Tiếng Việt lớp 4 Tuần 22: Vẻ đẹp muôn màu

Sầu riêng là một loại trái cây quý hiếm, đặc sản của miền Nam. Nhiều nhất là vùng miền Đông và miền Tây Nam Bộ.

Những nét đặc sắc của:

+ Hoa sầu riêng: Trổ vào cuôi năm, hương thơm ngát như hương cau, hương bưởi, hoa kết từng chùm, màu tím ngắt, cánh hoa nhỏ như vảy cá, hao hao giống cánh sen con, lác đác vài nhụy li ti giữa những cánh hoa.

+ Quả sầu riêng: lủng lẳng dưới cánh trông như tổ kiến, mùi thơm đậm, bay xa, lan tỏa trong không khí. Còn hàng chục mét mới tới nơi để sầu riêng đã ngửi thấy mùi hương ngào ngạt. Thơm mùi thơm của mít chín quyện với hương bưởi, béo cái béo của trứng gà, ngọt cái vị của mật ong già hạn, vị ngọt đến đam mê.

+ Dáng cây sầu riêng: Thân khẳng khiu, cao vút, cành ngang thẳng đuột. Lá nhỏ xanh vàng hơi khép lại tưởng như lá héo.

- Đó là những câu: "Sầu riêng là loại trái quý. Hương vị quyến rũ đến kì lạ". Đứng ngắm cây sầu riêng, tôi cứ nghĩ mãi về dáng cây kì lạ này". "Vậy mà khi trái chín, hương tỏa ngạt ngào, vị ngọt đến đam mê."

Em nhờ người thân đọc, em viết hoặc cùng học nhóm, em đọc bạn viết và ngược lại. Sau đó kiểm tra cho nhau, tự sửa chữa những chữ viết sai.

Đọc hai đoạn thơ đã cho, suy nghĩ để điền âm đầu vào chỗ trông, tạo nên tiếng có nghĩa thích hợp với từng câu. Em điền như sau:

a) Bé Minh ngã sóng soài.

- Nên bé nào thấy đau

Bé òa lên nức nở

- Con đò lá trúc qua sông.

b) Bút nghiêng, lất phất hạt mưa

Bút chao gợn nước Tây Hồ lăn tăn.

m chọn tiếng đúng chính âm để điền như sau: "Cuộc sống ............ nắng chan hòa .............., khóm trúc ..................... bông cúc vàng lóng lánh .................. tạo nên cong vút ................... bài ca náo nức................

Chủ ngữ của các câu kể "ai thế nào" trong đoạn văn là những cụm danh từ chỉ vật hoặc các bộ phận của con vật (con chuồn chuồn), màu sắc của con vật. Từ những gợi ý trên, em đọc đoạn văn để xác định chủ ngữ.

- Màu vàng trên lưng chú // lấp lánh.

- Bốn cái cánh // mỏng như giấy bóng

Cái đầu // tròn và hai con mắt // long lanh như thủy tinh.

- Thân chú // nhỏ và thon vàng như màu vàng của nắng mùa thu.

- Bốn cánh // khẽ rung rung như còn đang phân vân

Chủ ngữ của các câu kể "ai thế nào" trong đoạn văn là những cụm danh từ chỉ vật hoặc các bộ phận của con vật (con chuồn chuồn), màu sắc của con vật. Từ những gợi ý trên, em đọc đoạn văn để xác định chủ ngữ.

- Màu vàng trên lưng chú // lấp lánh.

- Bốn cái cánh // mỏng như giấy bóng

Cái đầu // tròn và hai con mắt // long lanh như thủy tinh.

- Thân chú // nhỏ và thon vàng như màu vàng của nắng mùa thu.

- Bốn cánh // khẽ rung rung như còn đang phân vân

Những năm gần đây ở quê em xuất hiện một loại sầu riêng có tên gọi là "sầu riêng hạt lép cơm vàng". Đúng là một loại trái cây quý hiếm. Hương vị của nó nổi trội hơn nhiều so với sầu riêng trước đây. Múi của nó vàng như nắng mùa hạ. Hạt thì to bằng móng tay cái nhưng lép kẹp. Múi dày, thơm. Vị của nó rất đặc biệt nên giá cả khá cao. Thị trường rất ưa chuộng".

