Giải SBT Ngữ Văn 12 CTST Bài 5. Tiếng cười trên sân khấu có đáp án
20 câu hỏi
Tìm từ ngữ phù hợp (đã được sử dụng trong mục Tri thức Ngữ văn, Bài 5. Tiếng cười trên sân khấu) điền vào những chỗ trống để hoàn tất đoạn văn sau:
Hài kịch là thể loại kịch .......... tập trung ......... thói hư tật xấu, tệ nạn xã hội, những giá trị lỗi thời, ............ những giá trị tiến bộ, giúp con người lạc quan, bảo vệ mình trước cái ............, thay đổi. ............, hướng đến một nhân sinh quan tốt đẹp hơn.
Các từ ngữ điền vào chỗ trống: trào phúng – phê phán – phủ định – khẳng định – tiêu cực – nhận thức.
Loại yếu tố nào dưới đây không phải là biểu hiện của hành động bên ngoài trong văn bản kịch nói chung, văn bản hài kịch nói riêng?
A. sự im lặng và bất động của nhân vật
B. đối thoại của nhân vật
C. độc thoại của nhân vật
D. diễn biến nội tâm của nhân vật
Chọn đáp án: D. diễn biến nội tâm của nhân vật
Dạng xung đột nào dưới đây chỉ thấy trong văn bản hài kịch?
A. xung đột giữa cái cao cả với cái cao cả
B. xung đột giữa cái cao cả với cái thấp kém
C. xung đột giữa cái thấp kém với cái thấp kém
D. xung đột giữa khát vọng với số phận khắc nghiệt
Chọn đáp án: C. xung đột giữa cái thấp kém với cái thấp kém
Những dấu hiệu nào giúp bạn nhận biết văn bản Màn diễu hành – trình diện quan thanh tra (Bài 5, Ngữ văn 12) thuộc thể loại hài kịch?
Những dấu hiệu giúp nhận biết văn bản Màn diễu hành – trình diện quan thanh tra (Bài 5, Ngữ văn 12) thuộc thể loại hài kịch:
– Tình huống kịch: sự nhầm lẫn giữa các quan chức địa phương và viên chức nhỏ từ nơi xa tới. “Nhầm lẫn” được coi là tình huống tiêu biểu của hài kịch.
– Xung đột kịch: có hai xung đột, một là, xung đột bên ngoài giữa quan chức địa phương và Khle-xta-kốp; hai là, xung đột nội tại giữa nhân dân với các quan phụ mẫu dưới thời phong kiến Nga hoàng. Xung đột thứ nhất đã lật tẩy thói hư tật xấu của các nhân vật trào phúng – loại xung đột tiêu biểu của hài kịch. Xung đột thứ hai cho thấy sự bi đát của những trạng huống nực cười.
Từ một số văn bản hài kịch đã học trong Bài 5. Những tình huống khôi hài (Ngữ văn 8) và Bài 5. Tiếng cười trên sân khấu (Ngữ văn 12) hãy chỉ ra những dấu hiệu căn bản của hài kịch và sự mở rộng khuôn khổ về tri thức thể loại.
- Dấu hiệu căn bản của hài kịch:
+ Tình huống hài hước: Các tình huống dở khóc dở cười, thường xảy ra từ sự xung đột giữa các nhân vật hoặc giữa nhân vật với hoàn cảnh.
+ Nhân vật hài kịch: Nhân vật trong hài kịch thường được phóng đại về tính cách, hành động hoặc ngôn ngữ để tạo ra tiếng cười.
+ Ngôn ngữ hài hước: Sử dụng từ ngữ chơi chữ, lối nói ẩn dụ hoặc những câu đối thoại bất ngờ, tạo nên sự hài hước và thú vị.
+ Kết thúc có hậu: Thường thì hài kịch có kết thúc tích cực, mang lại niềm vui cho khán giả.
+ Châm biếm xã hội: Hài kịch thường dùng để phản ánh, phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội, tạo nên cái nhìn sâu sắc hơn về con người và cuộc sống.
- Sự mở rộng khuôn khổ về tri thức thể loại:
+ Địa lý và văn hóa: Hài kịch có mặt trong nhiều nền văn hóa khác nhau và có thể phản ánh những đặc điểm riêng biệt của từng vùng miền.
+ Các thể loại phụ: Hài kịch có thể chia thành nhiều thể loại phụ như hài kịch tình huống, hài kịch châm biếm, hài kịch lãng mạn, mở rộng khả năng sáng tạo và thể hiện.
+ Tác động đến cảm xúc: Hài kịch không chỉ đơn thuần mang lại tiếng cười mà còn có thể truyền tải những thông điệp sâu sắc về cuộc sống, tình yêu và con người.
+ Sự phát triển qua thời gian: Hài kịch đã biến đổi qua các thời kỳ lịch sử, từ các vở kịch cổ đại đến hài kịch hiện đại, phản ánh những biến đổi trong tư duy và xã hội.
Đọc phần văn bản sau và thực hiện các yêu cầu nếu phía dưới.
NGƯỜI U MÊ GẶP KẺ LỪA BỊP
(Trích hài kịch Tác-tuýp (Tartuffe))
Mô-li-e
Tác-tuýp (1664) là một trong những hài kịch lớn nhất của Mô-li-e, kể về Tác-tuýp – kẻ đạo đức giả đội lốt bậc chân tu, lọt vào gia đình tư sản sùng đạo Oóc-gông (Orgon), nhanh chóng thao túng tinh thần chủ nhà, gây xích mích bà cháu, bố – con, chồng – vợ, anh – em, chủ – tớ. Mặc dù được vợ kế là En-mia (Elmire), anh vợ là Clê-ăng (Cleante) và cô hầu gái Đô-rin (Dorine) ra sức can ngăn nhưng Oóc-gông vẫn mê muội, đuổi con trai Đa-mít (Damis) ra khỏi nhà, ép con gái Ma-ri-an (Mariane) lấy Tác-tuýp làm chồng, kí giấy sang tên toàn bộ tài sản và trao bí mật chính trị cho Tác-tuýp, suýt đẩy mình vào vòng lao lí.
Văn bản dưới đây trích từ một số lớp của hồi I và hồi III, diễn ra tại nhà Oóc-gông, cho thấy bộ mặt dâm đãng, xảo trá của Tác-tuýp và sự u mê của Oóc-gông.
