Tổng hợp câu hỏi ôn tập môn Vật Lí lớp 7 (phần 5)

Cường độ dòng điện có đơn vị là ampe, kí hiệu là A.

Để đo dòng điện có cường độ nhỏ, người ta dùng đơn vị miliampe, kí hiệu là mA.

Số chỉ của ampe kế cho biết mức độ mạnh hay yếu của dòng điện và là giá trị của cường độ dòng điện.

Với một bóng đèn nhất định, khi đèn sáng càng mạnh thì số chỉ của ampe kế càng lớn.

Dụng cụ đo cường độ dòng điện là ampe kế, hoặc đồng hồ đo điện đa năng có chức năng ampe kế.

Am pe kế

Đồng hồ đo điện đa năng có chức năng đo cường độ dòng điện.

Khi đổi từ A sang mA: 1A = 1000 mA

Ví dụ: 2 A = 2000 mA; 0,5 A = 500 mA; 0,025 A = 25 mA; 0,005 A = 5 mA

Khi đổi từ mA sang A: 1mA = 0,001 A

Ví dụ: 2 mA = 0,002 A; 20 mA = 0,02 A; 250 mA = 0,25 A; 2500 mA = 2,5 A

Trong mạch điện, ampe kế được mắc nối tiếp với đoạn mạch như trong sơ đồ sau:

Trong đó, cần phải mắc chốt (+) của ampe kế với cực dương của nguồn điện. Chốt âm được mắc về phía cực âm của nguồn.

Lưu ý: Không được mắc hai chốt của ampe kế trực tiếp vào hai cực của nguồn điện để tránh làm hỏng ampe kế và nguồn điện.

Các bước thực hiện để đo cường độ dòng điện:

- Bước 1: Ước lượng dòng điện cần đo.

- Bước 2: Chọn ampe kế có GHĐ và ĐCNN phù hợp.

- Bước 3: Mắc sơ đồ mạch điện như sơ đồ sau:

Chú ý: chốt dương của ampe kế mắc với cực dương của nguồn, (nhưng không mắc trực tiếp hai chốt của ampe kế với hai cực của nguồn để tránh làm hỏng ampe kế và nguồn điện).

- Bước 4: Kiểm tra hoặc điều chỉnh để kim của ampe kế chỉ đúng vạch số 0.

- Bước 5: Đóng công tắc, đợi cho kim của ampe kế đứng yên. Đặt mắt để kim che khuất ảnh của nó trong gương, đọc và ghi giá trị cường độ dòng điện.

Nguồn điện tạo ra và duy trì giữa hai cực của nó một hiệu điện thế.

Hiệu điện thế được kí hiệu bằng chữ U.

Đơn vị đo hiệu điện thế là vôn, kí hiệu là V.

Đối với các hiệu điện thế nhỏ hoặc lớn, người ta còn dùng đơn vị milivôn (mV) hoặc kilôvôn (kV).

Ví dụ:

Hiệu điện thế hai cực của pin là 1,5 V

Hiệu điện thế hai cực acquy là 12 V

Vôn kế là dụng cụ dùng để đo hiệu điện thế.

Trên mặt vôn kế có chữ V.

Trong sơ đồ mạch điện vôn kế được kí hiệu 

Cấu tạo của vôn kế như sau:

Ngoài ra, ta có thể dùng đồng hồ đo điện đa năng có chức năng vôn kế để đo hiệu điện thế.

Đổi từ đơn vị vôn (V) sang milivôn (mV): 1 V = 1000 mV

Ví dụ: 12 V = 12000 mV; 0,5 V = 500 mV; 0,05 V = 50 mV; 0,005 V = 5 mV

Đổi từ đơn vị kilôvôn (kV) sang vôn (V): 1kV = 1000 V

Ví dụ: 2,5 kV = 2500 V; 0,22 kV = 220 V; 0,012 kV = 12 V.

Đổi từ đơn vị milivôn (mV) sang đơn vị vôn (V): 1 mV = 0,001 V

Ví dụ: 20 mV = 0,02 V; 500 mV = 0,5V; 5 mV = 0,005 V; 1500 mV = 1,5 V.

Đổi từ đơn vị vôn (V) sang đơn vị kilôvôn (kV): 1 V = 0,001 kV

Ví dụ: 10 V = 0,01 kV; 220 V = 0,22 kV; 25000 V = 25 kV.

Số vôn ghi trên mỗi nguồn điện là giá trị của hiệu điện thế giữa hai cực của nó khi chưa mắc vào mạch.

Ví dụ: Trên thân pin có ghi 9V, tức là hiệu điện thế giữa hai cực của nó khi chưa mắc vào mạch là 9V.

Vôn kế được mắc song song với đoạn mạch cần đo hiệu điện thế hoặc hai đầu nguồn điện cần đo.