- Tranh 1 là tranh số 3

- Tranh 2 là tranh số 1

- Tranh 3 là tranh số 2

- Tranh 4 là tranh số 4

a) Đoạn 1: sắp đến mùa đông, vợ chồng thiên nga cùng đứa con nhỏ xíu bay về phương Nam tránh rét. Dọc đường họ phải nghỉ lại vì con quá nhỏ. May mắn là họ gặp được một cô vịt chuẩn bị xuống ổ, nên nhờ cô vịt trông hộ thiên nga con một thể, sang năm họ sẽ quay trở lại đón con.

b) Đoạn 2: Thiên nga con ở lại, nó buồn lắm vì không có bạn. Mặt khác lại bị đàn vịt con bắt nạt, hắt hủi và cho rằng nó là con vịt vô tích sự và vô cùng xấu xí vụng về. Một năm sau, hai vợ chồng Thiên nga quay trở lại tìm vịt mẹ. Họ rất mừng vì thấy thiên nga con đã cứng cáp trưởng thành. Gặp lai đước bô" me, thiên nga con mừng rỡ vô cùng, nó chạy đến chia tay với vịt mẹ và đàn vịt con; cám ơn vịt mẹ đã chăm sóc nó trong thời gian qua với một tình cảm bịn rịn lưu luyến. Rồi cùng với bố mẹ bay đến những chân trời xa.

c) Đoạn 3: Cho mãi đến lúc này đàn vịt con mới biết con vịt xấu xí mà chúng thường chê bai lại là một thiên nga, loài chim đẹp nhất trong vương quốc của những loài có cánh. Chúng rất xấu hổ và ân hận vì đã đối xử không phải với thiên nga.

Người các ấp đi chợ Tết trong một khung cảnh thật đẹp, thật tươi vui: Mặt trời lên làm ửng hồng những dải mây trắng và những làn sương sớm. Đồi núi cũng làm duyên uôn mình trong chiếc áo the xanh. Những giọt sương đầu cành như những giọt sữa thỉnh thoảng rỏ xuống. Những tia nắng thì nhảy hoài trong ruộng lúa. Còn nhửng quả đồi thì như được thoa son phơi mình dưới ánh bình minh.

Mỗi người đến với chợ Tết với những dáng vẻ khác nhau:

- Những thằng cu áo đỏ thì chạy lon ton.

- Các cụ già chống gậy bước lom khom.

- Các cô gái lặng lẽ che môi cười.

- Em bé thì nép đầu bên yếm mẹ.

- Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu.

- Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau.

Đó là: Tâm trạng vui vẻ, náo nức đi chợ Tết.

Đó là những từ ngữ: mây trắng, đỏ dần; sương hồng lam, viền trắng, đồi xanh, cỏ biếc, đỏ, yếm thắm, bò vàng, sương trắng, tia nắng tía, áo the xanh, đồi thoa son. Nội dung: Bài thơ đã vẽ ra được một bức tranh chợ Tết ở miền trung du thật đẹp, thật tươi vui thể hiện cuộc sông ấm no, hạnh phúc của người dân ở vùng đồi núi.

a) Đốì với bài "Sầu riêng" tác giả đã tả bao quát cây sầu riêng và những đặc sắc của nó về hương, về vị. Tiếp đó tác giả tả hoa, trái sầu riêng. Cuối cùng mới tả thân, cành, lá sầu riêng.

Đối với bài "Bãi ngô", tác giả quan sát cây gạo vào thời điểm cây ra hoa. Tiếp đó tả cây gạo khi hoa tàn. Cuối cùng, tác giả tả cây gạo vừa lúc quả chín.

b) Các tác giả đã quan sát cây bằng những giác quan: - Mắt nhìn - Mũi ngửi - Lưỡi nếm - Tai nghe

c) Bài "Sầu riêng" - Thơm mùi thơm của mít chín quyện với hương bưởi; béo cái béo của trứng gà, ngọt cái vị của mật ong già hạn; cánh hoa nhỏ như vảy cá, hao hao giống cánh sen non, trái lủng lẳng trông giống những tổ kiến, lá nhỏ xanh vàng hơi khép lại tưởng như lá héo.

Bài "Bãi ngô" - Cây ngô lấm tấm như mạ non, búp như kết bằng nhung, búp ngô non núp trong cuống lá, hoa ngô xơ xác như cỏ may.

