Bộ 20 đề tham khảo thi vào lớp 10 môn Văn TP.HCM năm 2025-2026 có đáp án - Đề số 16

(...) Thế là người thợ bạc hiểu rồi. Nhất định là sẽ có cái đám cưới của cô gái út người Tày miền hạ huyện ấy. Ôi, những đám cưới còn giữ nguyên phong tục cổ truyền. Có bánh chưng, bánh dày. Có bài hát thách đố. Cô dâu đi hài thêu chỉ ngũ sắc, mặc áo vóc hồng, thắt lưng hoa lý, óng ánh vòng bạc cổ tay, khuyên bạc đuôi tai, xà tích bên sườn... Đời đã có nhiều chuyển đổi rồi, nhưng trong cái ngày lớn ấy, chàng rể thế nào cũng biếu bà ngoại một đôi hoa tai, một vòng tay bạc. Bạc, cái ánh trắng lấp lánh ấy là cái phần ông lão góp thêm vào cuộc vui lớn của con người.

Ngay chiều hôm ấy, tiếp nối cái cảm hứng ân nhân từ hôm gặp người đàn bà Mông, cảm động vì tình nhân hậu chị em ruột thịt của ba người phụ nữ Tày, nhất là thông cảm với cái háo hức của cô gái sắp làm cô dâu, ông lão Chư bắt tay ngay vào việc làm đồ trang sức cô dâu cho cô gái nọ.

Hết buổi, ông ôm tráp đồ nghề về nhà. Cơm nước xong, ông đốt lò đặt cái âu sứ lên và thả vào đó mấy đồng bạc hoa xòe. Đoạn, ông quay ra hút thuốc lào. Khói thuốc vần vụ đưa ông vào những cảm xúc phiêu lãng, thú vị và tất cả những tiết đoạn trong câu chuyện hàng ngày diễu vòng trong óc ông cho tới lúc ước chừng đã đến thời điểm bạc nóng chảy, ông mới quay lại bếp lò.

Trở về với bếp lò, ông hơi sững người. Hay là ông lại đãng trí như khi chạm hỏng hai lần hai mảnh bạc? Lạ nhỉ? Ông cúi sát xuống cửa lò. Không, than trong lò vẫn hồng, thổi hơi vào, than còn lép bép nổ. Vậy mà, tại làm sao nhỉ, năm đồng bạc trắng vẫn không tan chảy, vẫn còn nguyên hình và chỉ xỉn đi? chẳng lẽ là chưa đủ sức nóng? Ông lão thêm than, cúi xuống phù phù thổi. Than rực đỏ. Nhưng lần này thì ông lão hốt hoảng thật sự. Nhấc cái âu sứ ra, để cạnh mình, chờ cho cái âu sứ nguội đi, ông đổ mấy đồng bạc trắng ra lòng bàn tay, rồi ngồi lặng. Hỏng rồi! Xanh - căng này không phải là bạc. Nó là đồng mạ bạc. Nó giả làm bạc. Chao ôi! Vậy mà cái hạnh phúc tưởng đã cầm chắc trong tay lại hóa ra tuột mất. Cô bé cầm mấy đồng bạc sợ rơi, sợ mất cắp, sợ người thợ bạc không nhận. Cô có biết đâu cái cơ sự này? Hóa ra bây giờ cái gì cũng mong manh cả. Và nếu đúng như cô chị cả nói: Bây giờ cái gì chưa thành cũng lo không thành cả thì đời đáng sợ quá! Hóa ra những điều kiện an toàn đã trở nên bấp bênh và con người phải sống trong lo âu, phòng ngừa, thấp thỏm liên miên ư? Con người không được cả tin, không được thơ ngây nữa, vì như vậy là sẽ bị lừa dối. Sẽ bị phản trắc như cô gái đã bị lừa, mẹ cô và hai chị cô đã bị lừa. Cả ông lão đã nửa thế kỷ hành nghề hóa ra cũng chỉ là đứa con nít ngây dại. Ôi cái thói đời điên đảo, lọc lừa. Vậy là nó vẫn còn lẩn quất quanh ta, nó chỉ náu mình trốn tránh đôi khi thôi, mà ta lại ngỡ là nó đã bị diệt trừ tận gốc.

Ngồi lặng lẽ trong đêm, ông lão chư buồn thấu gan ruột. Nhưng lát sau, như rũ ra khỏi nỗi buồn, ông lại cúi xuống đốt lò, đặt âu. Lấy mấy đồng bạc trắng dự trữ của mình ra, ông đặt vào âu, rồi vừa làm công việc của người thợ bạc, ông vừa lẩm bẩm: “Lỗi tại ta! Lỗi tại ta. Ta nhìn lá vối ra chè! Ta lầm lỗi, ta phải đền bù”.