Hồi I
Lớp 4
Oóc-gông, Clê-ăng, Đô-rin
Oóc-gông – À bác! Chào bác!
Clê-ăng – Tôi vừa định về thì lại gặp chú, may quá!
Oóc-gông – Đô-rin này... À, bác đợi tôi tí một tí nhé. Xin phép bác, tôi đang sốt ruột... để tôi hỏi xem công việc nhà ra làm sao... Hai hôm nay có xảy ra việc gì không? Ở nhà làm những gì? Có khoẻ cả không?
Đô-rin – Hôm kia bà lên cơn sốt, đến tận chiều tối, đầu thì nhức như búa bổ.
Oóc gông – Còn ông Tác-tuýp?
Đô-rin – Ông Tác tuýp ấy ạ? Khoẻ ơi là khoẻ, đã to lại béo, da dẻ hồng hào, miệng đỏ thắm lên ấy.
Oóc-gông – Tội nghiệp!
Đô-rin – Tối, bà đắng mồm đắng miệng, chả ăn được miếng nào, đầu vẫn nhức dữ dội.
Oóc-gông – Còn ông Tác-tuýp?
Đô-rin – Chỉ có mình ông ta ăn, trước mặt bà. Ông ta thành kính với hai con gà gô, với lại nửa cái đùi cừu băm nhỏ.
Oóc-gông – Tội nghiệp!
Đô-rin – Suốt đêm bà không chợp mắt được lúc nào, người bà nóng như thiêu nên không ngủ được. Chúng cháu phải thức đến tận sáng để chăm sóc.
Oóc-gông – Còn ông Tác-tuýp?
Đô-rin – Ông ta buồn ngủ díp cả mắt lại, vừa rời bàn ăn là chui ngay vào buồng, lăn kềnh xuống cái giường ấm áp, đánh một giấc đến tận hôm sau.
Oóc-gông – Tội nghiệp!
Đô-rin – Sau cùng chúng cháu nói mãi bà mới chịu để cho chích máu; thế là bà thấy nhẹ hẳn đi.
Oóc-gông – Còn ông Tác-tuýp?
Đô-rin – Ông hồi phục tinh thần giỏi ra trò. Để luyện cho linh hồn mình chống đau khổ, trong bữa ăn sáng, ông ta uống liền một hơi bốn cốc rượu vang để bù vào chỗ máu bà bị mất.
Oóc-gông – Tội nghiệp!
Đô-rin – Thế là cả ông ấy, cả bà cháu bây giờ đều khoẻ. Cháu vào báo cho bà biết trước là ông mừng bà đã bình phục nhé.
Hồi III
Lớp 5
Tác-tuýp, Đô-rin
Tác-tuýp (thấy Đô-rin, nói với người hầu của mình) – Này con, con cất cái áo gai với cái roi hành xác cho ta, và con hãy cầu Chúa lúc nào cũng soi sáng cho con. Có ai đến hỏi, bảo ta ra nhà lao phát tiền chẩn cho kẻ tù nhân.
Đô-rin – Rõ khéo điệu, khéo lừa bịp chưa!
Tác-tuýp – Chị cần gì?
Đô-rin – Nói với ông...
Tác-tuýp (rút cái khăn tay ở túi ra) – Chao ơi, lạy Chúa, tôi xin chị hãy cầm lấy cái khăn tay này rồi hãy nói.
Đô-rin – Làm sao kia?
Tác-tuýp – Chị che cái ngực chị đi, tôi không sao nhìn được, những thứ ấy làm tổn thương linh hồn và làm nảy ra những ý nghĩ tội lỗi.
Đô-rin – Thế ra ông dễ bị cám dỗ thế kia à? [...] Tôi thì chẳng dễ thèm thuồng đến thế. Giờ ông có trần truồng như nhộng ra đây, thì cái thể xác ông cũng chẳng khiêu khích được tôi tí nào.
Tác-tuýp – Chị ăn nói cho khiêm nhường một chút. Không thì tôi bỏ đi ngay tức khắc.
Đô-rin – Không, không, chính tôi đi ngay bây giờ đây. Tôi chỉ cần nói với ông một câu thôi. Bà tôi xin ông cho nói một câu chuyện, bà tôi sắp xuống đây bây giờ.
Tác-tuýp – Ôi! Tôi rất vui lòng.
Đô-rin (nói một mình) – Gớm, dịu hẳn ngay đi! Đấy, mình nói có sai đâu.
Tác-tuýp – Bà có xuống ngay không chị?
Đô-rin – Hình như tôi đã thấy tiếng bà rồi đấy. Đúng rồi, chính bà tôi vào đấy; thôi, tôi để hai người nói chuyện.
Lớp 3
Tác-tuýp, En-mia
Tác-tuýp – Cầu Chúa mãi mãi ban phước lành cho quý thể và cho linh hồn bà. Cầu Người phù hộ bà suốt đời được sung sướng, như kẻ mọn này vẫn hằng mong ước.
En-mia – Đa tạ ông vì lời cầu kính Chúa ấy. Nhưng ta hay ngồi xuống ghế cho tiện.
Tác-tuýp (ngồi) – Sau cơn khó ở vừa qua, bà đã thấy người hồi phục chưa ạ?
En-mia (ngồi) – Đã khá lắm, khỏi hẳn sốt rồi ạ. [...] Tôi muốn thưa riêng với ông một câu chuyện. Cũng may là ở đây vắng vẻ, không có ai tọc mạch.
Tác-tuýp – Tôi cũng lấy làm sung sướng vô cùng. Thưa bà, được diễm phúc cùng bà ngồi nói chuyện, mặt đối mặt thì còn gì bằng. Tôi vẫn cầu xin Chúa ban cho một khắc như thế này, mà cho đến nay Người vẫn chưa giáng phúc cho.
En-mia – Về phần tôi, tôi chỉ muốn thưa với ông một câu chuyện, mong ông cởi mở cả tấm lòng, đừng giấu tôi điều gì.
Tác-tuýp – Tôi cũng chỉ mong ước một đặc ân cao quý nhất là được giãi bày hết nỗi lòng với bà. Tôi xin thề rằng bấy lâu nay nếu tôi có kêu rên về việc khách khứa ra vào nơi đây vì dung nhan kiều diễm của bà thì sự đó cũng chẳng phải là tôi oán thù gì bà. Trái lại, đó chỉ là vì tôi quá nhiệt tình, chỉ vì một tấm tình...