Bài "Cây gạo" - Những cánh hoa đỏ rực quay tít như chong chóng, quả gạo múp míp hai đầu thon vút như con thoi, chín như nồi cơm chín đội vung mà cười: 

* Những hình ảnh so sánh, nhân hóa trên có tác dụng tạo nên những hình ảnh vừa cụ thể vừa sinh động, dí dỏm mà vui tươi, hấp dẫn.

d) So sánh sự giông và khác nhau trong miêu tả:

Giống nhau: Đều phải sử dụng các giác quan để quan sát. Khi tả thường sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa, tạo cho việc miêu tả được sinh động, gợi hình gợi tả cao.

Khác nhau: Tả cả loài thì cần chú ý đến những đặc điểm có tính đặc trưng chung của loài để phân biệt loài này với loài kia. Tả một cây cụ thể thì tập trung phát hiện những đặc điểm riêng của cây đó nhằm phân biệt cây này với cây kia trong cùng một loài.

Dựa vào mẫu đã cho và sự hiểu biết của mình, em tìm những từ biểu đạt những vẻ đẹp ấy.

a) Vẻ đẹp bên ngoài của con người: - Xinh đẹp, duyên dáng, thon thả, cân đối, lộng lẫy, thướt tha, kiều diễm, xinh xắn, rực rỡ...

b) Vẻ đẹp bên trong của con người: - Thùy mị, dịu dàng, nết na, đằm thắm, đôn hậu, tế nhị, lịch sự, chân thành, tình cảm, vị tha, độ lượng, dũng cảm, thẳng thắn...

Dựa vào mẫu đã cho và theo cách hiểu của mình, kết hợp với việc tiếp thu cách dùng từ trong cuộc sống mà em nghe được, để chọn từ cho đúng với từng nội dung đã cho. Em có thể nêu các từ sau:

a) Dùng để thể hiện vẻ đẹp của thiên nhiên cảnh vật: - Tươi đẹp, hùng vĩ, thơ mộng, tráng lệ, mĩ lệ, hoành tráng, kì vĩ...

b) Dùng để thể hiện vẻ đẹp của cả thiên nhiên, cảnh vật con người: - Đẹp đẽ, lộng lẫy, rực rỡ, xinh tươi...

Em có thể đặt câu như sau:

- Ai cũng khen chị Na thùy mị, nết na.

- Thiên nhiên ở đây thật thơ mộng.

Em đọc các dòng ở cột A rồi thứ tự điền vào chỗ trống ở cột B (trước hoặc sau các dòng đã cho) đọc lên thấy diễn đạt được một ý thích hợp là được.

1. Đoạn văn tả lá bàng của Đoàn Giỏi Tác giả đã miêu tả màu sắc của lá bằng biến đổi theo từng thời kì: mùa xuân lá bàng mới nảy trông theo như những ngọn lửa xanh. Mùa hè, lá lên thật dày mang màu xanh ngọc bích. Mùa thu lá chuyển sang màu lục. Mùa đông, khi sắp rụng lá bàng chuyển sang màu đồng hun.

2. Đoạn văn: tả bàng thay lá của Hoàng Phủ Ngọc Tường: Tác giả chọn thời kì bàng thay lá với sự xuất hiện của lộc non và phát triển thành búp lá với những giai đoạn phát triển khác nhau. Sau đó lại tả tiếp sự xuất hiện của lứa lộc thứ hai. Lứa lộc này màu đỏ đọt. (Khi miêu tả, tác giả luôn chú trọng sử dụng các từ ngữ so sánh).

3. Đoạn 3: Tả cây sồi già của Lép-tôn-xtôi Tác giả chọn thời điểm từ mùa đông sang mùa hè với sự thay đổi của cây sồi: từ nứt nẻ đầy sẹo, già cỗi chuyển thành một cây sồi có một sức sống mới: vòm lá xum xuê tỏa rộng. Ngoài những hình ảnh so sánh, tác giả còn sử dụng biện pháp nhân hóa tạo cho đoạn văn sinh động cuốn hút người đọc.

4. Đoạn 4: Tả cây tre của Bùi Ngọc Sơn Tác giả tả cả một bụi tre gồm tre già và búp măng và những đặc điểm của loài tre: rậm rạp, bù xù, gai góc. Tác giả đã sử dụng biện pháp so sánh làm cho lời văn vừa cụ thể vừa có giá tri gợi hình, gợi tả cao.