14 câu trắc nghiệm Luyện từ và câu: Luyện tập về từ đa nghĩa (có đáp án)
Đề thi

14 câu trắc nghiệm Luyện từ và câu: Luyện tập về từ đa nghĩa (có đáp án)

A
Admin
Tiếng ViệtLớp 5117 lượt thi
44 câu hỏi
1. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Từ nào sau đây ghép với đường thì mang nghĩa chỉ một loại gia vị có vị ngọt?

Đường phèn.

Đường tàu.

Đường kính.

Đường mía.

Xem đáp án

C. Đường kính.

Hướng dẫn giải:

“Đường kính” là danh từ chỉ một loại gia vị có vị ngọt.

2. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Từ đi trong câu nào dưới đây mang nghĩa gốc?

Trời trở lạnh, mẹ nhắc An nhớ đi tất vào chân trước khi đi ra ngoài.

Nam đi giày cẩn thận rồi mới ra khỏi nhà.

Ông em bị đau chân nên đi rất chậm.

Nam đi một nước cờ khiến cho tất cả đều phải trầm trồ.

Xem đáp án

C. Ông em bị đau chân nên đi rất chậm.

Hướng dẫn giải:

Từ “đi” trong câu “Ông em bị đau chân nên đi rất chậm” có nghĩa là (người, động vật) tự di chuyển từ chỗ này đến chỗ khác bằng những bước chân nhấc lên, đặt xuống liên tiếp

3. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Tiếng nào dưới đây ghép với đánh được từ mang nghĩa gốc?  

Trống.

Đàn.

Cờ.

Nhau.

Xem đáp án

D. Nhau.

Hướng dẫn giải:

“Đánh nhau” là động từ Làm nhau bị đau đớn bằng cách đấm vào nhau; chiến đấu.

4. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Từ mắt nào trong các từ dưới đây được dùng với nghĩa gốc?

Mắt xích.

Mắt na.

Mắt lưới.

Đôi mắt.

Xem đáp án

D. Đôi mắt.

Hướng dẫn giải:

Đôi mắt là danh từ chỉ cơ quan để nhìn của người hay động vật, giúp phân biệt được màu sắc, hình dáng; thường được coi là biểu tượng của cái nhìn của con người

5. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Từ chân nào trong các từ dưới đây không được dùng theo nghĩa chuyển?

Chân sút.

Đôi chân.

Chân bàn.

Chân răng.

Xem đáp án

B. Đôi chân.

Hướng dẫn giải:

“Đôi chân” là danh từ chỉ bộ phận dưới cùng của cơ thể người hay động vật, dùng để đi, đứng, chạy, nhảy, v.v. Dùng theo nghĩa gốc.

6. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Từ đầu nào trong các từ dưới đây không được dùng theo nghĩa gốc?

Đau đầu.

Cứng đầu.

Đầu đũa.

Chải đầu.

Xem đáp án

C. Đầu đũa.

Hướng dẫn giải:

Từ “đầu” trong “đầu đũa” có nghĩa là phần trước nhất hoặc phần trên cùng của một số vật Dùng theo nghĩa chuyển.

7. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Từ chín trong câu nào dưới đây có ý nghĩa chỉ số lượng?

Lúa ngoài đồng đã chín vàng.

Nghĩ cho chín rồi hãy nói.

Tổ em có chín học sinh.

Quả trên cây đã chín thơm lừng.

Xem đáp án

C. Tổ em có chín học sinh.

Hướng dẫn giải:

Từ “chín” trong câu “Tổ em có chín học sinh” từ chín chỉ số lượng học sinh.

8. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Trong các câu sau đây, câu nào chứa từ miệng được dùng với nghĩa chuyển?

Cô bé có khuôn miệng nhỏ nhắn, xinh xắn.

Đừng có mà suốt ngày chỉ biết “há miệng chờ sung” như thế.

Đàn ông miệng rộng thì sang, đàn bà miệng rộng tan hoang cửa nhà.

Miệng hố được che đậy rất kĩ càng, đây chính là cái bẫy để bắt thú dữ.

Xem đáp án

D. Miệng hố được che đậy rất kĩ càng, đây chính là cái bẫy để bắt thú dữ.

Hướng dẫn giải:

Từ “miệng” trong từ “miệng hố” có nghĩa là phần trên cùng, ngoài cùng, thông với bên ngoài của vật có chiều sâu.

9. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Trong các câu sau câu nào từ lưỡi được dùng với nghĩa gốc?

Lưỡi dao này rất sắc, cẩn thận kẻo bị đứt tay.

Lưỡi rìu vung lên chỉ ba nhát là cái cây đã đổ ầm xuống đất.

Khi làm vệ sinh cá nhân buổi sáng, đánh răng xong đừng quên vệ sinh lưỡi.

Bất thình lình một lưỡi gươm chĩa ngay về phía anh ấy.