(Đặt tay lên đầu gối En-mia).
En-mia – Tay ông làm gì thế?
Tác-tuýp – Tôi sờ cái áo, thứ vải này mịn quá.
En-mia – Ồ! Xin ông, ông bỏ tay ra, tôi có máu hay buồn. (En-mia dịch ghế ra, Tác-tuýp nhích ghế theo).
Tác-tuýp – Trời! Thứ hàng ren này đẹp lạ. Bây giờ người ta làm mới tuyệt làm sao! Chưa hề thấy người ta làm các thứ hàng khéo đến thế bao giờ.
En-mia – Đúng thế. Nhưng ta hãy nói vào chuyện của ta một tí. Nghe đồn nhà tôi muốn bội lời ước cũ và gả cô bé cho ông, có đúng thế không ạ?
Tác-tuýp – Ông nhà cũng có nói qua với tôi, nhưng, thưa bà, điều ấy đâu có phải là hạnh phúc mà tôi mơ ước. Cái hạnh phúc kì diệu mà tôi hằng sở nguyện nó ở chỗ khác kia.
En-mia – Ấy là vì ông chả thiết gì ở cõi đời trần tục này.
Tác-tuýp – Lòng tôi đâu có phải là gỗ đá.
En-mia – Riêng tôi lại cứ tưởng ông chỉ có những khát vọng về thiên đường và chẳng màng đến cái gì ở trần gian này.
Tác-tuýp – Lòng người say sưa với những cái đẹp vĩnh cửu, nhưng cũng không vì thế mà không thích những cái đẹp trần tục. Chúng ta dễ đắm say trước những công trình hoàn mĩ mà Chúa sáng tạo. Ở người phụ nữ, có hình ảnh diễm lệ của Chúa. [..] Bà là một kì công của tạo hoá. Trông thấy bà, tôi không thể không kính phục Đấng sinh ra muôn loài. Lòng tôi bừng cháy một mối tình nồng nàn trước cái hình ảnh tuyệt mĩ của Chúa là bà. [...].
En-mia – Thật là một lời tỏ tình lịch sự, nhưng cũng khá lạ lùng. Tôi tưởng ông phải nén lòng hơn thế và suy nghĩ một tí xem thế nào thì mới phải. Một người sùng đạo như ông mà ai cũng bảo là...
Tác-tuýp – Ấy thưa bà, dù sùng đạo, tôi vẫn chỉ là một con người. Trước nhan sắc thần tiên của bà, người ta chỉ có đắm đuối mà thôi, chứ không lí luận gì được. [...] Tất cả ước nguyện của tôi đều hướng về vẻ đẹp mê hồn của bà. Đã có đến nghìn lần tôi tỏ tình ở đầu mày cuối mắt, ở những tiếng thở dài não nuột. Hôm nay tôi mượn lời nói để giãi bày nỗi lòng tường tận hơn. Nếu trái tim nhân hậu của bà đoái tới nỗi đau khổ của kẻ nô lệ hèn mọn này, nếu bà rủ lòng thương mà hạ cố đến kẻ bất tài này, thì, thưa quý phu nhân kiều diễm, kẻ này xin thờ phụng phu nhân một cách không có lòng mộ đạo nào so sánh được. Với tôi, bà không lo gì về danh dự hết và cũng không sợ tôi không trung thành. Những hạng tình nhân nơi cung đình được phụ nữ say mê thường cứ khoa trương rầm rĩ, khua chuông đánh mõ cho mọi người biết cái diễm phúc họ đã giành được, thế là họ làm ô danh những kẻ họ thờ phụng. Còn bọn chúng tôi thì yêu rất kín đáo, không bao giờ để lộ mảy may. Chúng tôi càng giữ tiếng cho mình bao nhiêu thì người chúng tôi yêu cũng được giữ kín bấy nhiêu. Những ai nhận tấm lòng tha thiết của chúng tôi thì được hưởng ái tình không tai tiếng và lạc thú không chút sợ hãi.
En-mia – Tôi đã nghe ông nói, ông đã giãi bày tâm sự bằng những lời hùng biện khá bạo đấy. Ông không sợ tôi sẽ đem câu chuyện phong tình này kể lại với chồng tôi hay sao? Ông không sợ nếu chồng tôi biết mối tình đường đột này thì lòng yêu mến đối với ông sẽ giảm đi hay sao? [...] Tôi sẽ không mách chồng tôi, nhưng về phần ông thì, ngược lại, tôi yêu cầu ông một điều, là ông hãy giục chồng tôi cho Va-le-rơ (Vallere) cưới Ma-ri-an ngay, ông phải dứt khoát, không được làm lôi thôi gì cả. Từ rày, ông phải từ bỏ không được lợi dụng cái uy quyền bất chính để hi vọng đoạt lấy tài sản của người khác và...
[Lược dẫn: Đến đây, Đa-mít từ chỗ nấp bước ra, sau đó khi Oóc-gông vào, anh đem chuyện mình nghe được kể cho cha biết. Tác-tuýp xảo trá xoay đổi tình thế bằng “khổ nhục kể”, khiến Oóc-gông tưởng Đa-mít bịa đặt. Ông đuổi Đa-mít ra khỏi nhà, tuyên bố truất phần gia tài của con trai, đẩy nhanh việc gả con gái cho Tác-tuýp.]
Lớp 7
Oóc-gông, Tác-tuýp
Oóc-gông – Đời thuở nhà ai lại lăng mạ một bậc thánh nhân như thế bao giờ!
Tác-tuýp – Lạy Chúa! Chúa tha tội cho kẻ đã làm con khổ nhục. (Nói với Oóc-gông) Bác ơi, bác có hiểu thấu tôi thấy người ta định bôi nhọ tôi trước mặt bác, tôi khổ tâm như thế nào không?
Oóc-gông – Khổ quá!
Tác-tuýp – Chỉ nghĩ đến sự bội bạc đó, lòng tôi cũng đủ tê tái ê chề, tôi ghê tởm... Tôi đau xé ruột xé gan, không thể nói nên lời, có lẽ tôi chết mất, bác ơi.
