Chuyên đề Sinh học 12 Chân trời sáng tạo Bài 6. Cơ sở khoa học và các biện pháp kiểm soát sinh học

Bọ dừa (Brontispa longissima) sống và ăn biểu bì lá dừa khiến lá đọt sẽ có màu nâu đen, cây dừa sẽ bị còi cọc, cho năng suất rất thấp, nếu nặng thì cây có thể bị chết. Để diệt bọ dừa, phương pháp dùng loài ong kí sinh (Asecodes hispinarum) chuyên sống kí sinh trên bọ dừa đã mang lại kết quả rõ rệt. Căn cứ vào cơ sở nào mà con người có thể sử dụng các biện pháp trên để kiểm soát dịch hại?

Em hãy kể tên các mối quan hệ sinh thái tự nhiên. Lấy ví dụ cho từng mối quan hệ sinh thái đó.

Trong các mối quan hệ sinh thái tự nhiên, mối quan hệ nào đảm bảo duy trì ổn định số lượng sinh vật ở mức cân bằng động?

Có một số biện pháp ngăn ngừa sự gia tăng của quần thể sinh vật gây hại sau:

(1) Dùng thuốc trừ sâu hoá học để phun lên rau, tất cả sâu rau bị tiêu diệt.

(2) Thả bọ rùa vào vườn cây hoa hồng, bọ rùa đã ăn phần lớn rệp hại cây hoa hồng.

(3) Nuôi mèo để bắt chuột, số lượng chuột giảm rõ rệt.

(4) Thả loài ong chuyên kí sinh vào bọ dừa để diệt bọ dừa.

Những biện pháp nào là kiểm soát sinh học?

Có ý kiến cho rằng: "Cơ sở di truyền của biện pháp kiểm soát sinh học là việc con người tác động vào hệ gene của sinh vật, tạo ra sinh vật có hệ gene bị biến đổi nhằm mục đích giảm số lượng quần thể sinh vật gây hại". Em hãy đưa ra quan điểm của mình về ý kiến trên, đồng thời cho ví dụ minh hoạ cho quan điểm của mình.

Nếu nói: "Thiên địch do thiên nhiên ban tặng cho người nông dân" có đúng không? Hãy nêu quan điểm của mình về nhận định trên.

Hãy nêu các nguyên nhân có thể làm suy giảm kích thước của quần thể thiên địch. Từ đó, đề xuất các phương pháp bảo vệ thiên địch.

Hãy xác định khi nào cần "bảo vệ thiên địch" và khi nào cần thả thiên địch vào tự nhiên.

Muỗi vằn (Aedes aegypti) là vật chủ trung gian lây truyền virus Dengue gây bệnh sốt xuất huyết ở người. Vòng đời và đặc tính sống của muỗi thể hiện ở hình bên.

Hãy trình bày các biện pháp ngăn chặn sự gia tăng số lượng quần thể muỗi hoặc tiêu diệt muỗi hiệu quả mà vẫn đảm bảo an toàn cho sức khoẻ con người, không gây ô nhiễm môi trường.

Xác định ưu điểm và nhược điểm của phương pháp tự diệt so với các phương pháp kiểm soát sinh học khác.

Hãy trình bày bản chất và cơ chế tác dụng của ba loại sản phẩm dùng để kiểm soát sinh vật gây hại sau:

a) Thuốc trừ sâu sinh học.

b) Độc tố và kháng sinh.

c) Bẫy sinh học.

Nêu các nguyên nhân làm suy giảm kích thước, thậm chí làm tuyệt chủng các loài thiên địch. Từ đó, hãy đề xuất một số phương pháp phục hồi nơi ở, ổ sinh thái của một số loài thiên địch.

Ruồi (Clorysomyia benzziana) gây bệnh dòi da ở trâu, bò. Vòng đời và đặc tính sống của ruồi thể hiện ở hình bên.

Hãy trình bày các biện pháp hiện có và các biện pháp có thể thực hiện để ngăn chặn sự gia tăng số lượng quần thể ruồi hoặc tiêu diệt chúng nhưng vẫn đảm bảo an toàn cho sức khỏe con người, không gây ô nhiễm môi trường.

Thông tin về sâu ăn tạp (Spodoptera litura) (sâu khoang):

- Sâu gây hại trên nhiều loại rau như: ớt, đậu, dưa, cà,... Ấu trùng mới nở sống tập trung quanh ổ trứng và ăn biểu bì lá; ấu trùng lớn phát tán rộng ra, ăn khuyết phiến lá, đọt non, hoa, quả,... Ấu trùng phá hoại mạnh vào ban đêm, ban ngày ẩn nấp trong tán lá, cỏ dại hoặc trong đất.

- Điều kiện thuận lợi cho sự phát triển:

+ Trồng liên tục các loại rau thuộc cây kí chủ của sâu khoang.

+ Phun quá nhiều thuốc trừ sâu hóa học dẫn đến sâu kháng thuốc, giảm số lượng thiên địch.

Hãy đọc thông tin về sâu ăn tạp (Spodoptera litura) nêu trên và vận dụng kiến thức đã học để đưa ra các biện pháp phòng trừ.