Xem đáp án

C. Khi làm vệ sinh cá nhân buổi sáng, đánh răng xong đừng quên vệ sinh lưỡi.

Hướng dẫn giải:

Từ “lưỡi” trong câu “Khi làm vệ sinh cá nhân buổi sáng, đánh răng xong đừng quên vệ sinh lưỡi” là danh từ chỉ bộ phận mềm trong miệng, dùng để đón và nếm thức ăn, và ở người còn dùng để phát âm

10. Trắc nghiệm
• 1 điểm

  Từ ăn trong câu nào dưới đây được dùng với nghĩa gốc?

Bác Lê lội ruộng nhiều nên bị nước ăn chân.

Cứ chiều chiều Vũ lại nghe thấy tiếng còi tàu vào cảng ăn hàng.

Hôm nào cũng vậy, cả gia đình tôi lại cùng nhau ăn bữa cơm tối rất vui vẻ.

Chiếc xe đạp này, ăn phanh thật đấy.

Xem đáp án

C. Hôm nào cũng vậy, cả gia đình tôi lại cùng nhau ăn bữa cơm tối rất vui vẻ.

Hướng dẫn giải:

Từ “ăn” trong câu “Hôm nào cũng vậy, cả gia đình tôi lại cùng nhau ăn bữa cơm tối rất vui vẻ” là động từ, tự cho vào cơ thể thức nuôi sống

11. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Từ quả nào trong các từ dưới đây không được dùng theo nghĩa chuyển?

Quả báo.

Quả tim.

Hoa quả.

Quả đất.

Xem đáp án

C. Hoa quả.

Hướng dẫn giải:

“Hoa quả” là danh từ chỉ quả cây dùng để ăn (nói khái quát).

12. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Tìm các từ đa nghĩa trong đoạn thơ dưới đây?

Xem truyền hình đá bóng

Cầu thủ chạy mệt phờ

Người gọi là ăn ý

Người khen rằng ăn rơ. 

Ăn ý.

Ăn ý – ăn rơ.

Truyền hình.

Đá bóng.

Xem đáp án

B. Ăn ý – ăn rơ.

Hướng dẫn giải:

“ăn ý” và “ăn rơ” đều là tính từ có nghĩa là hợp ý với nhau, tạo ra sự nhất trí trong hành động, lời nói

13. Trắc nghiệm
• 1 điểm

 Từ cánh nghĩa gốc mang nét nghĩa nào sau đây?

Bộ phận của cơ thể người, từ vai đến cổ tay ở hai bên thân mình.

Bộ phận để bay của chim, dơi, côn trùng, rộng bản, thành đôi đối xứng nhau ở hau bên thân mình và có thể mở ra, khép vào.

Khoảng đất dài và rộng.

Bộ phận của hoa, mỏng và dẹt, có màu sắc.

Xem đáp án

B. Bộ phận để bay của chim, dơi, côn trùng, rộng bản, thành đôi đối xứng nhau ở hau bên thân mình và có thể mở ra, khép vào.

Hướng dẫn giải:

A. Bộ phận của cơ thể người, từ vai đến cổ tay ở hai bên thân mình. Nghĩa chuyển.

B. Bộ phận để bay của chim, dơi, côn trùng, rộng bản, thành đôi đối xứng nhau ở hau bên thân mình và có thể mở ra, khép vào. Nghĩa gốc.

C. Khoảng đất dài và rộng. Nghĩa chuyển.

D. Bộ phận của hoa, mỏng và dẹt, có màu sắc. Nghĩa chuyển.

14. Trắc nghiệm
• 1 điểm

Giải thích từ đa nghĩa được in đậm trong câu văn dưới đây?

Nắng đã chiếu sáng lòa cửa biển.

Lối thông tự nhiên với bên ngoài.

Khoảng trống thông ra ngoài của nơi đã được ngăn kín, thường có hệ thống đóng, mở khi cần thiết.

Có quan hệ, có thế lực.

Là nơi buôn bán, trao đổi hàng hóa.

Xem đáp án

Đáp án:

A. Lối thông tự nhiên với bên ngoài.

Hướng dẫn giải:

“Cửa” có nghĩa là lối thông tự nhiên với bên ngoài.

15. Trắc nghiệm
• 1 điểm

PHẦN I: CÂU HỎI MỨC ĐỘ NHẬN BIẾT

Thế nào là từ đa nghĩa trong tiếng Việt?

Là từ chỉ có một nghĩa duy nhất và luôn dùng trong mọi hoàn cảnh giao tiếp hàng ngày.

Là từ có một nghĩa gốc và một hay nhiều nghĩa chuyển có mối liên hệ mật thiết với nhau.

Là những từ có hình thức phát âm hoàn toàn giống nhau nhưng nghĩa lại khác xa nhau.

Là tập hợp các từ có nghĩa trái ngược hoàn toàn với nhau trong cùng một văn cảnh cụ thể.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Là từ có một nghĩa gốc và một hay nhiều nghĩa chuyển có mối liên hệ mật thiết với nhau.