Oóc-gông (vừa khóc vừa chạy ra phía cửa mà con trai mới ra khỏi) – Thằng bất lương! Không hiểu sao lúc nãy tao lại tha cho mày mà không đập chết mày ngay lúc ấy. Bác ơi, bác hãy bình tâm lại, xin bác đừng giận.
Tác-tuýp – Thôi, thôi, hãy gác những chuyện bàn cãi bực mình này lại. Tôi thấy rõ là vì tôi mà gia đình bác lục đục, tôi nghĩ rằng tôi cần đi khỏi cho rồi, bác ạ.
Oóc-gông – Chết nỗi, sao bác lại dạy thế?
Tác-tuýp – Cả nhà hằn thù tôi, rõ ràng là ai cũng tìm cách làm cho bác nghi ngờ lòng chân thành của tôi.
Oóc-gông – Bác chấp làm gì. Bác xem, tôi có thèm nghe đứa nào đâu.
Tác-tuýp – Hẳn họ chưa buông tha đâu. Lần này, bác vứt bỏ những chuyện bịa đặt ấy, nhưng biết đâu lần sau bác lại bùi tai nghe.
Oóc-gông – Không, không bao giờ, bác ạ.
Tác-tuýp – Nhưng, bác ơi, vợ thỏ thẻ bên tai thì chắc là dễ làm xiêu lòng chồng.
Oóc-gông – Không không.
Tác-tuýp – Thôi, bác cứ để tôi đi, cho người ta chả còn lí do gì gây sự với tôi.
Oóc-gông – Không, bác phải ở lại, không có bác thì tôi sống làm sao!
Tác-tuýp – Đã thế thì tôi phải đành nhẫn nhục chịu đau khổ vậy.
Tác-tuýp – Thì thôi, ta không nói chuyện ấy nữa. Nhưng phải liệu xử sự như thế nào mới được. Chuyện danh dự là khó lắm. Và tôi cũng phải đề phòng lời ong tiếng ve, phải làm sao cho người ta khỏi nghi ngờ nhảm nhí, để tình bằng hữu của chúng ta khỏi bị tổn thương. Tôi sẽ tránh mặt bác gái, bác sẽ thấy tôi...
Oóc-gông – Không được, bác sẽ cứ trò chuyện với nhà tôi, thấy xác tất! Tôi chỉ muốn lúc nào mọi người cũng thấy bác đứng ngồi bên cạnh nhà tôi; ấy, tôi cứ thích trêu gan thiên hạ như vậy. Chưa hết đâu, tôi còn muốn chỉ để một mình bác thừa hưởng gia tài của tôi, và ngay bây giờ tôi đi sang tên cho bác một cách hợp lệ tất cả cái cơ nghiệp này, xem chúng nó làm gì được nào. Bác là người bạn chân thực, người bạn tốt mà tôi chọn làm rể, tôi quý gấp trăm ngàn lần vợ con, họ hàng. Bác không từ chối chứ?
Tác-tuýp – Lạy Chúa! Ý Chúa đã định thì phải tuân theo.
Oóc-gông – Tội nghiệp chưa! Phải mau mau làm giấy tờ mới được, cho những đứa ganh ghét cứ uất lên mà chết!
(In trong Mô-li-e – Tuyển tập kịch, tập I, Đỗ Đức Hiểu dịch,
NXB Văn học, 1964, tr. 46 – 90)
Tóm tắt nội dung câu chuyện trong văn bản Người u mê gặp kẻ lừa bịp, từ đó xác định tình huống hài kịch
* Tóm tắt
- Sau hai hôm xa nhà trở về, ông chủ gia đình Oóc-gông nóng lòng hỏi han về Tác-tuýp, không mảy may để ý đến tình trạng ốm đau của người vợ trẻ.
- Không đồng ý việc chồng định gả con gái riêng cho Tác-tuýp, En-mia gặp Tác-tuýp để thuyết phục hắn từ bỏ cuộc hôn nhân này. Tuy vài phút trước đó tỏ ra khổ hạnh và trang nghiêm trước cô hầu gái, nhưng với bà chủ nhà trẻ đẹp mà mình vốn say mê từ lâu, Tác-tuýp công khai ve vãn, dụ dỗ.
- Bị En-mia từ chối và bị Đa-mít tố cáo với Oóc-gông, Tác-tuýp quỷ quyệt dùng “khổ nhục kể” chuyển bại thành thắng, gây được thương cảm và kính phục của Oóc-gông. Oóc-gông quyết định sang tên nhà cửa cho Tác-tuýp, đồng thời hứa xúc tiến nhanh hôn sự của con gái.
* Tình huống kịch: Vờ là kẻ sùng đạo, Tác-tuýp chui vào gia đình giàu có, rắp tâm chiếm đoạt gia sản; vì cuồng tín và cả tin, Oóc-gông vô tình rước sói vào nhà, gây xào xáo gia đạo.
Dựa vào bảng sau, hãy nêu tiếp một số lời nói và hành động, cho thấy những cách đánh giá khác nhau về nhân vật Tác-tuýp (làm vào vở).
Tác-tuýp muốn chứng tỏ bản thân | Tác-tuýp trong đánh giá của Oóc-gông | Tác-tuýp trong đánh giá của Đô-rin |
- Bậc chân tu khổ hạnh: “áo gai, roi hành xác” - … | - Con người đáng được quan tâm: “Thế còn ông Tác-tuýp?” - … | - Kẻ tham ăn tục uống: “xơi hai con gà gô, nửa cái đùi cừu”, “uống liền một hơi bốn cốc rượu vang” - … |
Tác-tuýp muốn chứng tỏ bản thân | Tác-tuýp trong đánh giá của Oóc-gông | Tác-tuýp trong đánh giá của Đô-rin |
- Bậc chân tu khổ hạnh: “áo gai, roi hành xác” - Con người nhân đức: “phát tiền chẩn” - Con người thánh thiện, dễ bị tổn thương: “Chị che cái ngực chị đi”. - Con người khiêm nhường: “Chị ăn nói cho khiêm nhường một chút”. - Con người say mê cái đẹp và biết yêu kín đáo. - Con người vị tha: “Tôi đành nhẫn nhục chịu đau khổ”. | - Con người đáng được chăm lo: “Thế còn ông Tác-tuýp?” - Con người đáng thương: “Tội nghiệp!” - Con người cao cả: “một bậc thánh nhân”. - Con người thân thiết: “người bạn chân thực”, “người bạn tốt nhất mà tôi chọn làm rể, người tôi quý gấp trăm ngàn lần vợ con, họ hàng”
| - Kẻ phàm phu tục tử: “xơi hai con gà gô, nửa cái đùi cừu”, “uống liền một hơi bốn cốc rượu vang”, “vừa rời bàn ăn, chui ngay vào buồng, lăn kềnh ra ngủ” - Kẻ thô thiển, bất lịch sự: “Chỉ có mình ông ta ăn, ăn trước mặt bà” - Kẻ vờ vĩnh, giả dối: “rõ khéo điệu, khéo lừa bịp” - Kẻ dâm đãng: “Thế ra ông dễ bị cám dỗ thế kia à?” |
Từ bảng liệt kê ở câu hỏi 2, hãy xác định xung đột hài kịch trong văn bản Người u mê gặp kẻ lừa bịp.
