(Ngữ liệu ngoài sgk) Phân tích bài Tây Tiến sáng tạo từ nỗi nhớ chơi vơi
20 câu hỏi
Văn bản ngữ liệu
“TÂY TIẾN” SÁNG TẠO TỪ NỖI NHỚ CHƠI VƠI
(Chu Văn Sơn)
Thơ viết bằng nỗi nhớ xưa nay khó kể xiết. Nhưng ít có bài nào mà nhớ nhung lại được biểu đạt bằng nhiều chữ lạ và ám đến vậy. Người đọc “Tây Tiến”, làm sao quên được chữ “nhớ chơi vơi” trong câu: “Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”. “Chơi vơi” là trạng thái của nỗi nhớ hay trạng thái của cảnh vật được nhớ? Nó là cái chông chênh hẫng hụt của kẻ đang phải lìa xa nơi mình từng gắn bó, hay là cái trập trùng xa ngái của rừng núi miền Tây? Thật khó tách bạch. Cả chủ thể và đối tượng dường như đã trộn lẫn vào nhau mà đồng hiện trong một chữ “chơi vơi” ấy. Có phải đó là trạng thái chập chờn rất riêng của cõi nhớ chăng? Chữ “nhớ ôi” này cũng thế: “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói/ Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”. Nghe cứ nôn nao, nghèn nghẹn thế nào! Không phải “ôi nhớ” lối cảm thán quen mòn. Cũng không phải “nhớ ôi là nhớ!” thật thà, khẩu ngữ. Không phải “nhớ ơi” như tiếng gọi hướng ra người. Mà là “nhớ ôi” như tiếng kêu hướng vào mình. Ta nghe rõ trong lời thơ một nhớ nhung bất chợt cồn lên, kẻ nhớ không thể cầm lòng, đã vỡ oà ra thành tiếng kêu than. Buột miệng ra, mà dư ba súc tích, lạ thay là ngôn từ thơ! Rồi đây, “Tây Tiến” sẽ khuất dần sau những thăng trầm lịch sử, nhưng tiếng kêu kia hẳn sẽ còn gieo được những bồi hồi một thuở vào lòng người đọc mai sau! “Tây Tiến” cứ sống trong nỗi nhớ và sống bằng nỗi nhớ như thế.
(Chu Văn Sơn, “Tây Tiến” sáng tạo từ nỗi nhớ chơi vơi, in trong Thức với mây Đoài (Nhiều tác giả), NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2022)
12.2. Câu hỏi đọc hiểu và viết
12.2.1. Câu hỏi đọc hiểu
Văn bản trên viết về tác phẩm thơ nào? Của ai?
Đoạn trích trên được triển khai theo kiểu đoạn văn diễn dịch, quy nạp hay kết hợp?
Trong đoạn trích, tác giả bàn về những từ nào trong bài thơ Tây Tiến?
Theo tác giả, “chơi vơi” gợi trạng thái gì?
Nêu tác dụng của những câu hỏi được sử dụng trong đoạn trích
Tác giả phân biệt “nhớ ôi” với những cách nói “ôi nhớ”, “nhớ ôi là nhớ!”, “nhớ ơi” như thế nào?
Vì sao tác giả khẳng định “Tây Tiến” sống bằng nỗi nhớ?
Xác định phong cách ngôn ngữ chính của văn bản.
Trong văn bản, tác giả sử dụng thao tác lập luận chính nào?
Tác giả bài viết đã lí giải thế nào về sự hòa quyện giữa chủ thể và đối tượng trong chữ “chơi vơi”?
Vì sao tác giả đánh giá “nhớ ôi” là một sáng tạo ngôn từ lạ và giàu dư ba?
Vì sao tác giả dùng từ “khuất dần” khi nói về số phận “Tây Tiến” trước những thăng trầm lịch sử?
Chỉ ra và phân tích một biện pháp tu từ nổi bật trong câu “Tiếng kêu kia hẳn sẽ còn gieo được những bồi hồi một thuở vào lòng người đọc mai sau”.
Từ việc phân tích “nhớ chơi vơi” và “nhớ ôi”, anh/chị hãy rút ra nhận xét về tài năng ngôn từ của Quang Dũng.
Cách phân tích của Chu Văn Sơn về “nhớ ôi” thể hiện phong cách phê bình văn học như thế nào?
Người viết thể hiện thái độ, tình cảm gì với cách dùng từ của tác giá trong bài thơ Tây Tiến?
Nêu một số từ ngữ khác lạ hoặc ám ảnh trong một bài thơ viết về nỗi nhớ mà anh / chị đã đọc hoặc đã học và lí giải vì sao?
12.2.2 Câu hỏi viết
Anh/chị hãy viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến: “Tây Tiến sống bằng nỗi nhớ”.
Từ văn bản ““Tây Tiến” sáng tạo từ nỗi nhớ chơi vơi”, anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về mối quan hệ giữa giữa cảm xúc và sáng tạo nghệ thuật.