Hướng dẫn giải: Từ đa nghĩa là từ có nhiều nghĩa, trong đó các nghĩa này bao gồm nghĩa gốc (nghĩa ban đầu) và các nghĩa chuyển có sự liên tưởng, gắn kết chặt chẽ với nghĩa gốc.

16. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Trong các từ sau đây, từ nào được coi là một từ đa nghĩa?

Xe đạp điện dùng để chở học sinh đến trường mỗi ngày.

Quả bóng nhựa đầy màu sắc nằm ở góc sân trường.

Chân của người, động vật hoặc chân bàn, chân núi, chân tường.

Thước kẻ bằng nhựa dẻo dùng để vẽ đường thẳng trong môn Toán.

Xem đáp án

Đáp án đúng: C. Chân của người, động vật hoặc chân bàn, chân núi, chân tường.

Hướng dẫn giải: Từ "chân" là từ đa nghĩa vì nó có thể chỉ bộ phận cơ thể người/động vật (chân người, chân chó) hoặc chỉ phần dưới cùng của một vật (chân bàn, chân núi).

17. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Nghĩa gốc của từ "mắt" là gì trong các lựa chọn sau?

Cơ quan ở trên mặt người và động vật dùng để nhìn, quan sát mọi vật.

Bộ phận nhỏ hình tròn nằm ở bề mặt của củ khoai tây giống như hạt.

Phần lõm xuống thành từng vòng nhỏ nằm ở trên thân của cây tre.

Chi tiết nhỏ bằng kim loại hoặc nhựa dùng để xỏ dây giày thể thao.

Xem đáp án

Đáp án đúng: A. Cơ quan ở trên mặt người và động vật dùng để nhìn, quan sát mọi vật.

Hướng dẫn giải: Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện đầu tiên, làm cơ sở để suy ra các nghĩa khác. "Mắt" để chỉ cơ quan thị giác của người và động vật là nghĩa gốc.

18. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Trong câu "Bà em đang đeo chiếc vòng bằng vàng trên cổ tay.", từ "vàng" mang nghĩa gì?

Là một kim loại quý có màu vàng đặc trưng dùng làm đồ trang sức có giá trị cao.

Chỉ màu sắc tươi sáng của những chiếc lá cây rụng xuống sân trường mùa thu.

Chỉ trạng thái thời gian buổi chiều khi hoàng hôn buông xuống trên mặt biển.

Chỉ phẩm chất đạo đức vô cùng cao đẹp, quý giá và đáng trân trọng ở con người.

Xem đáp án

Đáp án đúng: A. Là một kim loại quý có màu vàng đặc trưng dùng làm đồ trang sức có giá trị cao.

Hướng dẫn giải: Trong câu này, từ "vàng" chỉ một kim loại quý hiếm (vàng ta, vàng tây), đây chính là nghĩa gốc ban đầu của từ "vàng".

19. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Từ "bay" nào dưới đây mang nghĩa gốc đúng nhất?

Chiếc lá khô rụng xuống sân trường bị cơn gió lớn thổi bay đi xa mất.

Đàn chim én chao lượn bay lượn trên bầu trời cao trong xanh vào mùa xuân.

Thời gian trôi qua rất nhanh chóng như một mũi tên bay vụt qua trước mắt.

Tin tức về chiến thắng vang dội của đội tuyển trường bay đi rất nhanh.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Đàn chim én chao lượn bay lượn trên bầu trời cao trong xanh vào mùa xuân.

Hướng dẫn giải: "Bay" chỉ hoạt động di chuyển trên không bằng đôi cánh của chim chóc là nghĩa gốc. Các trường hợp còn lại đều là nghĩa chuyển.

20. Trắc nghiệm
• 1 điểm

Trong các từ sau đây, từ nào KHÔNG phải là từ đa nghĩa mà chỉ có một nghĩa?

Đi bộ thể dục buổi sáng để rèn luyện sức khỏe.

Ăn cơm gia đình đầm ấm vào mỗi buổi tối cuối tuần.

Chạy đua thể thao để giành huy chương vàng trường.

Xe hơi chở hành khách đi qua tuyến đường cao tốc.

Xem đáp án

Đáp án đúng: D. Xe hơi chở hành khách đi qua tuyến đường cao tốc.

Hướng dẫn giải: "Xe hơi" là danh từ chỉ một loại phương tiện giao thông cụ thể, chỉ có một nghĩa duy nhất. Các từ còn lại (đi, ăn, chạy) đều là những từ đa nghĩa rất phổ biến.

21. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Từ "ngọt" trong ngữ cảnh nào dưới đây mang nghĩa gốc?

Lời nói của bạn Lan lúc nào cũng rất ngọt ngào, dễ nghe.

Cốc nước cam buổi sáng mẹ vừa pha uống rất vừa miệng, ngọt.

Giấc ngủ ban đêm thật là ngọt ngào sau một ngày mệt nhọc.

Thành quả lao động sau bao nhiêu năm tháng thật là ngọt ngào.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Cốc nước cam buổi sáng mẹ vừa pha uống rất vừa miệng, ngọt.