Xung đột kịch được nhìn thấy trong việc Tác-tuýp xuất hiện tại gia đình Oóc-gông đã gây nên sự chia rẽ trong cái cách đánh giá, một bên quyết liệt bênh vực hắn, một bên phản ứng dữ dội, vạch trần hắn.
Qua ngôn ngữ đối thoại của các nhân vật, hãy xác định tính cách của Tác-tuýp, Oóc-gông, Đô-rin.
Văn bản Người u mê gặp kẻ lừa bịp không có chỉ dẫn sân khấu về diện mạo, tính cách nhân vật, nhưng thông qua lời lẽ đối thoại vẫn có thể hình dung sắc nét tính cách, bản chất, xuất thân xã hội,... của mỗi người.
- Qua ngôn ngữ của Tác-tuýp cho thấy hắn là người có tài ăn nói, biết nắm bắt tâm lí, rào đón khôn khéo, tiến lui đúng lúc, quyền biến và tham vọng; từ ngữ khoa trương của tầng lớp có chữ. Ngoài ra, qua lời của Đô-rin, ta biết Tác-tuýp béo tốt, hồng hào vì ăn no uống say, thậm chí vì ham mê hưởng thụ đã không giấu nổi sự khiếm nhã.
- Qua ngôn ngữ Oóc-gông cho thấy ông ta là một người chủ gia đình độc đoán với thân quyến, nhưng đồng thời rất cả tin, hoàn toàn thiếu tự chủ trước quyền lực vô hình của Tác-tuýp.
- Qua ngôn ngữ của Đô-rin hiện lên một cô gái bình dân, miệng lưỡi sắc sảo, tính tình thẳng thắn, cương trực. Đồng thời, cô là người biết cư xử phải lẽ: với Tác-tuýp, cô dùng lối nói bốp chát, khinh miệt; với ông chủ Oóc-gông, cố chế giễu nhưng thân thiện.
Qua nhân vật Tác-tuýp và Oóc-gông, Mô-li-e cười nhạo điều gì? Tại sao tiếng cười này vẫn cần thiết trong cuộc sống hôm nay?
- Với nhan đề Tác-tuýp (Le Tartuffe, còn có tựa đề L’Imposteur – Kẻ lừa bịp), rõ ràng mũi nhọn trào phúng trước tiên chĩa vào gã vô liêm sỉ đội lốt bậc chân tu. Mô-li-e không hề có ý đả kích tôn giáo, mà đang vạch trần những mánh khoé của kẻ trục lợi núp bóng tôn giáo, làm hoen ố đức tin chân chính. Tiếng cười giúp chúng ta cảnh tỉnh trước những kẻ lợi dụng lòng tin của con người, kẽ hở của pháp luật hòng chiếm đoạt, chỉ điểm, báo thù. (Ở cuối vở kịch, Tác-tuýp không chỉ là kẻ lừa đảo, bội tín mà còn trở thành một thế lực chính trị, khiến câu chuyện dân sự có nguy cơ chuyển thành vụ án hình sự). Bóng ma
Tác-tuýp luôn lai vãng ở mọi thời đại và không loại trừ trong cuộc sống hiện nay, khiến chúng ta luôn cần đề phòng.
- Tuy tác phẩm có nhan đề Tác-tuýp, nhưng nhân vật quan trọng hơn lại là Oóc-gông. Nếu Tác-tuýp là kẻ giả vờ mộ đạo thì Oóc-gông thật sự là người say mê tôn giáo. Cái đáng phê phán ở đây là sự cuồng tín, cả tin đến mức mê muội, đánh mất lí trí suy xét. Với hình tượng nhân vật này, cần thiết đặt ra một câu hỏi: tại sao con người ta lại có thể để mình bị lừa dối đến mức thảm hại như vậy? Tại sao người đàn ông thành danh trong kinh doanh, ăn nói mạch lạc, tính cách quyết đoán lại trở thành con rối ngớ ngẩn trong tay một kẻ vô liêm sỉ như Tác-tuýp, kẻ mà ai ai cũng dễ dàng nhận ra dã tâm? Từ hình tượng nhân vật này có thể rút ra bài học về sự cần thiết giữ cân bằng giữa lí trí và tình cảm, cần phân biệt giữa niềm tin và sự cuồng tín; cần biết lắng nghe ý kiến xung quanh, tránh sa vào cực đoan và độc đoán; sáng suốt nhận diện hiện tượng phản tỉnh trước những quyển lực ràng buộc tinh thần. Không có một Oóc-gông cả tin, mù quáng đến thế thì dù tinh ranh đến mấy, Tác-tuýp cũng khó lòng tác oai tác quái.
Mô-li-e là người sáng tạo ra tiếng cười bi hài, mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Hãy chỉ ra tiếng cười ấy trong văn bản Người u mê gặp kẻ lừa bịp.
Vở Tác-tuýp được coi là “hài kịch cao”, cho thấy “làm cho người tử tế cười không phải là một việc dễ dàng” (Mô-li-e). Mặc dù có nhiều tình huống nực cười, lời thoại hài hước nhưng xung đột trong đoạn trích không có dấu hiệu hoà hoãn, mà phát triển một cách nhanh chóng và dữ dội: Tác-tuýp tác oai tác quái hơn, Oóc-gông bị thao túng, mù quáng hơn, số phận của những người trong gia đình ngày càng tuyệt vọng hơn... Tất cả những điều này tiên liệu một bước ngoặt bi thảm tất yếu, mang tính hiện thực.
