Soạn Văn 9 Cánh diều Ôn tập và tự đánh giá cuối kì 1 có đáp án

Các bộphậncủavănhọc Việt Nam 

Tênvănbảnđãhọc ở họckì 1 

Văn họcdângian 

Văn họcviết 

Văn họcchữ Hán 

• Truyệnlạnhàthuyềnchài (Lê Thánh Tông) 

• Dếchọi (Bồ Tùng Linh) 

Văn họcchữNôm 

• Chuyệnngười con gái Nam Xương(Nguyễn Dữ) 

• LụcVân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga (Nguyễn Đình Chiểu) 

• ThúyKiều báoân, báooán (Nguyễn Du) 

Văn họcchữ Quốc ngữ 

• Quêhương (Tế Hanh) 

• Bếplửa (Bằng Việt) 

• Vẻđẹpcủa Sông Đà (Nguyễn Tuân) 

• Mùaxuânnhonhỏ (Thanh Hải) 

• Vềhìnhtượngbà Tú trongbài “Thương vợ” (Chu Văn Sơn) 

• Ý nghĩavănchương (Hoài Thanh) 

• Tínhđanghĩatrongbàithơ “Bánh trôinước” (Vũ Dương Quý) 

• Vườn Quốc gia Cúc Phương 

• Ngọ Môn 

• Nhiềugiátrịkhảocổtừ Hoàng thànhThăng Long cầnđược UNESCO côngnhận 

• CộtcờThủNgữ - di tíchcổbênsông Sài Gòn 

• Sơn Tinh, Thủy Tinh (Nguyễn Nhược Pháp) 

• Nhânvậtlítưởngtrongkếtthúccủatruyệncổtíchthầnkì (Bùi Mạnh Nhị, Nguyễn TấnPhát) 

A 

(thểloại/ kiểuvănbản) 

B 

(đặcđiểm) 

TruyệnthơNôm 

a. LàthểloạicócốttruyệnthườngtheomộttronghaimôhìnhGặpgỡ - Tai biến – Đoàn tụhoặcNhân – Quả 

Truyệntruyềnkì 

b. Làthểloạivănxuôitựsựthờitrungđại, phảnánhhiệnthực qua yếutốkìlạ, hoangđường. 

Văn bản  

thông tin 

c. Làvănbảnđượcviếtđểcungcấpthông tin vềmộtdanh lam thắngcảnhhoặc di tíchlịchsử. 

Văn bản  

nghịluận 

d. Làvănbảnmàngườiviếtcầnkếthợpcảcáchtrìnhbàyvấnđềkháchquanvàcáchtrìnhbàychủquanđểtạosứcthuyếtphụcchovănbản. 

Thơ 

đ. Làthểloạimàngônngữcóđặcđiểmhàmsúc, ngắngọn, nhiềuhìnhảnh, giàusứcgợi, đượctổchứcthànhmộtcấutrúcđặcbiệt, cóvần, nhịpthanhđiệu, đối... 

Văn bản  

thông tin 

e. Làvănbảndùngđểghilạithông tin củaviệctraođổivềmộtchủđềnhấtđịnh, trongđócóhệthốngcâuhỏivàcâutrảlời. 

Nội dung  

so sánh 

Truyệntruyềnkì 

TruyệnthơNôm 

Điểmgiốngnhau 

Đềuphảnánhđờisốngxãhộivà con người, thểhiệnquanniệm, lítưởngnhânsinhcủatácgiả. 

Đềumiêutảcuộcđờinhânvật, tínhcáchnhânvậtthông qua cốttruyệnvớichuỗicácbiếncô, sựkiệnnổibật. 

Điểmkhácnhau 

Truyệntruyềnkìlàmộtthểloạivănxuôitựsựthờitrungđại, phảnánhhiệnthực qua nhữngyếutốkìlạ, hoangđường. Ớ Việt Nam, truyệntruyềnkìđượcviếtbằngchữ Hán, pháttriểnmạnh ở thếkỉ XVI – XVII. 