Hướng dẫn giải: "Ngọt" chỉ vị giác giống như đường hoặc mật ong là nghĩa gốc. Các đáp án A, C, D dùng "ngọt" theo nghĩa chuyển (chỉ âm thanh, cảm giác).

22. Trắc nghiệm
• 1 điểm

Bộ phận nào của từ đa nghĩa đóng vai trò làm nền tảng để phát triển ra các nghĩa khác?

Nghĩa chuyển được hình thành sau quá trình so sánh.

Nghĩa gốc ban đầu làm cơ sở cho mọi liên tưởng.

Từ đồng nghĩa hỗ trợ mở rộng không gian ngữ nghĩa.

Từ trái nghĩa tạo ra sự tương phản trong văn cảnh.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Nghĩa gốc ban đầu làm cơ sở cho mọi liên tưởng.

Hướng dẫn giải: Nghĩa gốc luôn là cơ sở, là điểm xuất phát để người nói liên tưởng và tạo ra các nghĩa chuyển mới có nét tương đồng.

23. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Trong câu "Mẹ em vừa mua một bàn tay chuối sứ rất đẹp về thắp hương.", từ "tay" được dùng theo nghĩa nào?

Nghĩa gốc chỉ bộ phận cơ thể dùng để cầm nắm đồ vật của con người.

Nghĩa chuyển chỉ nải chuối có hình dáng xếp tỏa ra giống như bàn tay.

Nghĩa chuyển chỉ người thợ thủ công khéo tay làm ra những nải chuối.

Nghĩa gốc chỉ công cụ lao động bằng gỗ dùng để gặt lúa trên đồng ruộng.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Nghĩa chuyển chỉ nải chuối có hình dáng xếp tỏa ra giống như bàn tay.

Hướng dẫn giải: "Bàn tay" vốn chỉ bộ phận cơ thể người. Dùng từ "tay" để chỉ nải chuối (nải chuối còn gọi là bàn tay chuối) là một nghĩa chuyển dựa trên nét tương đồng về hình dáng.

24. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Dòng nào dưới đây nêu đúng định nghĩa về nghĩa chuyển của từ đa nghĩa?

Là nghĩa xuất hiện sau và được suy ra từ nghĩa gốc dựa trên mối liên hệ tương đồng.

Là nghĩa ghi trong từ điển tiếng Việt và không bao giờ thay đổi theo thời gian.

Là nghĩa chỉ dùng riêng cho các loài động vật hoang dã sinh sống trong rừng sâu.

Là nghĩa sai hoàn toàn do người sử dụng tiếng Việt nói nhầm lẫn trong giao tiếp.

Xem đáp án

Đáp án đúng: A. Là nghĩa xuất hiện sau và được suy ra từ nghĩa gốc dựa trên mối liên hệ tương đồng.

Hướng dẫn giải: Nghĩa chuyển là nghĩa hình thành sau, dựa trên sự so sánh, liên tưởng có điểm tương đồng với nghĩa gốc ban đầu của từ.

25. Trắc nghiệm
• 1 điểm

PHẦN II: CÂU HỎI MỨC ĐỘ VẬN DỤNG THẤP

Trong các câu sau, câu nào từ "chạy" mang nghĩa chuyển?

Chú chó nhỏ đang vui đùa chạy nhảy tung tăng khắp khu vườn nhỏ.

Cậu học sinh lớp 5 chạy rất nhanh về đích trong hội khỏe Phù Đổng.

Chiếc xe ô tô tải đang chạy băng băng trên con đường quốc lộ dài.

Cửa hàng tạp hóa của cô hàng xóm dạo này bán rất chạy hàng hóa.

Xem đáp án

Đáp án đúng: D. Cửa hàng tạp hóa của cô hàng xóm dạo này bán rất chạy hàng hóa.

Hướng dẫn giải: Ở đáp án D, "bán chạy" dùng từ "chạy" với nghĩa chuyển (hàng hóa tiêu thụ nhanh, trôi chảy). Các đáp án A, B, C đều chỉ sự di chuyển (nghĩa gốc).

26. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Xác định nghĩa của từ "nặng" trong câu: "Bà cụ tuổi đã cao nên bước đi rất nặng nề."

Chỉ trọng lượng của vật có khối lượng lớn hơn nhiều so với bình thường.

Chỉ mức độ bệnh tình của người bệnh chuyển biến vô cùng xấu đi.

Chỉ cử động chậm chạp, khó nhọc của cơ thể do tuổi già sức yếu.

Chỉ lỗi lầm nghiêm trọng do học sinh mắc phải khi không làm bài tập.

Xem đáp án

Đáp án đúng: C. Chỉ cử động chậm chạp, khó nhọc của cơ thể do tuổi già sức yếu.

Hướng dẫn giải: Trong ngữ cảnh miêu tả dáng đi của người già ("bước đi rất nặng nề"), từ "nặng" mang nghĩa chuyển chỉ sự khó nhọc, mệt mỏi trong vận động cơ thể.

27. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Từ "đứng" trong câu nào dưới đây mang nghĩa chuyển?