Tác-tuýp càng tỉnh táo, tài lược bao nhiêu trong mưu đồ ám muội thì Oóc-gông càng mê muội, bị thao túng bấy nhiêu, tình huống nhanh chóng bị đẩy đến cao trào. Ứng xử song hành của hai nhân vật trào phúng làm bật lên tiếng cười chua chát và kinh hãi. Như vậy, vở kịch không chỉ gây cười mà còn khiến người ta lo âu, buồn bã. Cái hài lúc này đã tiếp cận cái bi, và yếu tố bi kịch đã xuất hiện.
Trong các nhan đề tác phẩm sau đây, trường hợp nào không phải là là biện pháp tu từ nghịch ngữ:
A. Xác thây sống (Nhan đề kịch của Lép Tôn-xtôi)
B. Lời nói dối chân thực (Nhan đề phim của đạo diễn Giêm Ca-me-rôn)
C. Tội ác và hình phạt (Nhan đề tiểu thuyết của Phê-do Đô-xtôi-ép-ki)
D. Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Nhan đề truyện cổ tích Việt Nam và tên vở kịch của Lưu Quang Vũ)
Chọn đáp án: C. Tội ác và hình phạt (Nhan đề tiểu thuyết của Phê-do Đô-xtôi-ép-ki)
Chỉ ra những cách diễn đạt trái với cách diễn đạt thông thường trong các ngữ liệu dưới đây. Những diễn đạt ấy biểu hiện sắc thái trào phúng gì?
a. Ba người của cái gia đình hành khất thì bắt chấy rận cho nhau một cách nên thơ.
(Vũ Trọng Phụng, Số đỏ)
b. Thì lúc ấy, trên bờ đầm, quan huyện tư pháp là một, cụ lục sự là hai, cậu lính lệ là ba, cùng trịnh trọng làm việc và cùng trịnh trọng khạc nhổ.
(Nguyễn Công Hoan, Thịt người chết)
c. Đây là bà Phán, một phụ nữ đã thủ tiết với hai đời chồng, một bậc mẹ hiền, có công với làng thể thao.
(Vũ Trọng Phụng, Số đỏ)
d. Ông ta thành kính xơi hai con gà gô, với lại nửa cái đùi cừu băm nhỏ [...]. Để luyện cho linh hồn mình chống đau khổ, trong bữa ăn sáng, ông ta uống liền một hơi bốn cốc rượu vang để bù vào chỗ máu bà bị mất.
(Mô-li-e, Tác-tuýp)
a. Hành động “bắt chấy rận” thông thường không gây ấn tượng “nên thơ”. Cách diễn đạt này toát lên nụ cười hài hước pha niềm trìu mến ấm áp.
b. Theo lẽ thường, từ “khạc nhổ không dùng với từ “trịnh trọng”, bởi vậy, cùng với nó, cụm từ “trịnh trọng làm việc” cho thấy sự giễu cợt của tác giả trước cung cách giả bộ quan trọng của cả chủ lẫn tớ (quan huyện, lục sự, lính lệ).
c. Từ “thủ tiết” vốn dành cho người phụ nữ goá, suốt đời không tái giá, giữ lòng trung thành với người chồng đã mất, nhưng ở đây lại được kết hợp với cụm từ “với hai đời chồng”; cái danh phong “một bậc mẹ hiền” cũng không liên quan gì đến “công lao ở làng thể thao”. Kiểu “nói kháy” này toát lên sự mỉa mai rõ rệt.
d. Hành động “xơi” (ăn) trong trường hợp này không thể kết hợp với từ “thành kính”; việc “luyện linh hồn” lẽ thường không tương ứng với việc “uống rượu”; việc uống rượu của người này chẳng có liên quan gì đến việc “máu bị mất” của người khác. Cô hầu gái Đô-rin châm biếm sự trái khoáy giữa việc làm và bản chất của kẻ lừa đảo Tác-tuýp.
Xác định biện pháp tu từ nghịch ngữ trong các ngữ liệu thi ca dưới đây và nêu tác dụng của chúng:
a.
“Ôi bồng bềnh trĩu nặng, ôi hư phù trang nghiêm! Cõi hỗn mang ngập tràn hình hài hoàn mĩ! Lông vũ nặng, khói đen sáng, lửa buốt lạnh, sức lực mòn. Thức trong ngủ, ta không là ta nữa! Ta trong tình yêu, tình yêu không trong ta”.
(Sếch-xpia, Rô-mê-ô và Giu-li-ét)
b. Một người tù làm ta phá cửa các nhà giam
Một kẻ lưu vong gắn lòng ta vào đất nước
Một trái tim đau chia phần cho ta hạnh phúc
Một tiếng thét căm thù làm ta muốn yêu thương.
(Chế Lan Viên, 60 tuổi một nhà thơ lưu vong nước Thổ)
c. Thể sự đua nhau nói dại không
Biết ai là dại, biết ai khôn.
Khôn nghề cờ bạc là khôn dại,
Dại chốn văn chương, ấy dại khôn.
(Tú Xương, Dại khôn)
d. Thời khắc đắm say! Mùa buồn đến!
Phút chia phôi dịu nhẹ mơ màng.
Rừng thu khoác áo tía vàng,
Thiên nhiên tàn úa huy hoàng, yêu sao.