- Cốttruyệntrongtruyệntruyềnkì: Truyệntruyềnkìthườngsửdụngyếutốkìảotạonênnhữngbiếnđổibấtngờvàhợplíhóánhữngđiềungẫunhiên, bấtbìnhthườngtrongcốttruyện. 

- Nhânvậttrongtruyệntruyềnkì: Nhânvậtcóthểlà con người hay thầnlinh, ma, quỷ,... Nếunhânvậtlà con người, họthườngcónétđặcbiệtnàođó; nếunhânvậtlàthầnlinh, ma, quỷ, họthườngmanghìnhảnh, tínhcáchcủa con người. 

TruyệnthơNômlàthểloạitựsựbằngvănvầnvàviếtbằngchữNôm, rađờitừthếkỉ XVII, pháttriểnmạnhvàocuốithếkỉ XVIII vàthếkỉ XIX. 

- CốttruyệncủatruyệnthơNômthườngtheomộttronghaimôhình: gặpgõ (hộingộ) - tai biến (lưulạc) - đoàntụ (đoànviên), hoặcmôhìnhnhân - quả 

- NhânvậtcủatruyệnthơNômthường chia thànhhạituyến: nhânvậtchínhdiện (đạidiệnchocáitốt, cáiđẹp, tiếnbộ) vànhânvậtphảndiện (đạidiệnchocáixấu, cáiác, bảothủ). 

Bàihọc 

Tênvănbản 

Tácgiả 

Thểloại 

Mộtsốnétđặcsắc 

Nội dung 

Hình thức 

1 

Mùaxuânnhonhỏ 

Thanh Hải 

Thơ 

Bàithơlàtiếnglòngyêumếnvàgắnbóthiếtthavớiđấtnước, vớicuộcđời; thểhiệnướcnguyệnchânthànhcủanhàthơmuốnđượccốnghiến, đónggópmộtmùaxuânnhonhỏvàomùaxuânlớnlaocủadântộc. Từđómởranhữngsuynghĩvề ý nghĩavàgiátrịcuộcsốngcủamỗicánhânlàsốngcóích, cócốnghiếnchocuộcđờichung. 

Thểthơ 5 chữgầnvớiđiệudân ca, âmhưởngtrongsáng, nhẹ nhàng 
Bài thơcónhiềuhìnhảnhtựnhiên, giảndị, nhữnghìnhảnhgiàu ý nghĩabiểutượng. Đặcbiệt, mộtsốhìnhảnhcànhhoa, con chim, mùaxuânđượclặpđilặplạivànângcao, gâyấntượngđậmđà. Cấutứbàithơchặtchẽ, chủyếudựatrênsựpháttriểncủahìnhtượngmùaxuân. 

2 

Tínhđanghĩatrongbàithơ “Bánh trôinước” 

Vũ Dương Quý 

Văn nghịluận 

Đánhgiáđặcsắccủabài Bánh trôinước (Hồ Xuân Hương). Mượnhìnhảnh bánh trôiđểnóivềngườiphụnữtrongxãhộicũhọbịcoithườngvềgiátrị, khôngđượcđihọc, đốixửbấtcông, luônluônchịuthiệtthòi.  

- Sửdụngluậnđề, luậnđiểm, lílẽ, bằngchứnghợplí, thuyếtphục. 

- Cósựkếthợpthông tin kháchquanvà ý kiếnchủquan. 

3 

CộtcờThủNgữ - di tíchcổbênsông Sài Gòn. 

Ngô Nam 

Văn bảnthông tin 

Cung cấpthông tin chi tiếtvềcộtcờThủNgữđểmọingườihiểurõhơnvềviệctạisaolạicócộtcờ, ý nghĩalịchsửcủa di tíchmanglại. 

Sửdụngnhanđề, đềmục, sa-pô, hìnhảnhminhhoạ, cáckĩthuật in ấn (in ngiêng, in đậm,...) đểgiúpthôngtin đếnvớingườiđọcrõràng, cụthểhơn. 