Chú bộ đội đang đứng nghiêm trang chào cờ trước sân trường tiểu học.

Cả lớp đứng cả lên để chào thầy cô giáo bước vào lớp học buổi sáng.

Chiếc đồng hồ treo tường nhà em bị hỏng nên đã đứng kim từ chiều.

Em đứng đợi mẹ ở cổng trường suốt mười phút dưới bóng cây xanh.

Xem đáp án

Đáp án đúng: C. Chiếc đồng hồ treo tường nhà em bị hỏng nên đã đứng kim từ chiều.

Hướng dẫn giải: Kim đồng hồ "đứng" là nghĩa chuyển chỉ trạng thái ngừng hoạt động, không di chuyển nữa. Các đáp án A, B, D là nghĩa gốc (giữ thân ở tư thế thẳng).

28. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Phân biệt nghĩa của từ "mũi" trong hai câu sau: Câu (1): "Bạn Nam bị sổ mũi nên phải đeo khẩu trang khi đến lớp học." Câu (2): "Con thuyền đang rẽ sóng tiến về phía mũi đảo xa xôi ngoài khơi."

Câu (1) mang nghĩa gốc, còn câu (2) mang nghĩa chuyển.

Câu (1) mang nghĩa chuyển, còn câu (2) mang nghĩa gốc.

Cả hai câu đều được dùng theo nghĩa gốc trong tiếng Việt.

Cả hai câu đều được dùng theo nghĩa chuyển hoàn toàn.

Xem đáp án

Đáp án đúng: A. Câu (1) mang nghĩa gốc, còn câu (2) mang nghĩa chuyển.

Hướng dẫn giải: Câu (1) "mũi" chỉ bộ phận cơ thể người (nghĩa gốc). Câu (2) "mũi đảo" chỉ phần đất nhô ra biển, mượn hình dáng cái mũi để chỉ phần nhọn phía trước (nghĩa chuyển).

29. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Trong các từ "đi" sau đây, trường hợp nào từ "đi" được dùng theo nghĩa chuyển?

Ông nội em tuổi đã cao nhưng hàng ngày vẫn đi bộ thể dục vòng quanh.

Cả gia đình em sẽ đi du lịch Đà Nẵng vào dịp nghỉ hè bằng tàu hỏa.

Chiếc đồng hồ đeo tay của em hôm nay bỗng nhiên không chịu đi nữa.

Bé tập đi những bước đi đầu tiên dưới sự hướng dẫn ân cần của mẹ.

Xem đáp án

Đáp án đúng: C. Chiếc đồng hồ đeo tay của em hôm nay bỗng nhiên không chịu đi nữa.

Hướng dẫn giải: Đồng hồ "không chịu đi" là nghĩa chuyển chỉ hoạt động chạy, nhích kim của đồng hồ. Các đáp án còn lại là nghĩa gốc chỉ sự di chuyển dời chân.

30. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Dòng nào dưới đây giải thích chính xác nghĩa của từ "ăn" trong câu: "Cơn bão số 3 vừa qua đã ăn sâu vào đất liền gây thiệt hại lớn."

Chỉ hoạt động dùng miệng nhai và nuốt thức ăn để nuôi sống cơ thể.

Chỉ sự lan rộng, bám sâu vào bên trong một cách mạnh mẽ, chắc chắn.

Chỉ việc nhận tiền lương hoặc phụ cấp hàng tháng của người lao động.

Chỉ hành động tàu thuyền va chạm vào mỏm đá ngầm dưới đáy biển sâu.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Chỉ sự lan rộng, bám sâu vào bên trong một cách mạnh mẽ, chắc chắn.

Hướng dẫn giải: Trong ngữ cảnh "bão ăn sâu vào đất liền", từ "ăn" mang nghĩa chuyển chỉ sự thâm nhập, lan rộng và bám sâu vào một không gian nào đó.

31. Trắc nghiệm
• 1 điểm

Từ "ấm" trong câu nào dưới đây mang nghĩa chuyển?

Chiếc áo len màu đỏ mẹ mới đan giúp em mặc vào mùa đông rất ấm.

Cốc sữa tươi buổi sáng còn ấm giúp em có thêm nhiều năng lượng.

Lời động viên chân thành của cô giáo làm em cảm thấy ấm lòng lên.

Căn phòng nhỏ buổi chiều được ánh nắng mặt trời chiếu vào nên ấm.

Xem đáp án

Đáp án đúng: C. Lời động viên chân thành của cô giáo làm em cảm thấy ấm lòng lên.

Hướng dẫn giải: "Ấm lòng" là nghĩa chuyển chỉ cảm giác vui vẻ, được che chở, an ủi về mặt tinh thần. Các đáp án A, B, D chỉ nhiệt độ vật lý (nghĩa gốc).

32. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Trong câu thơ: "Dưới bóng cây xoài lớn, đàn gà con đang tránh nắng.", từ "bóng" ở đây là từ loại gì và mang nghĩa gì?