(A.Pu-xkin, Tiểu thuyết thơ Ép-ghê-nhi Ô-nê-ghin)
a. Ngữ liệu rút từ vở bi kịch Rô mê ô và Giu-li-ét (được Sếch-xpia viết dưới hình thức thơ). Đây là đoạn Rô- mê 6 thổ lộ với một nhân vật khác về tình yêu đơn phương của mình khi không được nàng Rô-da-lin đáp lại. Trong ngữ liệu này có nhiều nghịch ngữ khắc hoạ sự mâu thuẫn của niềm đam mê mà lí trí khá lí giải nổi: “bồng bềnh trĩu nặng”, “hư phù trang nghiêm”, “cõi hỗn mang ngập tràn hình hài hoàn mĩ”, “lông vũ nặng”, “khói đen sáng”, “lửa buốt lạnh”,...
b. Bạn cần tìm những từ ngữ/ hình ảnh đứng cạnh nhau làm thành hai vế đối lập (1) và (2), cho thấy ý nghĩa của nghịch lí hoàn cảnh. Ví dụ:
- Một người tù (1) làm ta phá cửa các nhà giam (2)
- …
c. Trong khổ thơ này, dòng nào cũng có từ dại – khôn, bạn cần xác định đâu là sự kết hợp thông thường của từ ngữ, đâu là biện pháp tu từ nghịch ngữ, cho thấy nghịch lí giữa hình thức bên ngoài với bản chất bên trong, được thể hiện dưới hình thức chơi chữ. Như vậy, biện pháp tu từ nghịch ngữ nằm trong hai dòng thơ cuối:
Khôn nghề cờ bạc là khôn dại,
Dại chốn văn chương, ấy dại khôn.
d. Biện pháp tu từ nghịch ngữ nằm trong dòng thơ cuối: “thiên nhiên tàn úa huy hoàng”, như một cảm nhận của nhân vật trữ tình trước cái đẹp và buồn thi vị của thiên nhiên tráng lệ vào khoảnh khắc thu tàn đông sang.
Dựa vào mục Tri thức kiểu bài, hãy điền các từ ngữ thích hợp vào chỗ trống để xác định khái niệm kiểu bài viết thư trao đổi công việc (làm vào vở):
Thư trao đổi công việc là kiểu văn bản thư tín của cá nhân hay ............, không ràng buộc ……......, được viết dưới hình thức thư tay hoặc ............, gồm nhiều loại, tuỳ mục đích ............., nhằm ............ mà hai bên cùng quan tâm.
Các từ ngữ điền vào chỗ trống: tổ chức – pháp lí – thư điện tử – giao dịch – trao đổi thông tin.
Văn bản thư trao đổi công việc cần đáp ứng những yêu cầu cơ bản nào về đặc điểm kiểu bài?
Nội dung trao đổi cần cụ thể.
• Thông tin trao đổi cần đầy đủ, chính xác, có sức thuyết phục.
• Dung lượng văn bản cần cô đọng, tập trung vào mục đích trao đổi công việc; ngôn ngữ cần nhã nhặn, tạo sự tin cậy.
Thực hiện đề bài sau:
Đề bài: Nhân Hội trại truyền thống hằng năm của trường lớp bạn cần hợp tác với một lớp khác tổ chức gian hàng và tham gia các cuộc thi thể thao, văn nghệ. Hãy viết thư cho ban cán sự lớp đó để trao đổi về việc này.
- Xác định đề tài, mục đích viết, người đọc
• Đề tài: việc hợp tác tổ chức gian hàng và tham gia cuộc thi thể thao, văn nghệ trong Hội trại truyền thống;
• Mục đích viết: thuyết phục lớp khác đồng ý tham gia hợp tác với lớp mình;
• Người đọc: ban cán sự của lớp cần hợp tác.
- Thu thập tư liệu
Tìm kiếm thông tin của cả hai bên liên quan đến lĩnh vực muốn hợp tác (thế mạnh của từng lớp trong hoạt động này hằng năm, thành tích, điều kiện vật chất, tiềm năng nhân lực,...).
- Tìm ý và lập dàn ý bằng cách trả lời các câu hỏi:
• Những vấn đề cần trao đổi về việc hợp tác tham gia Hội trại truyền thống là gì?
• Những điều kiện, nền tảng của hai lớp để tạo ra thế mạnh khi tham gia cùng nhau là gì?
• Những điểm nào bất lợi của từng lớp và cách khắc phục?
• Những giải pháp cụ thể nào có thể đạt kết quả tốt nhất khi cùng tham gia các cuộc thi của hội trại?
• Những kết quả mong muốn nào đạt được và những lợi ích gì của hai lớp khi hợp tác?
Lập dàn ý: chọn lọc và sắp xếp các ý thành dàn ý chi tiết, dựa vào sơ đồ sau:
MỞ ĐẦU | Địa điểm và thời gian viết thư, danh tính người nhận thư |
Lời chào mở đầu | |
NỘI DUNG CHÍNH | Mục đích trao đổi công việc |
Các vấn đề cần trao đổi | |
Phương án giải quyết, hợp tác | |
KẾT THÚC | Lời chào kết thúc |
Hứa hẹn, mong đợi (nếu có) | |
Danh tính người viết thư |
- Viết bài: Từ dàn ý đã lập, bạn hoàn chỉnh bức thư, đảm bảo độ ngắn gọn rõ ràng, bố cục hợp lí, lí do mời thuyết phục, thông tin xác đáng, giọng điệu phù hợp, trình bày văn bản sáng rõ, dễ đọc.
- Xem lại và chỉnh sửa: Sau khi viết, bạn tự đánh giá lại bài viết của mình bằng bảng kiểm trong sách giáo khoa; chỉnh sửa, bổ sung nếu tiêu chí nào chưa đáp ứng.
* Bài viết mẫu tham khảo:
Kính gửi: Ban cán sự lớp 12B1
Nhân dịp Hội trại truyền thống hằng năm của trường, lớp 12A1 xin gửi lời chào trân trọng và lời chúc sức khỏe đến toàn thể các bạn trong lớp 12B1
Chúng tớ rất vui mừng khi biết được rằng Hội trại năm nay sẽ diễn ra với nhiều hoạt động sôi nổi và ý nghĩa. Để góp phần vào sự thành công của Hội trại năm nay, lớp chúng tớ mong muốn được hợp tác cùng với lớp 12B1 để cùng tổ chức gian hàng và tham gia các cuộc thi thể thao, văn nghệ.
Cụ thể, chúng tớ có đề xuất về một số ý tưởng ban đầu như:
1, Tổ chức gian hàng: Chúng ta sẽ cùng nhau lên ý tưởng và trang trí gian hàng, chuẩn bị cho các sản phẩm và trò chơi để thu hút sự tham gia của các bạn khác.
2, Cuộc thi về các trò chơi dân gian: Chúng tớ mong rằng hai lớp chúng ta sẽ lập được các đội để tham gia vào các trò chơi như: Ô ăn quan, kéo co, đá bóng,...
