( Ngữ liệu ngoài sgk ) - Về huyền thoại “trăm năm cô đơn”

VỀ HUYỀN THOẠI “TRĂM NĂM CÔ ĐƠN”

(Trần Hoàng Hoàng)

“Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo (magic realism) là một đóng góp to lớn của văn hóa Mỹ La- tinh vào văn hóa loài người nói chung và văn học nói riêng. Hiểu một cách đơn giản nhất, chú nghĩa hiện thực huyền ảo dựa vào một số sự kiện, chi tiết có thật trong lịch sử, địa điểm có thật trên thực địa nhưng nhà văn đã “cài” vào những yếu tố kì ảo, siêu nhiên để mở rộng tầng nghĩa cho hiện thực, giúp hiện thực trở nên lung linh như là những sự việc xảy ra trong giấc mơ.

G Mắc-két không phải là người đầu tiên sáng tạo hay đưa chủ nghĩa hiện thực huyền ảo Mỹ La-tinh lên tầm cao thế giới, vinh dự ấy thuộc về nhà văn khiếm thị vĩ đại người Ác-hen- ti-na Hóc-hệ Lu-i Bóc-hét (1899 - 1986). Không có nhà văn danh tiếng nào Mỹ La-tinh nửa sau thế kỉ XX có thể chối bỏ ảnh hưởng mạnh mẽ của văn chương Hóc-hệ Lu-i Bóc-hét lên tác phẩm của họ, cho dù “người khổng lồ” Bóc-hét chỉ viết truyện ngắn chứ không phải là một tiểu thuyết gia.

Tuy nhiên, ảnh hưởng là một chuyện, còn bị lệ thuộc dưới cái bóng văn chương uy quyền hay không là câu chuyện khác. Sở dĩ văn chương Mỹ La-tinh mạnh mẽ và vẫn còn tiềm năng để phát triển là nhờ ý thức đổi mới của các nhà văn hậu bối luôn muốn viết khác các bậc đàn anh. Khác với Hóc-hệ Lu-i Bóc-hét say mê làm một “kiến trúc sư” thiết kế cấu trúc tác phẩm văn chương phức tạp (nhất là cấu trúc mê cung), cố tình sử dụng các trích dẫn, điển cố xa xưa đầy tính uyên bác.... G.Mặc-két lại thích đắm mình vào những câu chuyện dân gian, những huyền thoại đời sống thuở mà văn minh công nghiệp mới bắt đầu bén rễ tại Mỹ La-tinh. Chính sắc thái mới đó khiến nhiều nhà phê bình văn học không ngần ngại gọi G.Mặc-két là một bậc thầy của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo!

Lời khuyên thường gặp nhất để giúp người đọc hiểu thế giới văn chương hiện thực kì ảo của G.Mắc-két vẫn là phải tìm đọc cuốn tiểu thuyết “Trăm năm cô đơn”. Đó là câu chuyện dài về 7 thế hệ trong dòng họ Bu-en-đi-a sống ở ngôi làng Ma-côn-đô với khởi thủy là Hô-sê A- các-đi-ô Bu-en-đi-a bất chấp lời khuyên can về tội loạn luân đã lấy người em họ xa của mình Úc-xu-la I-goa-ran. Các thế hệ tiếp sau sinh ra và lớn lên trong nhiều bối cảnh chiến tranh, xung đột giữa công nhân với giới chủ... đúng như các sự kiện lịch sử vùng đất quê hương A-ra-ca-ta- ca của G.Mắc-két. Nhưng xuyên suốt tác phẩm, G.Mắc-két đã sáng tạo ra những tình tiết đầy áo diệu như nhân vật “Rê-mê-đi-ô - Người đẹp” suốt đời không vướng vào ái tình đã bay lên trời với chiếc chăn thô trải giường. Hiển nhiên, ai cũng biết những tình tiết trên là phi lí (chỉ có trong mơ mới có!) nhưng vì nó được đặt trong một bối cảnh y như thật, được quy ước là sự thật khiến người đọc chi thấy chúng thú vị chứ không “dị ứng” khi thật giả lẫn lộn.

Sức hấp dẫn của “Trăm năm cô đơn” còn thể hiện ở giọng điệu kể chuyện đặc biệt như lời G.Mắc-két nói với vợ: “Anh đã tìm được giọng điệu rồi! Anh sẽ kể câu chuyện này với gương mặt khô cứng như gỗ của bà ngoại kẻ cho anh nghe những câu chuyện kì lạ, bắt đầu từ cái buổi nọ khi đứa bé được bố đưa đi xem nước đá”. Cuối cùng, cũng không thể quên cấu trúc chiều đặc biệt của “Trăm năm cô đơn” là tiểu thuyết lồng trong tiểu thuyết một cách nhuần nhuyễn, được các nhà văn khắp nơi trên toàn thế giới áp dụng.

Không chỉ có nội dung hấp dẫn, phương thức biểu đạt hoàn hảo, “Trăm năm cô đơn” còn để lại những ẩn dụ chứa đựng thông điệp hết sức sâu sắc về thực tại và tương lai Mỹ La tinh. Nếu không giữ vững bản sắc mạnh mẽ vốn có, con đường phát triển độc lập, tự chủ thì Mỹ La tinh sẽ bị hòa tan trở nên cô đơn và bị lãng quên trong thế giới phát triển y như dòng họ Bu-en-đi-a tự tàn lụi, khi người đàn ông cuối cùng của dòng họ bị mọc đuôi lợn do hệ quả của tội loạn luân. Và để có thể chuyển tải, mở rộng ý  nghĩa thông điệp, không có con đường nào khác chính là thông qua hiệu quả nghệ thuật của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo!”

(Trích Về huyền thoại “Trăm năm cô đơn” - Trần Hoàng Hoàng, theo gdnd.vn)