Là danh từ chỉ vùng không gian bị che khuất khỏi ánh sáng trực tiếp.

Là tính từ chỉ màu sắc tối sầm của đám mây sắp kéo đến trước cơn mưa.

Là động từ chỉ hoạt động phản chiếu hình ảnh qua tấm gương soi sáng.

Là đại từ thay thế cho hình ảnh của các sự vật đang chuyển động nhanh.

Xem đáp án

Đáp án đúng: A. Là danh từ chỉ vùng không gian bị che khuất khỏi ánh sáng trực tiếp.

Hướng dẫn giải: Từ "bóng" (bóng cây) là danh từ chỉ vùng không gian râm mát không bị ánh nắng chiếu trực tiếp, đây là nét nghĩa quen thuộc trong tiếng Việt.

33. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Chọn nhận định đúng nhất khi nói về mối quan hệ giữa các nghĩa trong một từ đa nghĩa:

Các nghĩa của từ đa nghĩa hoàn toàn độc lập và không có điểm gì chung.

Các nghĩa chuyển luôn luôn mang ý nghĩa xấu hơn so với nghĩa gốc ban đầu.

Các nghĩa chuyển luôn có mối liên hệ logic, gắn kết chặt chẽ với nghĩa gốc.

Các nghĩa trong từ đa nghĩa có số lượng không bao giờ vượt quá con số hai.

Xem đáp án

Đáp án đúng: C. Các nghĩa chuyển luôn có mối liên hệ logic, gắn kết chặt chẽ với nghĩa gốc.

Hướng dẫn giải: Bản chất của từ đa nghĩa là các nghĩa chuyển phát triển từ nghĩa gốc thông qua sự liên tưởng, so sánh dựa trên nét tương đồng, chúng có mối liên hệ mật thiết với nhau.

34. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Trường hợp nào dưới đây các từ in đậm có quan hệ là từ đa nghĩa?

Hòn đá mài dao sắc / Cầu thủ ghi bàn bằng một cú sút đá rất mạnh.

Con ngựa chạy rất nhanh / Cửa hàng tạp hóa bán rất chạy hàng hóa.

Chiếc vòng bằng vàng tây / Bông hoa cúc có màu vàng tươi tắn.

Con đường làng rợp bóng cây / Hoa là cây văn nghệ của cả lớp.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Con ngựa chạy rất nhanh / Cửa hàng tạp hóa bán rất chạy hàng hóa.

Hướng dẫn giải: Từ "chạy" ở cả hai vế là một từ duy nhất mang hai nghĩa khác nhau (nghĩa gốc di chuyển bằng chân và nghĩa chuyển tiêu thụ nhanh), tạo thành từ đa nghĩa.

35. Trắc nghiệm
• 1 điểm

PHẦN III: CÂU HỎI MỨC ĐỘ VẬN DỤNG CAO

Cho câu văn: "Mùa xuân là tết trồng cây, làm cho đất nước càng ngày càng xuân." Từ "xuân" thứ hai trong câu mang nghĩa gì và thuộc hiện tượng từ loại nào?

Mang nghĩa gốc chỉ một trong bốn mùa trong năm; là từ đơn bình thường.

Mang nghĩa chuyển chỉ sự tươi trẻ, sức sống tràn trề; là từ đa nghĩa.

Mang nghĩa gốc chỉ tuổi tác của con người; là từ đồng âm trong tiếng Việt.

Mang nghĩa chuyển chỉ thời tiết lạnh giá; là từ trái nghĩa với mùa hạ.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Mang nghĩa chuyển chỉ sự tươi trẻ, sức sống tràn trề; là từ đa nghĩa.

Hướng dẫn giải: Từ "xuân" thứ hai được dùng theo nghĩa chuyển (tượng trưng cho tuổi trẻ, sức sống mới, sự phơi phới), đây là cách dùng từ đa nghĩa rất hay trong thơ ca Bác Hồ.

36. Trắc nghiệm
• 1 điểm

Phân tích tinh tế sự chuyển nghĩa của từ "cứng" trong hai câu: Câu (1): "Viên phấn này rất cứng, viết lên bảng không bị gãy vụn." Câu (2): "Anh ấy là một người có lập trường rất cứng, không dễ lay chuyển."

Câu (1) chỉ độ bền vật lý; câu (2) chỉ sự kiên định, vững vàng trong ý chí.

Câu (1) chỉ tính chất mềm mại; câu (2) chỉ sự yếu đuối, dễ thay đổi quyết định.

Cả hai câu đều dùng từ "cứng" để chỉ đặc điểm cấu tạo của các vật bằng đá.

Cả hai câu đều dùng từ "cứng" theo nghĩa chuyển hoàn toàn giống hệt nhau.

Xem đáp án

Đáp án đúng: A. Câu (1) chỉ độ bền vật lý; câu (2) chỉ sự kiên định, vững vàng trong ý chí.

