Soạn Tập nghiên cứu và viết báo cáo về một vấn đề văn học hiện đại - Cánh diều - Chuyên đề 2

Mục 1. Tác phẩm văn học nêu lên những nội dung lớn nào? Vì sao trước hết cần hiểu khái niệm hình tượng nghệ thuật?

“Nghệ sĩ sáng tạo ra tác phẩm là để nhận thức và cắt nghĩa đời sống, thể hiện tư tưởng và tình cảm của mình,...”

Em hiểu mục đích ấy như thế nào? Hãy làm sáng tỏ:

- Văn học nhận thức và cắt nghĩa đời sống như thế nào? Cách nhận thức và cắt nghĩa đời sống của văn học có gì khác với các ngành khoa học?

- Phân tích một số tác phẩm văn học có trong sách Ngữ văn lớp 12 để làm rõ mục đích “thể hiện tư tưởng và tình cảm” của tác giả.

Dẫn ra một số tác phẩm văn học cụ thể theo các yêu cầu sau:

- Tác phẩm tồn tại dưới hình thức truyền miệng.

- Tác phẩm tồn tại dưới hình thức văn bản nghệ thuật được ghi giữ qua văn tự.

- Tác phẩm tự sự.

- Tác phẩm trữ tình.

- Tác phẩm kịch (kịch bản văn học).

Em hiểu thế nào là "hình tượng nghệ thuật"? Hãy chỉ ra một số biểu hiện cụ thể của hình tượng nghệ thuật.

Phân tích những điểm chung và điểm khác biệt giữa hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm văn học và hình tượng thuộc các ngành nghệ thuật khác.

"Hình tượng nghệ thuật vừa có giá trị thể hiện những nét cụ thể, cá biệt không lặp lại, lại vừa có khả năng khái quát, làm bộc lộ bản chất của một loại người hay một quá trình đời sống theo quan niệm của nghệ sĩ."

Hãy phân tích một hình tượng văn học để làm rõ đặc điểm trên của hình tượng nghệ thuật.

Em hiểu thế nào là hoạt động chuyển thể? Có thể chuyển thể tác phẩm giữa những ngành nghệ thuật nào?

Tác phẩm văn học có thế chuyển thể thành một tác phẩm thuộc những ngành nghệ thuật nào?

Việc chuyển thể một tác phẩm văn học thành tác phẩm nghệ thuật thuộc ngành khác nhẳm mục đích gì?

Ngoài các tác phẩm văn học chuyển thể đã dãn trong phần trên, em hãy nêu thêm một số tác phẩm văn học đã được chuyển thể thành tác phẩm nghệ thuật thuộc ngành khác.

Phần tài liệu Cứ 5 phim lại có 1 chuyển thể từ sách cung cấp cho em những thông tin nào và làm sáng tỏ thêm được vấn đề gì?

Giữa tác phẩm văn học và tác phẩm nghệ thuật chuyển thể có những điểm gì chung và khác biệt?

Phân tích, làm sáng tỏ lợi thế của tác phẩm văn học và lợi thế của các ngành nghệ thuật khác trong việc thể hiện cuộc sống, con người.

Từ hai tài liệu tham khảo ở trên, chỉ ra những điểm tích cực của việc chuyển thể tác phẩm văn học và những "nguy cơ" cần chú ý khi thực hiện chuyển thể tác phẩm văn học.

Ngoài một số điểm khác biệt giữa tác phẩm văn học và tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học đã học, em còn thấy có những điểm khác biệt nào nữa? Hãy nêu lên và làm sáng tỏ.

Phân tích hậu quả của xu hướng văn hoá nghe - nhìn lấn át văn hoá đọc; làm rõ lợi ích của văn hoá đọc, nhất là với sách văn học.

So sánh lời thơ Yên tīnh (Giáng Vân) và lời bài hát Đâu phải bởi mùa thu (Phú Quang) sau đây để thấy điểm chung và điểm riêng của mỗi tác phẩm.

Cách chuyển thể một tác phẩm văn học thành một tác phẩm nghệ thuật khác có liên quan như thế nào với chuyên đề Sân khấu hoá tác phẩm văn học đã học ở lớp 10?

Trình bày các bước để chuyển thể một tác phẩm văn học. Trong nhà trường phổ thông, chủ yếu thực hiện hình thức chuyển thể nào? Vì sao?

Cần chú ý những yêu cầu nào khi tìm hiểu một tác phẩm chuyến thế? Yêu cầu nào là trọng tâm của hoạt động này?

Giới thiệu, thuyết trình một tác phẩm chuyển thể cần chú ý những gì?

Văn bản giới thiệu Tượng đài Thánh Gióng cho thấy tượng đài này có điểm chung và điểm khác biệt nào so với truyền thuyết Thánh Gióng?

Em thích nhất tác phẩm chuyển thể nào? Hãy giới thiệu về tác phẩm chuyển thể đó.

Từ những hiểu biết về việc chuyển thể một tác phẩm văn học, hãy làm một trong các bài tập sau:

(1) Lựa chọn một tác phẩm văn học dân gian và nêu ý tưởng chuyển thể thành một tác phẩm điêu khắc (tượng đài) hoặc hội hoạ (vẽ tranh).

(2) Nêu ý tưởng chuyển thể một tác phẩm truyện tục chọn thành một kịch bản văn học.

(3) Trong các bài thơ trong sách "Ngữ văn" cấp Trung học phổ thông, em thấy bài thơ nào có thể chuyển thể thành bài hát? Vi sao?