4 

Dếchọi 

Bồ Tùng Linh 

Truyệntruyềnkì 

Truyệnchỉviếtvềmộtgiađìnhcụthểlàgiađình Thành nhưngvớinhữngtìnhhuống may rủi xen kẽcùngvới chi tiếtkìảođãđểlạinhữngấntượngkhóquênvìnhữngdiễnbiếnbấtngờvàthúvị. Tạonêntínhchất li kìđầychấtquáidịnhưngkhôngkémphầnhấpdẫn. Từđólàmnổibậtlêngiátrịhiệnthựcvềmộtxãhộitànbạo, đènéngâyra bao đauthươngchongườidânhiềnlànhlươngthiện. Đồngthờithểhiệngiátrịnhânđạosâusắc, đồngcảmvớisốphậnngườidânkhôngquyềnkhôngthế. 

Sửdụngcácyếutốkìảo. 

Khônggia, thờigian, bốicảnhđan xen linhhoạt, độcđáo. 

Cốttruyệnhấpdẫn. 

5 

Tiếngđàngiảioan 

Khuyếtdanh 

TruyệnthơNôm 

Đoạntríchtrên, mượnhìnhảnhcâyđànthần, vạchtộikẻxấu, kẻbấtnhân. Qua đóthểhiệnướcmơvàniềm tin củanhândân ta vềđạođức, cônglíxãhội, lítưởngnhânđạo, lòngyêuchuộnghoàbình, ướcmơvàchânlívềsựchiếnthắngcủacáithiệnđốivớicáiác. 

cốttruyện Thạch Sanh thuộcmôhìnhnhânquả, ở hiềngặplành, ở ácgặpdữ. 

Sựkiệnđượckểsắpxếptheotrìnhtự khoa học, hợplí, hấpdẫn.  

Sửdụnghìnhảnhthầnkì. 

Loạivănbản 

Bàihọckinhnghiệm 

Văn bảnnghịluận 

- Lưu ý trongcáchđọchiểuvănbảnnghịluận: 

+ Nắmđượcluậnđề (vấnđềchủyếuđưarađểbànluận). 

+ Tiếpđó, nắmđượchệthốngluậnđiểm, luậncứvàluậnchứng. 

+ Bốcụccủabàivănnghịluậnluônchặtchẽ, mạchlạc, cácphầnnốikếtvớinhautheomộttrìnhtựlô-gíckhôngthểtáchrời hay đảongượcvịtrí. 

+ Các lílẽluônđikèmbằngchứngcụthểnêncósứcthuyếtphụccao, khôngthểbácbỏ. 

+ Quan điểm, tháiđộcủangườiviết. 

Văn bảnthông tin 

Nhữnglưu ý khiđọcvănbảnthông tin: 

+ Hiểurõmụcđíchcủavănbản. 

+ Xácđịnhđượccấutrúccủavănbản. 

+ Hiểunhữngtừngữ, cáchtriểnkhaiphùhợp. 

+ Hiểuđược ý nghĩavănbảnmuốntruyềntảiđếnbạnđộc. 

+ Xácđịnhyếutố phi ngônngữ và tácdụngcủachúngtrongvănbản. 

Bài 

Kiếnthứctiếng Việt tronghọckì 1 

Vídụ 

1 

- Biệnphápchơichữ: biệnpháptutừsửdụngâmthanh, từngữđểtạora ý nghĩabấtngờ, thúvị, làmtăngsứchấpdẫnchovănbản. 

- Điệpthanh: làbiệnpháptutừlặplạithanhđiệu(thườnglàthanhbằng hay thanhtrắc) nhằmmụcđíchtạonênnhạctính, tăngtínhtạohìnhvàsứcbiểucảmchovănbản. 

- Điệpvần: làbiệnpháptutừlặplạinhữngâmtiếtcóvầngiốngnhaunhằmmụcđíchlàmtắngsứcbiểucảmvànhạctínhchovănbản.  

