( Ngữ liệu ngoài sgk ) - Chợ không đàn bà là chợ cầu ông lãnh (trích)

CHỢ KHÔNG ĐÀN BÀ LÀ CHỢ CẦU ÔNG LÃNH (trích)

(Lý Nhân Phan Thứ Lang)

Ngoại trừ ngôi chợ này ra, tại Sài Gòn - Gia Định có năm ngôi chợ nổi tiếng khác mà tên của những nơi này đều gắn với phụ nữ, gồm chợ Bà Chiểu (quận Bình Thạnh), chợ Bà Hom (quận Bình Tân), chợ Bà Điểm (huyện Hóc Môn), chợ Bà Quẹo (quận Tân Bình) và chợ Bà Hạt (Quận 10). Vậy chợ Cầu Ông Lãnh nằm ở đâu? Năm ngôi chợ kia nằm ở đâu? Những ngôi chợ này có liên quan gì với nhau không?

Chợ Cầu Ông Lãnh nằm ở góc đường Võ Văn Kiệt - Nguyễn Thái Học, Quận 1, gần mà sông đoạn bến Chương Dương, được xây cất năm 1929. Chợ chuyên bán những loại trái cây tươi như cam, bưởi, quýt, dừa dưa hấu, ổi, xoài và các thứ rau sống. Hàng được các ghe thuyền từ lục tỉnh chở lên đổ cho các chủ vựa ở chợ. Chủ vựa bán sỉ lại cho người buôn bán ở các chợ nhỏ trong thành phố mua về bản lại cho khách hàng. Chợ họp suốt ngày đêm, nhưng từ nửa đêm tới sáng thì đông và nhộn nhịp hơn.

Cạnh chợ Cầu Ông Lãnh còn có một ngôi chợ nhỏ gọi là chợ Cầu Muối, chuyên bán có tươi, tôm, cua... ở các ghe chài mang lên. Nhưng người ta vẫn gọi chung khu chợ này là cho Câu Ông Lãnh, vì hai ngôi chợ nằm sát nhau, cùng một con đường, lại cùng ở một nơi có cây cầu mang tên Ông Lãnh.

Nguồn gốc của cái tên Ông Lãnh là vì nơi đây có con rạch (nói là rạch chứ khi trước ghe thuyền đi lại ra cửa sông lớn rất rộng); muốn sang bến Vân Đồn, khu Khánh Hội ở Quận 4 người ta phải dùng ghe mới sang được. Trước khi Pháp đánh Nam Kỳ, ở đối Cây Mai có một vị lãnh binh tên là Nguyễn Ngọc Thăng đóng quân đồn trú. Vị lãnh binh này đã cho xây dựng một cây cầu gỗ bắc qua rạch, và vì kính nể ông nên nhân dân ở đây đã gọi cây cầu này là cầu Ông Lãnh.

Năm ngôi chợ còn lại, theo một số nhà nghiên cứu, được đặt theo tên năm bà vợ của Lãnh binh Thông, vốn được ông lập ra để giao cho mỗi bà quản lí một chợ. Tuy nhiên, học giả Vương Hồng Sển cho rằng giả thuyết năm ngôi chợ “Bà” được đặt tên theo năm bà vợ của Lãnh binh Thăng chưa hẳn đúng, bởi Bà Chiều, Bà Quẹo,... có thể là những người đầu tiên đến buôn bán ở chợ, sau đó được người dân lấy tên để đặt cho chợ

Dẫu vậy, câu chuyện về một chợ “Ông” và năm chợ “Bà” vẫn là giai thoại thú vị của đất Sài Gòn xưa.

(Trích Chợ không đàn bà là chợ Cầu Ông Lãnh, Lý Nhân Phan Thứ Lang, in trong Sài Gòn vang bóng, NXB Văn hoá - Văn nghệ, 2020)