(4) Tù một tác phẩm văn xuôi có trong sách "Ngữ văn" cấp Trung học phổ thông, hãy nêu ý tưởng chuyển thể thành một truyện tranh.

Chọn và tìm hiểu về một tác phẩm đã chuyển thể từ tác phẩm văn học có trong sách "Ngữ văn" cấp Trung học phổ thông.

Các em thực hành theo các bước sau:

a) Chuẩn bị

- Đọc kĩ phần II. Cách tìm hiểu, giới thiệu, thuyết trình về một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể, đặc biệt là các yêu cầu của việc tìm hiểu một tác phẩm chuyển thể để vận dụng vào hoạt động thực hành trong chuyên đề này.

- Xác định tác phẩm đã chuyển thể từ tác phẩm văn học.

- Đọc lại tác phẩm văn học được chuyển thể.

b) Tìm hiểu tác phẩm chuyển thể

Thực hiện việc tìm hiểu tác phẩm chuyển thể theo các yêu cầu nêu ở phần II, mục 1 (trang 47).

Đọc bài viết sau và thảo luận theo các yêu cầu bên dưới:

a) Tác phẩm chuyển thể mà bài báo đề cập thuộc ngành nghệ thuật nào, liên quan đến tác phẩm văn học của ai và dược học ở lớp nào?

b) Bài báo nêu trên bàn luận về vấn đồ gì, có nhộng nội dung lớn nào?

c) Việc tim hiĉ̉u một tác phẩm chuyển thể cần chú ý các yêu cầu nào? Yêu cầu nào là trọng tâm của hoạt động này?

d) Những thành công và hạn chế của tác phẩm chuyển thể Cậu Vàng là gì?

e) Những nhận xét, đánh giá về ưu điểm và hạn chế của tác phẩm chuyĉ̉n thể Cậu Vàng của tác giả bài báo có sức thuyết phục không? Vì sao?

Từ kết quả đã tìm hiểu về một tác phẩm chuyển thể ơ phần III, mục 2, bài tập I (trang 50), hãy giới thiệu, thuyết trình trıởc lợp về tác phẩm chıyển thể ấy.

(Gợi ý: Bọc kĩ phần II, mục 2. Cách thức giới thiệu, thuyết trình về một tác phẩm chuyển thể để vận dụng vào bài tập này).

Dựa vào nội dung bài báo sau đây để lập dàn ý bài giới thiệu, thuyết trình về tác phẩm chuyển thể được nêu trong bài báo. 

Thế nào là trường phái văn học? Sự xuất hiện của trường phái văn học có tác dụng tích cực nào đối với sự phát triển của nền văn học?

Phong cách sáng tác của một trường phái văn học là gì? Phân biệt phong cách sáng tác của một trường phái văn học với phong cách nghệ thuật của nhà văn.

Hãy xác định một số tác giả có cùng phong cách sáng tác lãng mạn như Xuân Diệu và giải thích sự lựa chọn của em.

Các tác giả trên thuộc trường phái văn học nào (hiện thực chủ nghĩa, lãng mạn chủ nghĩa, cách mạng)?

Nêu điểm giống nhau của các bài thơ trên ở các phương diện:

- Đặc điểm hình thức và thể loại.

- Hiện thực đời sống được khắc hoạ.

- Cảm xúc, tâm trạng của các chủ thể trữ tình.

Đặc điểm hình thức, thể loại và cách thể hiện tình cảm, cảm xúc trong những văn bản trên có gì khác với các bài thơ trung đại mà em biết?

Tìm hiểu một số bài thơ của Hồ Chí Minh hoặc Tố Hữu trước Cách mạng tháng Tám 1945, từ đó, chỉ ra điểm khác nhau về cái "tôi" trữ tình trong những bài thơ này so với một trong bốn văn bản thơ trên.

Các tác phẩm nêu trên cho thấy nét đặc trưng nào của trường phái văn học lãng mạn?

 Ý nghĩa, giá trị hoặc đóng góp của trường phái văn học lãng mạn đối với tiến trình phát triển của văn học Việt Nam nói chung và thể loại văn học nói riêng là gì?

 Tóm tắt các yêu cầu cần chú ý khi tìm hiểu phong cách sáng tác của một trường phái văn học bằng 10 - 15 từ khoá.

Hãy trình bày các bước tìm hiểu phong cách sáng tác của một trường phái văn học.

Hãy nêu một tác phẩm mà em cho là tiêu biểu nhất cho trường phái văn học lãng mạn hoặc hiện thực Việt Nam và giải thích sự lựa chọn ấy.

Cá nhân hoặc nhóm thực hành nghiên cứu Tìm hiểu phong cách sáng tác của trường phái (trào lưu) văn học hiện thực Việt Nam giai đoạn 1930-1945 theo các bước trong bảng trên.

Hãy viết bài giới thiệu phong cách sáng tác của trường phái văn học hiện thực Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945.

Hãy thuyết trình về phong cách sáng tác của trường phái văn học hiện thực Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945.

 Phân biệt bài viết và bài thuyết trình về phong cách sáng tác của một trường phái văn học.

Hãy chỉ ra mối quan hệ giữa việc đọc và viết bài thuyết trình về phong cách sáng tác của một trường phái văn học qua một ví dụ cụ thể.

Theo em, để thuyết trình về phong cách sáng tác của một trường phái văn học một cách hiệu quả, cần chú ý những vấn đề gì? Vì sao?