- Ruồiđậumâmxôiđậu. 

- Khítrờiquanhtôilàmbằnglơ 

Khítrờiquanhtôilàmbằngthơ.  

(Xuân Diệu, Nhị hồ) 

Lábàngđangđỏngọncây 

Sếugiangmanglạnhđang bay ngangtrời. 

(Tố Hữu, Tiếnghát sang xuân) 

2 

Cáchthamkhảo, tríchdẫntàiliệuđểtránhđạovăn 

Phầntríchdẫncóthể bao gồmcácnội dung sau: ý tríchdẫn (lờinói, ý tưởng, quanđiểm,...), tácgiả, têntácphẩm/ côngtrình, nhàxuấtbản, nơixuấtbản, nămxuấtbản.  

Đặng Thùy Trâmtừngviết: “Đờingườiphảigặpgiôngtốnhưngkhôngđượccúiđầutrướcgiôngtố”. 

3 

Phương tiện phi ngônngữ 

Trong vănbảnthông tin, ngườiviếtthườngsửdụngphươngtiện phi ngônngữ (hìnhảnh, đồthị, sơđồ, bảngbiểu, bảnđồ,...) đểtrìnhbàythông tin mộtcáchtrựcquanvàlàmnổibậtnhữngthông tin quantrọng. Ngoàira, trongmộtsốtrườnghợp, phươngtiện phi ngônngữcóthểcungcấpthêmthông tin vềđốitượngchưađượcthểhiệnbằngphươngtiệnngônngữ. 

Vídụ, sơđồkhu di tíchthànhCổ Loa tronghìnhsauđãcungcấpthông tin chi tiếtvềkiếntrúccủathànhCổ Loa mộtcáchtrựcquan, ngắngọn; làmnổibậtthông tin quantrọng“thànhCổ Loa làmộtphòngtuyếnbảovệkiêncố, khôngthểđánhtừngoàivào”; cungcấpthêmthông tin chưađượctrìnhbàybằngphươngtiệnngônngữ (vịtrícủanhữngđình, chùa, đền, xómlàngvàcầutrongthànhCổ Loa). 

Sơđồkhu di tíchthànhCổ Loa 

4 

* Lờiđốithoạivàđộcthoại  

- Lờiđốithoạitrongvănbảntruyệnlàlờithoạigiữacácnhânvật, thểhiệnnội dung giaotiếpcủahọtrongsựluânphiên(ngườinóivàngườinghe) đổivaichonhau.  

- Lờiđộcthoạitrongvănbảntruyệnlàlờinhânvậttựnóivớimình, thườngdướidạnglờinóithầmtrongđầu (độcthoạinộitâm). 

* Cáchdẫntrựctiếp, cáchdẫngiántiếpvàviệcsửdụngdấucâu 

Trong giaotiếp, tuỳvàotìnhhuốngcụthể, ta cóthểdẫnlạilờinói hay ý nghĩcủamộtngườinàođótheocáchdẫntrựctiếphoặcdẫngiántiếp. 

Dẫntrựctiếplànhắclạinguyênvănlờinói hay ý nghĩcủamộtngười/ mộtnhânvật. Phầndẫntrựctiếpthườngđượcđặttrongdấungoặckép. 

- Ví dụ đối thoại: 

Mẹtôinói: 

– Con hãynghỉngơivàihôm, đithămcácnhàbà con mộtchútrồicùngmẹ con mìnhlênđường. 

– Vâng. 

- Vídụđộcthoại: 

Ông Hai trảtiềnnước, đứngdậy, chèmchẹpmiệng, cườinhạtmộttiếng, vươnvainói to: 

– Hà nắnggớm, vềnào…. 

