(Ngữ liệu ngoài sgk) Ông tây An Nam

Văn bản ngữ liệu

ÔNG TÂY AN NAM (Trích)

(Nam Xương)

(Lược dẫn: Cưu ông là người giàu có. Vì muốn con trai mình - là Cử Lân - trở thành người danh giá, ông đã cho hắn sang Pháp du học. Tuy nhiên, khi trở về, Cử Lân trở thành một kẻ lai căng, mất gốc. Hắn khinh bỉ bố mẹ mình, chối bỏ gốc gác An Nam của mình).

Đoạn trích dưới đây thuộc hồi thứ Hai, lớp IX của vở kịch, xoay quanh cuộc đối thoại giữa Cử Lân và Kim Ninh - cô gái mà Cưu ông đã định trước để khi Cử Lân về nước thì cưới cho hắn).

CỬ LÂN: - Em ạ, anh xưa nay rất là hiểu rõ cái văn minh Âu Tây, hiểu đến nỗi như chui vào gan ruột người Âu Tây vậy. Bởi thế, anh biết rằng làm người An Nam xấu lắm. Không có cái gì khả ố bằng hai tiếng An Nam, An Nam, An Nam! Nghe nó tủn mủn, nhỏ mọn, hèn hạ, không sao mà nói được! Ở những nơi văn minh mà gọi nhau là An Nam tức là làm bia cho thiên hạ chửi. Vậy muốn cho người ta quý mình, trọng đãi mình, trước hết ta không nên làm người Việt Nam nữa. Tây có câu: “có đồng đẳng mới bình đẳng được”. Nghĩa là phải không là người Việt Nam thì người ta mới đối đãi với mình như người quý quốc!

KIM NINH: - Cho nên anh còn nhớ tiếng của Tổ quốc mà phải giả vờ không nhớ, phải thế không?

CỬ LÂN: - Anh không phải giả vờ để cốt làm oai mà thôi đâu. (...) Điều anh chủ tâm là làm cho hết tiệt cái hơi tiếng An Nam ở trong mồm anh đi. Nên không những anh không muốn nói tiếng Nam, nghe tiếng Nam, mà đến suy nghĩ bằng cái óc Việt Nam anh cũng không muốn nữa! Ví dụ anh nhìn thấy cái này (chỉ bó hoa) tất phải nghĩ ngay nó là "bouquet de fleurs" chứ không muốn chữ “bó hoa” hiển hiện trong đầu. Trông thấy em xinh đẹp, yêu em, anh bật ngay ra: "Je t'aime", chứ không muốn nhớ chi đến câu "Tôi yêu em" như trước nữa! Nói tóm lại là anh suy nghĩ bằng chữ Tây nó quen đi rồi, cái óc anh biến hắn thành óc Tây rồi ...

KIM NINH: - Hừ! Nếu ai cũng như anh thì tiếng Việt Nam chẳng bao lâu mà mất!

CỬ LÂN: - Quái! Từ hôm về nước đến nay, anh gặp ai cũng bênh vực cái tiếng An Nam này chằm chặp! Người An Nam hủ lậu thật mà còn chậm tiến hóa không biết đến đâu! Anh hãy hỏi em có phải tiếng An Nam còn ngày nào thì người trên cái bán đảo An Độ chi na(1) này còn là An Nam ngần ấy, mà các người ấy đã An Nam thì mong gì cho người văn minh người ta quý trọng mình? Hay anh hỏi em thế này cho ngắn: Tiếng An Nam có hay ho gì không?

KIM NINH: - Theo ý em thì hay, vì rằng nó là của riêng của giống nòi mình, mà đã là của riêng để phân biệt mình với người thì dầu có kém cũng là hay.

CỬ LÂN: - Câu em nói đó thuộc về tình cảm chủ quan. Cứ bình tĩnh mà nói, em tưởng tượng em là người giời, đứng tận trên tít đỉnh giời mà xét, tiếng Việt Nam có hay hay không?

KIM NINH: - Hay!

CỬ LÂN: - Hay làm sao?

KIM NINH: - Nó dịu dàng êm ái, lên bổng xuống trầm như tiếng đàn và có ngũ âm lục thanh như năm cung sáu bậc cây đàn mà cung bậc tức là năm dấu.

CỬ LÂN: - Trời ơi! Thế mà hay! Họa chăng nó êm ái dịu dàng là vì cái giọng dịu dàng êm ái của em nó tô điểm hộ. “Yêu”, thế “yêu” là cái gì? Gọi là “aimer"(2) có tình tứ hơn bao nhiêu không! "Kim Ninh", "Kim Ninh” còn ra nghĩa lý gì? Nếu không có cái miệng hoa kia, đôi mắt đẹp chết người này thì nó có gợi cho anh được một chút tình nào không? Rành không nhé!

KIM NINH: - Ây thế mà em thì lại khác. Nghe mấy tiếng “Chàng Lân ơi” nó thanh tú hơn là "Mon cher Alphonse"!

CỬ LÂN: - Bởi vậy anh mới phải chiều em, phải dùng cái tiếng thô thiển này mà thưa với em xinh đẹp của anh, rằng anh yêu, anh quý, anh tôn thờ em vô hạn. Nhưng cũng xin em sớm tỉnh ngộ cho anh nhờ. Bỏ quách cải giống nòi An Nam đi, húi tóc ngắn, ăn mặc đầm, nói tiếng Tây, sang Tây mà ở bên ấy với anh mãi mãi, em nghĩ sao?

KIM NINH: - Em chịu thôi anh ạ.

CỬ LÂN: - Sao thế?

KIM NINH: - Vì tấm lòng em nó còn rắn lắm, anh chưa lay chuyển được nó tí nào!

CỬ LÂN: - Thật không em?

KIM NINH: - Thật.

CỬ LÂN: - Thế em cho phép anh mời em đi xơi cơm hôm nay vậy!

KIM NINH: - Em cũng chịu thôi.

CỬ LÂN: - Nhất định thế ư?

KIM NINH: - Vâng.

CỬ LÂN: - Anh chịu em là người khó tính!

KIM NINH: - Không khó tính đâu anh. Thôi anh đi xơi cơm kẻo đói.

CỬ LÂN: - Hay nói thế nào mà em bằng lòng thì xin dạy anh, để anh nói với em.

KIM NINH: - Anh nói thế nào em cũng không bằng lòng đâu. Thôi anh đi xơi cơm đi.

CỬ LÂN: - Sur(3)?

KIM NINH: Chả thật thì bỡn hay sao?

CỬ LÂN: - Bon! Adieu, Mademoiselle(4)!

(Trích “Ông Tây An Nam” - Nam Xương, in trong Tổng tập văn học Việt Nam, tập 24, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000)

*Chú thích:

(1) Ấn Độ chi na: tên thực dân Pháp dùng để gọi bán đảo Đông Dương.

(2) Aimer (tiếng Pháp): yêu, thích.

(3) Sur (tiếng Pháp): Thật chứ?

(4) Bon! Adieu, Mademoiselle (tiếng Pháp): Thế thì thôi, xin vĩnh biệt quý nương.