3, Tham gia các cuộc thi văn nghệ: Chuẩn bị các tiết mục văn nghệ như múa, hát, đóng kịch….
Tớ tin rằng sự hợp tác này sẽ mang đến cho chúng ta rất nhiều niềm vui và kỷ niệm đáng nhớ. Chính vì vậy, tớ rất mong nhận được sự đồng ý và hợp tác từ lớp 12B1
Các bạn có thể phản hổi lại cho chúng tớ qua email:
chungtalaso112A1@gmail.com hoặc qua số điện thoại: 0987654321 Để chúng ta có thể sắp xếp buổi gặp mặt và thảo luận chi tiết hơn.
Trân trọng,
Mai Lan Hương
Ban cán sự lớp 12A1
Vẽ sơ đồ tóm tắt các bước trong quy trình xây dựng bài tranh luận về một vấn đề xã hội đáng quan tâm và có những ý kiến trái ngược nhau.
Để tăng tính thuyết phục và hấp dẫn cho bài tranh luận về một vấn đề xã hội đáng quan tâm có những ý trái ngược nhau, bạn cần làm gì?
– Khi tìm ý cần dựa trên đặc điểm thể loại.
– Chọn nhấn mạnh khía cạnh đang được quan tâm hơn cả.
– Dự kiến những ý kiến trái chiều và dự kiến phương án trả lời.
– Kết hợp các phương tiện phi ngôn ngữ (hình ảnh, sơ đồ, video,...).
Thực hiện đề tài sau:
Hãy trình bày bản tranh luận một vấn đề xã hội đáng quan tâm có những ý kiến trái ngược nhau (đề tài tự chọn), cho thấy quan điểm của bạn về vấn đề đó.
– Xác định đề tài: Bạn nên tìm đề tài thu hút được quan tâm của cộng đồng và không quá xa lạ với đời sống của bạn.
– Xác định mục đích nói, thời gian, không gian nói và đối tượng người nghe
• Mục đích bài nói: rèn luyện tư duy độc lập phản biện, khả năng đánh giá đúng sai một cách khách quan, kĩ năng đối thoại để điều chỉnh ý kiến, tìm kiếm các giải pháp khác nhau cho cùng một vấn đề, mở rộng cái nhìn đa chiều trước cuộc sống phức tạp,...
• Không gian và thời gian nói: xác định cụ thể tình trạng phòng ốc, ánh sáng, âm thanh và ước lượng thời gian nói trong bao lâu.
• Người nghe: tìm hiểu trước về trình độ văn hoá, đặc điểm tâm lí, giới,... để ứng xử thích hợp (điều tiết độ phức tạp của vấn đề, lấy dẫn chứng không quá xa lạ với đối tượng...) và lường trước tình huống phát sinh, khả năng phản ứng, chất vấn.
– Tìm ý, lập dàn ý
Một bản phác thảo kịch bản tương đối hoàn chỉnh sẽ giúp bạn tự tin vào hệ thống luận điểm của mình và giữ tâm thế chủ động trước các tình huống phát sinh từ phía cử toạ. Để xây dựng các bước cơ bản cho bài tranh luận, bạn có thể tham khảo sơ đồ ở câu hỏi 1 của phần Nói và nghe trong bài này.
– Trình bày bài nói
Khi trình bày, bạn cần dựa vào phần tóm tắt đã chuẩn bị trước, tránh lan man, nên kết nối với các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ, tích cực tương tác với người nghe.
– Trao đổi, đánh giá
Khi trao đổi với người nghe, bạn cần có thái độ hoà nhã, cầu thị, giải đáp những câu hỏi trọng tâm trong thời gian cho phép.
Để tự đánh giá, bạn nên dựa vào bảng kiểm trong phần Nói và nghe của Bài 5 trong sách giáo khoa Ngữ văn 12: trong vai trò người trình bày, bạn tự đánh giá bài nói của mình; trong vai trò người nghe, bạn đánh giá phần tham gia của cử toạ.
* Bài nói mẫu tham khảo:
Chủ đề: “Tự do ngôn luận trong kỷ nguyên số hóa: Giới hạn và trách nhiệm”
Tóm tắt: Trong thời đại số hóa, tự do ngôn luận trở thành một vấn đề phức tạp và đầy tranh cãi. Mặc dù việc truyền thông và giao tiếp trực tuyến đã mở ra nhiều cơ hội cho việc tự do ngôn luận, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức. Bài tranh luận này sẽ khám phá các khía cạnh của tự do ngôn luận trong kỷ nguyên số hóa, từ việc bảo vệ quyền tự do ngôn luận đến việc xem xét giới hạn và trách nhiệm của chúng ta.
Ý kiến trái ngược:
- Tự do tuyệt đối: Một số người cho rằng tự do ngôn luận là quyền cơ bản của con người và không nên bị hạn chế. Họ cho rằng mọi người có quyền tự do diễn đạt ý kiến của mình, bất kể nó có gây tranh cãi hay không.
- Giới hạn và trách nhiệm: Ngược lại, một số người cho rằng tự do ngôn luận không nên được xem xét tuyệt đối. Họ tin rằng có những giới hạn cần thiết để ngăn chặn thông tin giả mạo, kích động bạo lực hoặc vi phạm quyền riêng tư. Trách nhiệm của người sử dụng tự do ngôn luận cũng cần được đặt lên hàng đầu.
Các vấn đề cần xem xét:
- Thông tin giả mạo và tin tặc: Làm thế nào chúng ta có thể đối phó với thông tin giả mạo và tin tặc trên mạng? Có nên áp dụng giới hạn để ngăn chặn sự lây lan của thông tin sai lệch?
- Bạo lực và kích động: Tự do ngôn luận có nên bị hạn chế khi nó dẫn đến kích động bạo lực hoặc gây hại cho người khác?
- Quyền riêng tư và an ninh: Làm thế nào chúng ta có thể bảo vệ quyền riêng tư và an ninh trong việc sử dụng tự do ngôn luận?
Kết luận: Tự do ngôn luận là một giá trị quý báu, nhưng cần được xem xét và thảo luận một cách cân nhắc. Chúng ta cần tìm cách cân bằng giữa tự do ngôn luận và trách nhiệm xã hội để xây dựng một môi trường trực tuyến an toàn và đáng tin cậy.