Ông lão Chư quyết đóng trọn vai vị ân nhân của cô gái Tày vùng hạ huyện. Ông lão nhất quyết làm kẻ sửa chữa cái khiếm khuyết của cuộc sống chưa hoàn hảo để đoạn đời tới của cô gái được suôn sẻ mọi bề. Nghĩa là vẫn sẽ có cái đám cưới tưng bừng của cô gái, cũng vẫn sẽ lóng lánh vòng bạc cổ tay, xà tích bên sườn, khuyên sáng đuôi tai... như mọi cô dâu Tày vùng hạ huyện.

(Trích Người thợ bạc ở phố cũ, Ma Văn Kháng)

a. Xác định đặc điểm thể loại truyện ngắn qua đoạn trích trên. (0,5 điểm)

b. Phân tích cách tác giả sử dụng tình huống truyện để bộc lộ tính cách và tâm trạng của nhân vật ông lão Chư trong đoạn trích. (0,75 điểm)

c. Từ “tuột” trong câu: Vậy mà cái hạnh phúc tưởng đã cầm chắc trong tay lại hóa ra tuột mất. thuộc từ loại từ nào? Giải thích ý nghĩa của từ này trong ngữ cảnh. (0,75 điểm)
d. Qua đoạn trích, em nhận xét thế nào về nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn của Ma Văn Kháng? (1,0 điểm)

Dựa vào nội dung đoạn trích từ truyện ngắn Người thợ bạc ở phố cũ của Ma Văn Kháng, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) nêu cảm nhận về thái độ của nhân vật ông lão Chư trước tình huống phát hiện ra mình đã bị lừa (bị đưa đồng mạ bạc thay cho bạc thật). Qua đó, em hãy làm rõ giá trị nhân văn mà nhà văn muốn gửi gắm thông qua cách ứng xử này của nhân vật.

(...) Tư tưởng là cốt lõi của nhân cách. Các bạn nghĩ mình là người như thế nào thì sẽ thực sự trở thành người như thế ấy.

Cho dù là ai, sống ở đâu, vô danh hay nổi tiếng, văn minh hay man rợ, trẻ hay già, con người ta cũng đều ôm ấp một khao khát cháy bỏng là trở thành nhân vật quan trọng. Hãy ngẫm nghĩ mà xem, những người xung quanh các bạn – hàng xóm, giáo viên, bạn học, bạn bè, hoặc chính bản thân các bạn - có ai trong số đó không mong muốn trở nên quan trọng không? Mọi người đều ôm ấp khát khao ấy, đây là một trong những mục tiêu mãnh liệt và trực tiếp nhất của con người ta.

Tuy nhiên, tại sao nhiều người lại biến mục tiêu vốn có thể đạt được này thành giấc mơ vĩnh viễn ngoài tầm với? Theo tôi, thái độ đóng vai trò quyết định. Thái độ là vật chất hóa ảnh hưởng tới nhân tố tư tưởng và tinh thần của mỗi chúng ta, nó quyết định sự lựa chọn và hành động của chúng ta. Xét theo nghĩa này, thái độ là người bạn tốt nhất và cũng là kẻ thù lớn nhất của chúng ta.

Tôi thừa nhận, chúng ta không thể điều khiển hướng gió, nhưng có thể điều chỉnh cánh buồm, hay cũng chính là lựa chọn thái độ sống đúng đắn cho chính mình. Một khi các bạn lựa chọn thái độ coi trọng bản thân, thì những suy nghĩ hèn nhát tự hạ thấp bản thân, bào mòn ý chí, rút cạn sự tự tin và cam chịu lạc hậu như “Tôi là kẻ vô dụng, tôi là tên vô danh tiểu tốt, tôi chẳng là cái thá gì” sẽ hoàn toàn biến mất, thay vào đó là sự hồi sinh của tâm hồn, những thay đổi tích cực trong suy nghĩ và hành vi, lòng tự tin dâng cao và chỉ khi đương đầu với mọi thứ bằng thái độ “Tôi có thể! Tôi sẽ thực hiện được!”

(Trích 38 lá thư Rockefeller gửi cho con trai)

Em hiểu như thế nào về câu: Tôi thừa nhận, chúng ta không thể điều khiển hướng gió, nhưng có thể điều chỉnh cánh buồm, hay cũng chính là lựa chọn thái độ sống đúng đắn cho chính mình.?

Một số người tin rằng thay đổi thái độ sẽ giúp thay đổi cuộc đời, nhưng cũng
có ý kiến cho rằng thái độ không thể thay đổi được hoàn toàn hoàn cảnh sống của con
người vì có những yếu tố ngoại cảnh mạnh mẽ hơn như hoàn cảnh gia đình, xã hội, hoặc
yếu tố may mắn.

Với vai trò là một học sinh đang chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa mới của cuộc đời, từ nội
dung đoạn trích và những suy nghĩ riêng, em hãy viết một bài văn nghị luận xã hội để
trình bày quan điểm của mình về vấn đề này.