(Làng – Kim Lân) 

- Vídụđộcthoạinộitâm:  

Nhìnlũ con, tủithân, nướcmắtônglãicứgiànra, Chúngnócũnglàtrẻ con làng Việt gianđấy ư? Chúngnócũngbịngười ta rẻrúnghắthủiđấy ư? Khốnnạn, bằngấytuổiđầu… 

(Làng – Kim Lân) 

- Vídụvềlờidẫntrựctiếp: 

Ngườinói: “Tôirấtthíchphimmớicủađạodiễnnổitiếngnày, nóthậttuyệtvờivàđầycảmxúc.” 

Lờidẫngiántiếp: Ngườinóichobiếtrằngông ta rấtthíchphimmớicủađạodiễnnổitiếngvàchorằngnóđầycảmxúc. 

5 

Điểntích, điểncốđượchiểulàsựviệc, câuchữtrongsáchxưa, đượcdẫnlạimộtcáchcôđúctrongtácphẩmvănhọc. 

“Trải qua mộtcuộcbểdâu 

Nhữngđiềutrôngthấymàđauđớnlòng” 

“Bểdâu” làbiếnthểcủađiểncốnguyêngốc “thươnghải tang điền”,chỉsựthayđổicủacuộcđời.  

Kiểubài 

Yêucầu 

Đoạnvănghilạicảmnghĩvềmộtbàithơtámchữ 

Đoạnvănghilạicảmnghĩvềmộtbàithơtámchữlàđoạnvănthểhiệncảmxúc, suynghĩcủangườiđọcvềmộtbàithơtámchữ. 

Yêucầuđốivớiđoạnvănghilạicảmnghĩvềmộtbàithơtámchữ: 

• Trình bàycảmnghĩcủangườiviếtvềmộtbàithơtámchữ. 

• Cấutrúcgồmbaphần: 

- Mởđoạn: giớithiệunhanđềbàithơ, tácgiảvàcảmnghĩchungcủangườiviếtvềbàithơbằngmộtcâu (câuchủđề). 

- Thân đoạn: trìnhbàycảmxúc, suynghĩcủabảnthânvềmộthoặcvàinétđặcsắctrongnội dung vàhìnhthứcnghệthuậtcủabàithơ; làmrõcảmxúc, suynghĩvềnhữnghìnhảnh, từngữđượctríchtừbàithơ. 

- Kếtđoạn: khẳngđịnhlạicảmnghĩvềbàithơvà ý nghĩacủabàithơđốivớibảnthân. 

Bàivănnghịluậnphântíchmộttácphẩmvănhọc: phântíchchủđề, nhữngnétđặcsắcvềhìnhthứcnghệthuậtvàhiệuquảthẩmmĩcủanó 

Yêucầuđốivớikiểuvănbản:  

• Vềnội dung: phântíchđượcnội dung chủđề; nêuvàphântíchđượctácdụngcủanhữngnétđặcsắcvềhìnhthứcnghệthuậtđốivớiviệcthểhiệnnội dung.  

• Vềhìnhthức: lậpluậnchặtchẽ, cóbằngchứng tin cậytừtácphẩm, diễnđạtmạchlạc, sửdụngcácphươngtiệnliênkếthợplíđểgiúpngườiđọcnhậnramạchlậpluậncủavănbản.  

• Bốcụcbàiviếtcầnđảmbảo:  

- Mởbài: giớithiệuvềtácphẩmvănhọc (têntácphẩm, tac giả), nêu ý kiếnkháiquátvềchủđềvànhữngnétđặcsắcvềhìnhthứcnghệthuậtcủatácphẩm.  

- Thân bài: lầnlượttrìnhbàycácluậnđiểmlàmnổibậtchủđềvànhữngnétđặcsắcvềhìnhthứcnghệthuậttrongtácphẩmvàtácdụngcủanóđốivớiviệcthểhiệnnội dung tácphẩm.  

- Kếtbài: khẳngđịnhlại ý kiếnvềchủđềvànhữngnétđặcsắcvềhìnhthứcnghệthuậtcủatácphẩm; nêusuynghĩ, cảmxúc, trảinghiệmcủabảnthânhoặcbàihọcrútratừtácphẩm. 