Lưu ý: Chốt dương (+) của vôn kế được mắc với cực dương (+) của nguồn, chốt âm (-) của vôn kế được mắc với cực âm (-) của nguồn.

Mạch điện dùng vôn kế thực tế.

Trong mạch điện kín, hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn tạo ra dòng điện chạy qua bóng đèn đó.

Đối với một bóng đèn nhất định, hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn càng lớn thì dòng điện chạy qua bóng đèn có cường độ càng lớn.

Số vôn ghi trên mỗi dụng cụ điện cho biết hiệu điện thế định mức để dụng cụ đó hoạt động bình thường.

Ví dụ: Bóng đèn có ghi 220 V trên vỏ bóng, cho biết hiệu điện thế định mức của bóng đèn là 220 V.

Số vôn ghi trên mỗi dụng cụ dùng điện là giá trị hiệu điện thế định mức. Mỗi dụng cụ điện sẽ hoạt động bình thường khi được sử dụng đúng với hiệu điện thế định mức của nó. Nếu quá mức đó thì dụng cụ điện sẽ bị hỏng, chẳng hạn dây tóc bóng đèn sẽ bị đứt.

Ví dụ:

Trên thân của nồi cơm điện có ghi 220V, tức là hiệu điện thế định mức của nồi cơm là 220V, nếu dùng nồi cơm ở hiệu điện thế này nó sẽ hoạt động bình thường, nếu quá giá trị đó thì nó sẽ bị hỏng.

Hai dụng cụ điện được gọi là mắc nối tiếp với nhau khi tại đầu nối hai dụng cụ ngày không nối với bất kì mạch điện nào khác. Mạch hai dụng cụ điện được nối với nhau như vậy được gọi là mạch nối tiếp.

Ví dụ:

Sơ đồ mạch hai đèn nối tiếp

Hai dụng cụ điện được gọi là mắc nối tiếp với nhau khi tại đầu nối hai dụng cụ ngày không nối với bất kì mạch điện nào khác. Mạch hai dụng cụ điện được nối với nhau như vậy được gọi là mạch nối tiếp.

Ví dụ:

Sơ đồ mạch hai đèn nối tiếp

Mạch điện 2 đèn nối tiếp trong thực tế

Sơ đồ mạch điện

Hai dụng cụ điện được gọi là mắc song song khi chúng có hai đầu nối chung. Mạch dụng cụ điện được nối với nhau như vậy gọi là mạch song song.

Ví dụ: Sơ đồ hai đèn mắc song song.

Thí nghiệm hai đèn mắc song song

Sơ đồ mạch điện

Trong đoạn mạch nối tiếp, dòng điện có cường độ như nhau tại các vị trí khác nhau của mạch: I = I1 = I2 = I3

Đối với đoạn mạch gồm hai đèn mắc nối tiếp, hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng tổng các hiệu điện thế trên mỗi đèn: U13 = U12 + U23

Đối với đoạn mạch song song, cường độ dòng điện mạch chính bằng tổng các cường độ dòng điện mạch rẽ: I = I1 + I2.

Hiệu điện thế giữa hai đầu các đèn mắc song song U12 và U34, hiệu điện thế giữa hai điểm nối chung là UMN thì: U12 = U34 = UMN.

Cuộc sống có điện thật ích lợi, thuận tiện và văn minh. Nhưng nếu sử dụng điện không an toàn thì điện có thể gây thiệt hại như cháy, nổ và nguy hiểm tới tính mạng con người.

Chảy nổ điện rất nguy hiểm.

Cơ thể người là một vật dẫn điện. Dòng điện có thể đi qua cơ thể người, khi người ta chạm vào mạch điện tại bất kì một vị trí nào của cơ thể.

Dòng điện có cường độ trên 10mA đi qua người làm co cơ rất mạnh, không thể duỗi tay khỏi dây điện khi chạm phải.

Dòng điện có cường độ trên 25 mA đi qua ngực gây tổn thương cơ tim.

Dòng điện có cường độ từ 70 mA trở lên đi qua cơ thể người, tương ứng với hiệu điện thế từ 40 V trở lên đặt lên cơ thể sẽ làm tim ngừng đập.

Khi dây dẫn mạch điện ngoài bị chập vào nhau hoặc dụng cụ điện (ở mạch trên là đèn) bị nối tắt thì ta gọi đó là đoản mạch. Khi bị đoản mạch, dòng điện trong mạch có cường độ tăng lên đột ngột.

Cầu chì là là thiết bị tự động ngắt mạch khi dòng điện có cường độ tăng quá mức, đặc biệt khi đoản mạch.

Có nhiều loại cầu chì, thông dụng nhất là cầu chì hộp và cầu chì ống

Cấu tạo cầu chì gồm các tiếp điểm và dây chì.