Hướng dẫn giải: Từ "cứng" ở câu (1) chỉ vật chất không bị biến dạng khi tác dụng lực (nghĩa gốc). Sang câu (2), "cứng" chuyển nghĩa chỉ phẩm chất tinh thần kiên quyết, không nhượng bộ.

37. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Dựa vào ngữ cảnh, em hãy xác định các tầng nghĩa của từ "nặng" trong chuỗi các câu sau để tìm ra câu có nghĩa chuyển mang tính chất trừu tượng nhất:

Chiếc ba lô trên vai em đựng đầy sách vở nên rất nặng nề, khó đi.

Bác sĩ thông báo tình hình sức khỏe của ông em đang rất nặng bệnh.

Sau lỗi lầm ngày hôm qua, tâm trạng của em vô cùng nặng nề, ray rứt.

Xe chở vật liệu xây dựng quá tải trọng nên bánh xe bị lún rất nặng.

Xem đáp án

Đáp án đúng: C. Sau lỗi lầm ngày hôm qua, tâm trạng của em vô cùng nặng nề, ray rứt.

Hướng dẫn giải: Ở câu C, từ "nặng nề" diễn tả trạng thái tâm lý dằn vặt, buồn bã bên trong con người. Đây là tầng nghĩa chuyển mang tính trừu tượng sâu sắc nhất so với các câu còn lại.

38. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Khi khảo sát từ "đường" trong các câu: (1) "Con đường làng dài rộng thênh thang.", (2) "Đường lối cách mạng đúng đắn của Đảng.", (3) "Pha thêm chút đường vào cốc nước chanh.", em rút ra nhận định nào chuẩn xác nhất?

Từ "đường" trong ba câu trên là ba từ đồng âm hoàn toàn khác nhau về bản chất.

Từ "đường" ở câu (1) và (2) có quan hệ đa nghĩa, còn câu (3) là từ đồng âm.

Cả ba câu đều sử dụng một từ duy nhất mang nghĩa gốc không có sự thay đổi.

Từ "đường" trong ba câu là từ đa nghĩa trải qua quá trình phát triển nghĩa chuyển.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Từ "đường" ở câu (1) và (2) có quan hệ đa nghĩa, còn câu (3) là từ đồng âm.

Hướng dẫn giải: "Đường" (lối đi) ở (1) và "đường lối" (phương châm chính sách) ở (2) có mối liên hệ chuyển nghĩa. Riêng "đường" (chất ngọt) ở (3) là từ đồng âm khác nghĩa hoàn toàn.

39. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Trong đoạn thơ: "Anh đội viên nhìn Măng non / Bác đang nhìn chúng em / Bác ơi tim Bác mênh mông thế / Ôm cả non sông mọi kiếp người." Từ "ôm" trong câu thơ cuối được hiểu theo nghĩa chuyển nào?

Nghĩa gốc chỉ hai tay vòng lại giữ chặt một vật vào sát ngực mình.

Nghĩa chuyển chỉ tình yêu thương bao la, rộng lớn và sự chở che đùm bọc.

Nghĩa chuyển chỉ hành động ôm chầm lấy người thân khi vừa đi xa về.

Nghĩa chuyển chỉ hành động thu gom tất cả đồ vật vào trong chiếc túi.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Nghĩa chuyển chỉ tình yêu thương bao la, rộng lớn và sự chở che đùm bọc.

Hướng dẫn giải: "Ôm" vốn là hành động vật lý bằng tay (nghĩa gốc). Trong thơ Tố Hữu, "Bác ôm cả non sông" là nghĩa chuyển nghệ thuật tuyệt vời, thể hiện tình yêu bao la và sự bao dung của Bác.

40. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Cho các câu sau, câu nào thể hiện sự sáng tạo cao nhất trong việc dùng từ đa nghĩa để nhân hóa sự vật thiên nhiên?

Mặt trời buổi sáng từ từ nhô lên chiếu những tia nắng ấm xuống bản làng.

Dòng sông quê hương hiền hòa uốn mình ôm lấy những xóm làng trù phú.

Đàn chim sẻ đang ríu rít gọi nhau bay lượn trên vòm cây xanh mát rượi.

Những bác trâu đang thong thả gặm cỏ trên cánh đồng lúa chín vàng ươm.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Dòng sông quê hương hiền hòa uốn mình ôm lấy những xóm làng trù phú.

Hướng dẫn giải: Từ "ôm" kết hợp với hình ảnh "dòng sông uốn mình" tạo nên một từ đa nghĩa mang tính nhân hóa nghệ thuật cao, miêu tả con sông như một con người đầy tình cảm.

41. Trắc nghiệm
• 1 điểm
Khi học sinh phân biệt từ đa nghĩa và từ đồng âm, nhận định nào dưới đây đòi hỏi tư duy phân tích sâu sắc nhất để tránh nhầm lẫn?

Từ đa nghĩa các nghĩa phải có mối liên hệ gần gũi với nhau; từ đồng âm các nghĩa hoàn toàn không liên quan gì đến nhau.

Từ đa nghĩa luôn có từ loại giống nhau hoàn toàn; từ đồng âm bắt buộc phải khác nhau về từ loại trong câu văn.

