(Ngữ liệu ngoài sgk) Phân tích bài Trở lại với bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử

Văn bản ngữ liệu

TRỞ LẠI VỚI BÀI THƠ “ĐÂY THÔN VĨ DẠ” CỦA HÀN MẶC TỬ (trích)

(Phạm Ngọc Thái)

“Ngay bốn câu của khổ thơ đầu, ta đã nhận thấy cấu trúc và tư duy thơ Hàn Mặc Tử đều được thiết lập theo trình tự suy lí... về nỗi cảnh mà lập thành tứ. Sau đó phát triển sâu hơn ở khổ thơ thứ hai, khi nói đến tình duyên dang dở giữa hai người:

Gió theo lối gió, mây đường mây...

Ý là

Em theo đường em, anh đường anh

Duyên phân đôi ta có thể thôi!

Tả cảnh nhưng chính để nói nỗi đời: “dòng nước buồn thiu”; (tĩnh), “hoa bắp lay” (động)... Cái (tĩnh) và (động) ấy chỉ để bộc lộ một cõi lòng, tâm trạng cô đơn và buồn.

Thi nhân ngồi nhớ người xưa, lòng ông lặng là buồn bã như dòng nước hắt hiu, nhưng trái tim vẫn bổi hổi, xôn xao như làn “hoa bắp lay”...

Thuyền ai cậu bến sông trăng đó

Có chở trăng về kịp tối nay?

Đây là hai câu thơ thần cảm. Hình ảnh thuyền và sông trăng theo cảm xúc ùa vào trong thơ mà bật ra làm cho tình thơ thêm rộng rãi, rung rinh, nỗi thơ càng mênh mang, da diết.

Xin nói thêm, cảnh thuyền và sông trăng ở đây theo như một số nhà bình luận, người thì cho đó là cảnh trong một bức ảnh về Huế mà nàng Hoàng Cúc đã gửi tặng thì nhân khi đang lâm bệnh phải điều trị ở Gành Ráng, Quy Nhơn. Nhưng cũng có người lại nói rằng nàng Hoàng Cúc đã gửi tặng thi nhân tấm ảnh mặc áo dài trắng chứ không phải là phiến cảnh “thuyền” và “sông trăng” đó.

Nếu vậy thì cảnh trong thơ chỉ là cảnh mà thi nhân nhớ lại nơi thôn Vĩ chăng? Cũng chưa thật ngã ngũ về hướng nào...

Tóm lại, cảnh của hai khổ thơ đầu ấy là cảnh thuộc về trí tưởng, dù vào buổi sớm dưới hàng cao hay trong một đêm trăng trên sông nước. Trong bài bình của nhà bình thơ Vũ Quần Phương, đến đây có nhận xét rằng: “Bốn câu đoạn hai không có liên hệ gì về chi tiết với đoạn một... thoáng nhìn bài thơ có vẻ đầu Ngô minh Sở...”, (hay là) “Những ý thơ rất xa nhau về ý nghĩa hóa ra lại vẫn có chỗ liền nhau..”. Nhà bình thơ cho rằng: “Chỗ liền nhau ấy trong thơ Hàn Mặc Tử chỉ là nhờ vào tâm trạng xúc cảm”.

Theo tôi, Hàn Mặc Tử là một thi nhân viết thơ bằng nội tâm theo tư duy thế giới trong, xúc cảm chỉ làm đà cho mạch thơ, hơi thơ tuôn chảy... còn ý tứ thường được diễn tả rất mạch lạc, rõ ràng. Mượn cảnh làm biểu tượng để diễn đạt nổi tình thơ. Đoạn thơ thứ hai ấy cần phải hiểu sâu sắc bằng thế giới bên trong như đã bình trên, mới thấy cảm xúc về ý tứ của bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ”; hoàn toàn liên kết chặt chẽ với nhau, từ đoạn thơ đầu tiên cho đến đoạn cuối cùng. Đấy chính là cốt lõi để tạo ra thi phẩm vô giá của ông. “Đây thôn Vĩ Dạ”; là một tuyệt tác thi ca. Nếu cho rằng đoạn thơ thứ hai chỉ là để tả cảnh buồn mênh mang... thì sẽ không thấy hết được cái hay và sâu sắc của bài thơ.”

(Trích Trở lại với bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử - Phạm Ngọc Thái, theo baovannghe.vn)