Chuyên đề Hóa 12 CTST Bài 6: Một số khái niệm cơ bản về phức chất có đáp án

- Nguyên tử trung tâm có thể là cation hoặc nguyên tử kim loại.

- Phối tử là anion hoặc phân tử trung hòa còn cặp electron chưa liên kết, có khả năng cho nguyên tử trung tâm.

- Số liên kết giữa nguyên tử trung tâm với các phối tử gọi là số phối trí.

Phức chất Na[Al(OH)₄] có nguyên tử trung tâm là cation Al³⁺ và phối tử là ion OH⁻.

H₂O và Cl⁻ có thể đóng vai trò là phối tử do có cặp electron chưa liên kết.

Trong phức chất [Fe(H₂O)₆]Cl₃ có 6 phối tử H₂O, mỗi phối tử tạo một liên kết s với Fe³⁺, nên số phối trí của nguyên tử trung tâm trong phức chất [Fe(H₂O)₆]Cl₃ là 6.

- Mỗi ion OH⁻ có 2 cặp electron hoá trị:

Tuy nhiên, khi tạo phức chất, mỗi phối tử OH⁻ chỉ có dung lượng phối trí bằng 1 (do chỉ có thể hình thành một liên kết σ với nguyên tử trung tâm trong phức chất).

- Mỗi ion Cl⁻ có 4 cặp electron hoá trị:

Tuy nhiên, khi tạo phức chất, mỗi phối tử Cl⁻ chỉ có dung lượng phối trí bằng 1 (do chỉ có thể hình thành một liên kết σ với nguyên tử trung tâm trong phức chất).

- Mỗi phân tử NH₃ có một cặp electron hoá trị \((\mathop N\limits^{ \bullet \bullet } {H_3})\), có thể cho nguyên tử trung tâm để hình thành một liên kết σ với nguyên tử trung tâm trong phức chất nên mỗi phối tử NH₃ có dung lượng phối trí bằng 1.

- Mỗi phân tử CH₃NH₂ có một cặp electron hoá trị \((C{H_3}\mathop N\limits^{ \bullet \bullet } {H_2})\), có thể cho nguyên tử trung tâm để hình thành một liên kết σ với nguyên tử trung tâm trong phức chất nên mỗi phối tử CH₃NH₂ có dung lượng phối trí bằng 1.

a) Cryolite có nguyên tử trung tâm là Al³⁺, phối tử F⁻. Mỗi phối tử F⁻ trong phức chất này đã cho nguyên tử trung tâm 1 cặp electron để hình thành 1 liên kết σ, nên phối tử F⁻ trong phức chất này có dung lượng phối trí bằng 1. Xung quanh nguyên tử trung tâm Al³⁺ có 6 liên kết s với 6 phối tử F⁻, nên số phối trí của nguyên tử trung tâm Al³⁺ trong cryolite bằng 6.

b) Do cryolite có vai trò làm tăng độ dẫn điện của Al₂O₃ nóng chảy, đồng thời cũng làm giảm nhiệt độ nóng chảy của Al₂O₃, tạo lớp ngăn cách để bảo vệ nhôm nóng chảy nên khi sử dụng cryolite sẽ giúp nâng cao hiệu suất, làm giảm giá thành trong sản xuất nhôm.

Mỗi phân tử ethyl amine (CH₃CH₂NH₂) có một cặp electron hoá trị \((C{H_3}C{H_2}\mathop N\limits^{ \bullet \bullet } {H_2})\), có thể cho nguyên tử trung tâm để hình thành một liên kết σ với nguyên tử trung tâm trong phức chất nên mỗi phối tử CH₃CH₂NH₂ có dung lượng phối trí bằng 1.

a) Trong phức chất [PtCl₄(NH₃)₂] có 4 phối tử Cl⁻ và 2 phối tử NH₃, mỗi phối tử tạo một liên kết s với Pt⁴⁺, nên số phối trí của nguyên tử trung tâm Pt⁴⁺ là 6;

b) Trong phức chất [CrCl₂(NH₃)₄]Cl có 2 phối tử Cl⁻ và 4 phối tử NH₃, mỗi phối tử tạo một liên kết s với Cr³⁺, nên số phối trí của nguyên tử trung tâm Cr³⁺ là 6;                   

c) Trong phức chất Na₂[Sn(OH)₆] có 6 phối tử OH⁻, mỗi phối tử tạo một liên kết s với Sn⁴⁺, nên số phối trí của nguyên tử trung tâm Sn⁴⁺ là 6;  

d) Trong phức chất [Ni(en)₃]Cl có 3 phối tử (en) hay ethyldiamine (\(\mathop N\limits^{ \bullet \bullet } {H_2} - C{H_2} - C{H_2} - \mathop N\limits^{ \bullet \bullet } {H_2}\)), mỗi phối tử tạo hai liên kết s với Ni²⁺, nên số phối trí của nguyên tử trung tâm Ni²⁺ là 6.

Công thức phức chất aqua của Co²⁺, Co³⁺, Cr³⁺ lần lượt là: [Co(H₂O)₆]²⁺; [Co(H₂O)₆]³⁺; [Cr(H₂O)₆]³⁺.