Từ đa nghĩa chỉ xuất hiện trong văn học dân gian; từ đồng âm chỉ dùng trong văn bản khoa học kỹ thuật.

Từ đa nghĩa không bao giờ có mặt trong từ điển tiếng Việt; từ đồng âm được ghi chép rất đầy đủ.

Xem đáp án

Đáp án đúng: A. Từ đa nghĩa các nghĩa phải có mối liên hệ gần gũi với nhau; từ đồng âm các nghĩa hoàn toàn không liên quan gì đến nhau.

Hướng dẫn giải: Tiêu chuẩn cốt lõi để phân biệt từ đa nghĩa và từ đồng âm chính là dựa vào mối liên hệ về nghĩa (từ đa nghĩa có sự liên thông nghĩa gốc - nghĩa chuyển, từ đồng âm thì ngẫu nhiên trùng âm thanh).

42. Trắc nghiệm
• 1 điểm

Trong câu thành ngữ: "Uống nước nhớ nguồn", từ "nguồn" là một từ đa nghĩa hay từ có nghĩa gốc được chuyển hóa? Hãy chọn giải thích đúng bản chất nhất:

"Nguồn" trong câu mang nghĩa gốc chỉ nơi bắt nguồn của dòng sông, con suối.

"Nguồn" trong câu mang nghĩa chuyển sâu sắc chỉ cội nguồn, tổ tiên và ơn nghĩa.

"Nguồn" là từ đồng âm tuyệt đối không có liên quan gì đến mạch nước tự nhiên.

"Nguồn" trong câu chỉ nhà máy thủy điện cung cấp điện năng cho toàn quốc.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. "Nguồn" trong câu mang nghĩa chuyển sâu sắc chỉ cội nguồn, tổ tiên và ơn nghĩa.

Hướng dẫn giải: Thành ngữ sử dụng nghệ thuật ẩn dụ: từ "nguồn" (nơi nước chảy ra) được chuyển nghĩa sang lĩnh vực đạo đức để chỉ cội nguồn ơn nghĩa, tổ tiên của dân tộc ta.

43. Trắc nghiệm
• 1 điểm

Phân tích từ "tay" trong các trường hợp: (1) "Tay sai", (2) "Tay nghề", (3) "Tay hòm chìa khóa". Các từ "tay" này đều thể hiện điều gì về mặt phát triển từ vựng tiếng Việt?

Chúng đều là những nghĩa gốc của từ "tay" dùng để chỉ bộ phận cơ thể người.

Chúng đều là các nghĩa chuyển độc đáo, mở rộng biên độ ý nghĩa theo hướng chuyên môn hóa hoạt động.

Chúng là hiện tượng ngẫu nhiên trùng âm thanh của các từ hoàn toàn khác nhau.

Chúng là những từ mượn từ tiếng nước ngoài mới được nhập vào tiếng Việt gần đây.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Chúng đều là các nghĩa chuyển độc đáo, mở rộng biên độ ý nghĩa theo hướng chuyên môn hóa hoạt động.

Hướng dẫn giải: Tiếng Việt rất phong phú, từ "tay" qua các nghĩa chuyển đã tạo nên các tổ hợp từ chỉ người làm việc (tay sai), trình độ kỹ thuật (tay nghề), hoặc vai trò quản lý (tay hòm chìa khóa).

44. Trắc nghiệm
• 1 điểm

Bài học thực tiễn quan trọng nhất mà học sinh lớp 5 thu nhận được sau khi hoàn thành chuyên đề "Luyện tập về từ đa nghĩa" là gì?

Phải học thuộc lòng toàn bộ danh sách các từ đa nghĩa có sẵn trong sách giáo khoa mà không cần hiểu bản chất vấn đề.

Nắm vững phương pháp phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển, hiểu rõ mối quan hệ logic giữa các nghĩa để sử dụng từ chính xác, sinh động trong giao tiếp và viết văn.

Tuyệt đối không bao giờ sử dụng từ đa nghĩa trong các bài văn tả cảnh hoặc kể chuyện vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc.

Chỉ cần nhớ các từ đồng âm và từ trái nghĩa là đủ để làm tốt mọi bài kiểm tra môn Luyện từ và câu ở bậc tiểu học.

Xem đáp án

Đáp án đúng: B. Nắm vững phương pháp phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển, hiểu rõ mối quan hệ logic giữa các nghĩa để sử dụng từ chính xác, sinh động trong giao tiếp và viết văn.

Hướng dẫn giải: Mục đích cốt lõi của bài học là giúp học sinh nhận diện và phân biệt đúng nghĩa gốc, nghĩa chuyển của từ đa nghĩa, từ đó vận dụng linh hoạt, giàu hình ảnh vào việc viết câu, tạo đoạn văn.

Bạn có thích hoạt động này không?

Bắt đầu ngay
Khám phá các nguồn tài nguyên miễn phí, phù hợp với tiêu chuẩn trong vài giây