Bàivănthuyếtminhvềmộtdanh lam thắngcảnh hay di tíchlịchsử 

- Mởđầu: nêutênvàgiớithiệukháivềmộtdanh lam thắngcảnh hay di tíchlịchsử. 

- Nội dung chính: trìnhbàycóhệthốngcácthông tin liênquanđếncácphươngdiệnkhácnhaucủadanh lam thắngcảnh hay di tíchlịchsử (vịtrítoạlạc;lịchsửhìnhthành; đặcđiểmkiếntrúc, cảnhquan,...; giátrịlịchsử, vănhoa; cáchthứcthamquan;...). 

- Kếtthúc: đánhgiákháiquátvềdanh lam thắngcảnh hay di tíchlịchsử; bàytỏsuynghĩ, tìnhcảmvềdanh lam thắngcảnh hay di tíchlịchsử, đưaralờimờithamquan (nếucần). 

- Chuẩnbịcácphươngtiện phi ngônngữ (hìnhảnh, sơđồ, bảngbiểu, đoạnphim,...) đểtăngsựhấpdẫnchobàinói. 

Mộttruyệnkểsángtạocóthểmôphỏngmộttruyệnđãđọc; sửdụngcácyếutốmiêutảvàbiểucảmtrongtruyện. 

Yêucầuđốivớikiểuvănbản: 

• Cónhânvật, cốttruyện, bốicảnhphùhợp; nội dung cótínhgiáodục. 

• Thểhiệnđượcsựsángtạocủangườiviếtvềnội dung truyệnđãđọc (khơisâu, nắnlạichủđể, bổ sung nhânvật, sựviệc; thayđổibốicảnh, quanhệ:...) hoặcvềhìnhthức (thayđổingôikể, nhânvật, cáchtạodựngđốithoại, độcthoại, biệnpháptutừ, kếthợpmiêutả, biểucảm;...). 

'• Kếthợpsửdụngyếutốmiêutảvàbiểucảm. 

• Bốcụctruyệnkểgồmcácphần: 

- Mởđầutruyện: giớithiệunhânvật/ bốicảnh/ nội dung chínhcủatruyệnkể. 

- Diễnbiếntruyện: thuậtlạidiễnbiếncácsựviệctrongcâuchuyệntheomộttrìnhtựhợplí, thểhiệnđượckhảnăngtưởngtượngvàcáchkểchuyệnsángtạo; cókếthợpsửdụngcácyếutốmiêutả, biểucảmtrongkhikểchuyện. 

- Kếtthúctruyện: phùhợp, gâyấntượnghoặcgợisuynghĩđốivớingườiđọc (tuỳtrườnghợpcóthểgiảithíchhoặckháiquát ý nghĩabàihọctừtruyệnkể). 

Bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm truyện: chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật 

Bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm truyện thơ: chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật 

- Đều thuộc kiểu bài nghị luận văn học, trong đó, người viết dùng lí lẽ, bằng chứng để làm sáng tỏ chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm và hiệu quả của nó đối với việc thể hiện nội dung tác phẩm. 

- Về nội dung: phân tích được chủ đề, tác dụng của hững nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật đối với việc thể hiện nội dung. 

- Về hình thức: lập luận chặt chữ, bằng chứng đáng tin cậy từ tác phảm, diễn đạt mạch lạc, sử dụng phương tiện liên kết hợp lí để giúp người đọc nhận ra mạch lập luận của văn bản. 

- Bố cục đảm bảo 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài. 

Đặc sắc nghệ thuật của truyện được thể hiện ở: cốt truyện, tình huống truyện, nhân vật, ngôi kể, sự việc, chi tiết, nghệ thuật,... 

Đặc sắc nghệ thuật của truyện thơ được thể hiện ở: cốt truyện, nhân vật, lời thoại, điển tích, điển cố,... 

Ngoài ra, người viết cần lưu ý về bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội mà tác phẩm được viết.