mức nhiệt độ phù hợp khác nhau, nhiệt độ nằm ngoài khoảng phù hợp sẽ làm giảm sinh trưởng của chúng. 

- Nhiệt độ phù hợp để nuôi các loài cá vùng nhiệt đới

+ Cá rô phi: là từ 25 đến 30 °C

+ Cá hồi vân: là khoảng từ 13 đến 18 °C. 

- Sử dụng nhiệt kế thuỷ ngân hoặc các máy đo nhiệt độ điện tử để xác định nhiệt độ nước hệ thống nuôi.

Theo em, những địa phương phù hợp để nuôi cá hồi vân là:

- Sa Pa

- Mù Cang Chải

- Hòa Bình

Độ trong và màu nước ao nuôi thuỷ sản chủ yếu do các loài vi tảo có trong nước quyết định.

Màu nước và độ trong phù hợp cho ao nuôi cá nước ngọt, ao nuôi tôm nước mặn:

Các nguồn cung cấp oxygen cho ao nuôi thuỷ sản là:

- Khuếch tán từ không khí

- Quang hợp của thực vật thuỷ sinh

Hàm lượng oxygen hoà tan phù hợp cho động vật thuỷ sản là: lớn hơn 5 mg/L.

Ao nuôi thuỷ sản thường có hàm lượng oxygen hoà tan thấp khi:

- Nhiệt độ nước tăng cao

- Áp suất khí quyển thấp

- Mưa lớn

- Gió yếu

- Nắng nóng kéo dài

- Khi mật độ nuôi cao

- Thức ăn dư thừa

Xác định được lượng oxygen hoà tan trong nước bằng cách:

- Phân tích chuẩn độ trong phòng thí nghiệm.

- Đo tại hiện trường bằng máy đo oxygen điện tử.

- Dùng bộ KIT đo nhanh bằng phương pháp so màu.

Những ao nuôi cá nước chảy ở vùng miền núi luôn có hàm lượng oxygen hoà tan cao mà không cần sử dụng sục khí vì:

- Nước chảy từ các khe suối, sông ngòi, có hàm lượng oxygen hoà tan cao do tiếp xúc trực tiếp với không khí.

- Cung cấp oxygen mới cho ao nuôi, đồng thời loại bỏ khí độc hại như CO₂ ra khỏi ao.

- Địa hình dốc, giúp nước chảy nhanh hơn, tăng cường sự trao đổi khí giữa nước và không khí.

- Phân bố ở những nơi có dòng nước chảy mạnh, giúp tăng lượng oxygen hoà tan trong ao.

- Nhiệt độ thấp hơn so với vùng đồng bằng, giúp tăng khả năng hoà tan oxygen của nước.

Khoảng pH phù hợp cho các loài động vật thuỷ sản sinh trưởng từ 6,5 đến 8,5.

- Nguồn gốc sản sinh ra ammonia trong ao nuôi thuỷ sản:

+ Chất thải

+ Chất bài tiết của động vật thuỷ sản

+ Quá trình phân huỷ các chất thải hữu cơ chứa nitrogen.

- Hợp chất này ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của thủy sản.

Ao nuôi mật độ cao thường có hàm lượng ammonia tăng cao vì:

- Mật độ cao dẫn đến lượng thức ăn tiêu thụ và chất thải bài tiết cao.

- Thức ăn dư thừa, phân, xác tảo,… là những nguồn cung cấp ammonia cho ao nuôi.

- Lượng oxy hòa tan thấp, hạn chế hoạt động của các vi sinh vật phân hủy ammonia.

- Vi sinh vật phân hủy ammonia cần oxy để chuyển đổi ammonia thành nitrite và nitrate. Khi thiếu oxy, quá trình này diễn ra chậm chạp, dẫn đến tích tụ ammonia trong ao.

- Diện tích mặt nước nhỏ, hạn chế sự trao đổi khí với môi trường bên ngoài.

- Ammonia là một khí có thể bay hơi, nhưng ao nuôi mật độ cao có diện tích mặt nước nhỏ, hạn chế sự thoát ammonia ra ngoài môi trường.

Yêu cầu về độ mặn của nước nuôi thuỷ sản:

- Độ mặn trong nước đề cập đến tổng hàm lượng các ion có trong nước, trong đó, thành phần muối NaCl chiếm chủ yếu.

- Độ mặn thường được thể hiện bằng số gram của chất tan có trong 1 kilogram dung dịch, đơn vị phần nghìn (%0).

Vai trò của thực vật thuỷ sinh trong thuỷ vực:

- Giúp điều hoà môi trường nuôi, thông qua việc tạo ra oxygen hoà tan.

- Hấp thụ ammonia, carbon dioxide trong nước.

Vai trò của động vật thủy sinh trong thủy vực: là thức ăn tự nhiên thiết yếu cho tôm, cá, đặc biệt là giai đoạn cả bột, ấu trùng.

Những thủy vực nào thường có mật độ vi sinh vật cao:

- Ao nuôi trồng thủy sản

- Hồ, sông

- Đầm lầy

- Vùng ven biển

- Vùng biển sâu

Phân tích ảnh hưởng thời tiết, khí hậu vùng nuôi đối với hoạt động nuôi thuỷ sản: Thời tiết, khí hậu ảnh hưởng đến mức nhiệt trung bình và biến động nhiệt độ theo các mùa trong năm của thuỷ vực. Mỗi nhóm động vật thuỷ sản có khả năng sống sót, sinh trưởng và sinh sản ở các khoảng nhiệt độ khác nhau. Do đó, đặc trưng thời tiết, khí hậu từng vùng là cơ sở xác định đối tượng nuôi phù hợp, mùa vụ thả giống và số vụ nuôi trong năm.

Mùa vụ thả nuôi thuỷ sản ở miền Bắc và miền Nam lại khác nhau vì:

- Miền Bắc: 

+ Mùa đông lạnh: Nhiệt độ nước thấp không phù hợp cho nhiều loài thuỷ sản phát triển, đặc biệt là các loài ưa nhiệt.

+ Mùa mưa bão: Lũ lụt có thể gây thiệt hại cho ao nuôi, ảnh hưởng đến chất lượng nước và sức khoẻ con nuôi

+ Mùa xuân: Khi nhiệt độ nước tăng dần, thích hợp cho các loài thuỷ sản sinh trưởng.

+ Mùa thu: Sau mùa mưa bão, khi mực nước ổn định và chất lượng nước được cải thiện.

- Miền Nam:

+ Khí hậu ôn hòa: Nhiệt độ nước cao quanh năm, phù hợp cho nhiều loài thuỷ sản nuôi trồng.

+ Mùa mưa: Lượng mưa dồi dào giúp cung cấp nước cho ao nuôi, tạo điều kiện cho phát triển nuôi trồng thuỷ sản.

+ Mùa vụ chính: Từ tháng 1 đến tháng 4, sau mùa mưa, khi mực nước ổn định và nguồn nước dồi dào.

+ Mùa vụ phụ: Từ tháng 5 đến tháng 12, có thể nuôi các loài chịu được nhiệt độ cao và ít chịu ảnh hưởng bởi biến động môi trường.

Điều kiện thổ nhưỡng và nguồn nước tự nhiên của vùng ảnh hưởng đến chất lượng môi trường nước nuôi thuỷ sản:

- Ảnh hưởng của điều kiện thổ nhưỡng:

+ Đất sét giữ nước tốt hơn đất cát, nhưng có thể dẫn đến tình trạng thiếu oxy trong ao nuôi.

+ Đất dốc dễ bị xói mòn, dẫn đến ô nhiễm nguồn nước.

+ Đất giàu dinh dưỡng có thể thúc đẩy sự phát triển của tảo và các sinh vật khác, ảnh hưởng đến chất lượng nước.

- Ảnh hưởng của nguồn nước tự nhiên:

+ Nước mặn có thể gây khó khăn cho các loài thuỷ sản nước ngọt và ngược lại.

+ Độ pH cao hoặc thấp có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của thuỷ sản.

+ Nồng độ oxy thấp có thể dẫn đến ngạt thở cho thuỷ sản.

+ Hàm lượng dinh dưỡng cao có thể dẫn đến eutrophication (sự nở hoa tảo), gây ô nhiễm môi trường nước.

+ Các chất ô nhiễm như thuốc trừ sâu, kim loại nặng, rác thải sinh hoạt… có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của thuỷ sản và con người.

Chất thải từ quá trình vận hành hệ thống nuôi bao gồm:

- Nước thải

- Khí thải: CO₂, NH₃, ...

- Chất thải rắn:

+ Phân và chất độn chuồng

+ Thức ăn thừa

+ Xác động vật

Chất thải từ thức ăn đưa vào hệ thống nuôi ảnh hưởng đến môi trường nuôi thuỷ sản như:

- Gây ô nhiễm môi trường nước

- Gây hại cho vật nuôi

- Ảnh hưởng đến hệ sinh thái

Phân tích đường đi của thức ăn trong ao nuôi thuỷ sản:

Thức ăn sẽ chia làm hai đường:

- Cá, tôm ăn vào:

+ Một phần sẽ hấp thụ qua ruột: cá, tôm hấp thụ dinh dưỡng, phát triển và thu hoạch được

+ Một phần thành chất thải hô hấp và bài tiết

- Thừa, tan: Khi có thức ăn thừa, tan; có phân tôm cá và chất thải, tất cả sẽ lẫn vào tầng nước và chuyển hóa thành bùn đất.

Để giảm thiểu lượng thức ăn thừa và bị tan rã, đồng thời giảm lượng phân thải ra trong quá trình nuôi, người nuôi cần thực hiện một số công việc sau:

Quản lí chất thải có ảnh hưởng đến chất lượng nước nuôi thuỷ sản:

- Trong một số hình thức nuôi, chất thải được xử lí một cách tự nhiên, chất lượng môi trường nước luôn được duy trì tốt.

- Chất thải tích tụ trong môi trường nuôi sẽ tác động xấu đến chất lượng nước, gây stress cho các đối tượng nuôi hoặc gây độc trực tiếp và làm chết thuỷ sản.

- Chất thải trong nước và nền đáy hệ thống nuôi thuỷ sản bao gồm chất thải hữu cơ từ thức ăn thừa, phân, chất bài tiết từ vật nuôi và các chất thải vô cơ như ammonia và các khí độc khác.

- Để quản lí chất thải cho các hệ thống nuôi thâm canh đơn loài, người nuôi cần sử dụng các công nghệ xử lí môi trường như công nghệ lọc sinh học. công nghệ biofloc.....

So sánh lượng chất thải tạo ra từ thức ăn giữa ao nuôi quảng canh và ao nuôi thâm canh:

Biện pháp quản lí hiệu quả chất thải: