Giải SBT Ngữ văn 12 KNTT Bài 9: Văn học và cuộc đời

Bốn câu đầu của bài thơ Vội vàng thể hiện những đặc trưng của văn học lãng mạn:

– Đề cao cái tôi cá nhân, khẳng định khát vọng mạnh mẽ, ý chí phi thường của nhân vật trữ tình (muốn tắt nắng, buộc gió, muốn chống lại quy luật tự nhiên để lưu giữ mọi vẻ đẹp của cuộc sống).

– Hướng tới một thực tại lí tưởng, thế giới vĩnh cửu của cái đẹp.

– Ca ngợi vẻ đẹp của cuộc sống tràn đầy hương sắc.

– Sử dụng thủ pháp tương phản, đối lập giữa một bên là sự phôi pha của cái đẹp, của sự sống và một bên là ý chí mạnh mẽ muốn vĩnh cửu hoá vẻ đẹp của trần gian.

Giọng điệu băn khoăn, hoài nghi của nhân vật trữ tình được thể hiện qua cấu trúc ngữ pháp đứt đoạn (“Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa:), qua sự tương phản trong mỗi dòng thơ (“Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua,...).

Thoạt nhìn, tưởng chừng có sự mâu thuẫn giữa giọng điệu của đoạn thơ này với giọng điệu tươi vui, phấn chấn, mạnh mẽ trong đoạn thơ gồm bảy câu liền trước đó. Tuy nhiên, sự thay đổi đột ngột trong giọng điệu này thể hiện hai trạng thái vừa đối lập vừa thống nhất thường trực bên trong chủ thể trữ tình: Càng say mê với sự sống bao nhiêu thì “tôi” càng nuối tiếc, âu lo bấy nhiêu trước sự chảy trôi của thời gian, kéo theo sự phôi pha của cái đẹp, của tuổi trẻ.

Cả hai câu thơ đều có vẻ đẹp riêng và mang lại những cảm xúc khác nhau cho người đọc. Tuy nhiên, nếu phải chọn một câu thơ hay hơn, mình sẽ chọn câu “Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!”. Dưới đây là lý do:

- Ý nghĩa sâu sắc và triết lý

+ “Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!”: Câu thơ này mang ý nghĩa triết lý sâu sắc về sự quý giá và ngắn ngủi của tuổi trẻ. Nó nhắc nhở chúng ta rằng tuổi trẻ chỉ đến một lần trong đời, và chúng ta nên trân trọng, tận hưởng từng khoảnh khắc. Sự thắm lại của tuổi trẻ là điều không thể, vì vậy, câu thơ này gợi lên cảm giác tiếc nuối và khuyến khích sống hết mình.

+ “Nếu đến nữa không phải rằng gặp lại!”: Câu thơ này cũng mang ý nghĩa về sự chia ly và không thể gặp lại, nhưng nó không nhấn mạnh vào sự quý giá của tuổi trẻ mà chỉ đơn thuần là sự gặp lại hay không gặp lại.

- Âm điệu và nhịp điệu

+ “Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!”: Câu thơ này có âm điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển và dễ đi vào lòng người. Nhịp điệu của câu thơ cũng rất hài hòa, tạo cảm giác êm ái và sâu lắng.

+ “Nếu đến nữa không phải rằng gặp lại!”: Câu thơ này có âm điệu hơi cứng và nhịp điệu không mượt mà bằng câu thơ thứ hai. Sự lặp lại của từ “lại” cũng làm giảm đi phần nào sự tinh tế của câu thơ.

- Tính hình tượng và cảm xúc

+ “Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!”: Câu thơ này sử dụng hình ảnh “tuổi trẻ” và “thắm lại” rất hình tượng, gợi lên những cảm xúc mạnh mẽ về sự tươi đẹp và ngắn ngủi của tuổi trẻ. Nó khiến người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về giá trị của thời gian và cuộc sống.

+ “Nếu đến nữa không phải rằng gặp lại!”: Câu thơ này không có nhiều hình ảnh cụ thể, nên cảm xúc mà nó mang lại cũng không mạnh mẽ và sâu sắc bằng câu thơ thứ hai.

à Tóm lại, câu thơ “Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!” không chỉ có ý nghĩa sâu sắc và triết lý, mà còn có âm điệu nhẹ nhàng, nhịp điệu hài hòa và tính hình tượng cao, tạo nên một tác phẩm nghệ thuật hoàn hảo và dễ đi vào lòng người.

- Cách sử dụng đại từ nhân xưng “ta” (thay cho “tôi” ở các đoạn trước) thể hiện tác giả không chỉ mang tính cá nhân, mà đang đại diện cho một thế hệ để tuyên bố về quan điểm sống của mình.

- Giọng điệu thơ mạnh mẽ, rắn rỏi, được tạo nên bởi những câu khiến những lời hiệu triệu, kêu gọi hào hùng (“Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”); biện pháp tu từ điệp ngữ nhằm nhấn mạnh khao khát mãnh liệt, cháy bỏng muốn tận hưởng mọi vẻ đẹp và mọi khoảnh khắc của sự sống (“Ta muốn ôm”,“Ta muốn riết”, “Ta muốn say”, “Ta muốn thâu”); nhịp thơ nhanh, mạnh, gấp gáp cuốn người đọc vào dòng cảm xúc nồng nhiệt của tác giả;...

- Sự xuất hiện của nhân vật trữ tình trong tư thế là chủ nhân của thế giới. Với những đặc điểm này, có thể nói, đoạn cuối của bài thơ Vội vàng không chỉ là tuyên ngôn về lẽ sống của Xuân Diệu, mà đại diện cho cả một thế hệ trẻ trong thời đại thức tỉnh của ý thức cá nhân.

Sau khi bắt được con cá kiếm khổng lồ, ông lão Xan-ti-a-go cảm thấy vô cùng tự hào và hạnh phúc. Tuy nhiên, niềm vui của ông không kéo dài lâu khi đàn cá mập bắt đầu xuất hiện, bị thu hút bởi mùi máu của con cá kiếm. Ông lão biết rằng mình phải chiến đấu để bảo vệ thành quả của mình.

Xan-ti-a-go dùng hết sức lực còn lại để chống trả đàn cá mập. Ông sử dụng mọi thứ có thể làm vũ khí: mái chèo, dao, và cả những mảnh gỗ từ thuyền. Mỗi lần một con cá mập bị đánh bại, lại có thêm nhiều con khác kéo đến. Ông lão không ngừng chiến đấu, dù biết rằng cơ hội chiến thắng là rất mong manh.

Cuối cùng, sau một trận chiến dài và mệt mỏi, ông lão đã kiệt sức. Con cá kiếm mà ông đã bắt được chỉ còn lại bộ xương. Xan-ti-a-go cảm thấy đau đớn và thất vọng, nhưng ông không hối hận vì đã chiến đấu đến cùng. Ông lão trở về bờ với bộ xương cá khổng lồ, chứng minh cho mọi người thấy sự kiên cường và lòng dũng cảm của mình.

- Lo lắng và quan tâm: Khi Ma-nô-lin nhìn thấy Xan-ti-a-go trở về trong tình trạng kiệt sức và mệt mỏi, cậu bé cảm thấy rất lo lắng và thương xót cho ông lão. Sự lo lắng này thể hiện qua hành động khóc nức nở của Ma-nô-lin1.

- Ngưỡng mộ và khâm phục: Ma-nô-lin luôn tin tưởng và khâm phục Xan-ti-a-go. Khi nghe ông lão kể về cuộc chiến đấu với con cá kiếm khổng lồ, cậu bé không chỉ tin tưởng mà còn cảm thấy ngưỡng mộ lòng dũng cảm và ý chí kiên cường của ông lão2.

- Mong muốn học hỏi và đồng hành: Ma-nô-lin mong muốn được học hỏi kinh nghiệm và kỹ năng đánh bắt cá từ Xan-ti-a-go. Cậu bé bày tỏ mong muốn được theo chân ông lão ra khơi và trở thành một ngư dân giỏi2.

- Động viên và chia sẻ: Ma-nô-lin không chỉ là người học trò mà còn là người bạn đồng hành, luôn động viên và chia sẻ với Xan-ti-a-go. Cậu bé lắng nghe những bài học quý giá từ ông lão và luôn sẵn sàng hỗ trợ ông trong mọi hoàn cảnh2.

- Tình cảm sâu sắc và gắn bó: Mối quan hệ giữa Ma-nô-lin và Xan-ti-a-go không chỉ là tình thầy trò mà còn là tình ông cháu, tình bạn đồng hành. Ma-nô-lin luôn thể hiện sự kính trọng, yêu thương và quan tâm đến ông lão qua từng lời nói và hành động.

à Diễn biến tâm lý của Ma-nô-lin trong đoạn trích “Trở về” thể hiện sự trưởng thành, lòng kính trọng và tình cảm sâu sắc của cậu bé đối với Xan-ti-a-go. Qua đó, tác giả cũng gửi gắm thông điệp về sự truyền nối kinh nghiệm, kiến thức và niềm đam mê giữa các thế hệ.

Câu nói “Lão nhận ra thật dễ chịu khi có ai đó để nói chuyện cùng thay vì chỉ nói với chính mình và với biển cả” trong đoạn trích “Trở về” của tác phẩm “Ông già và biển cả” của Ernest Hemingway mang nhiều ý nghĩa sâu sắc về tâm lý và cảm xúc của nhân vật Xan-ti-a-go.

- Sự cô đơn và nhu cầu giao tiếp

+ Sự cô đơn: Xan-ti-a-go là một ngư dân già, đã trải qua nhiều năm tháng đơn độc trên biển. Sự cô đơn của ông không chỉ là sự thiếu vắng người thân mà còn là sự thiếu vắng của những cuộc trò chuyện, sự chia sẻ và đồng cảm. Khi chỉ có biển cả và chính mình, ông lão phải đối mặt với sự cô đơn tột cùng.

+ Nhu cầu giao tiếp: Con người vốn là sinh vật xã hội, luôn cần sự giao tiếp và kết nối với người khác. Câu nói này thể hiện nhu cầu cơ bản của con người về sự giao tiếp, sự chia sẻ và sự đồng cảm. Khi có ai đó để nói chuyện cùng, Xan-ti-a-go cảm thấy dễ chịu hơn, bớt cô đơn và có thêm động lực để tiếp tục cuộc sống.

- Sự an ủi và động viên

+ Sự an ủi: Khi có ai đó để nói chuyện cùng, Xan-ti-a-go cảm thấy được an ủi và động viên. Những cuộc trò chuyện giúp ông lão cảm thấy mình không còn đơn độc, có người lắng nghe và chia sẻ những suy nghĩ, cảm xúc của mình.

+ Sự động viên: Những lời động viên, khích lệ từ người khác giúp Xan-ti-a-go có thêm sức mạnh và niềm tin để vượt qua những khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Điều này đặc biệt quan trọng đối với một người đã trải qua nhiều năm tháng đơn độc và gian khổ như ông lão.

- Giá trị của tình bạn và sự đồng hành

+ Tình bạn: Câu nói này cũng nhấn mạnh giá trị của tình bạn và sự đồng hành. Trong cuộc sống, tình bạn và sự đồng hành là những yếu tố quan trọng giúp con người vượt qua những khó khăn, thử thách. Tình bạn không chỉ mang lại niềm vui mà còn là nguồn động viên, an ủi lớn lao.

+ Sự đồng hành: Sự đồng hành của Ma-nô-lin (Manolin) là một minh chứng rõ ràng cho giá trị của tình bạn và sự đồng hành. Dù chỉ là một cậu bé, nhưng Ma-nô-lin đã mang lại cho Xan-ti-a-go sự an ủi, động viên và niềm tin vào cuộc sống.

- Sự đối lập giữa biển cả và con người

+ Biển cả: Biển cả trong tác phẩm của Hemingway thường được miêu tả như một thế lực tự nhiên mạnh mẽ, đầy thử thách và đôi khi là đối thủ của con người. Khi chỉ có biển cả và chính mình, Xan-ti-a-go phải đối mặt với sự khắc nghiệt và cô đơn.

+ Con người: Ngược lại, sự hiện diện của con người mang lại sự ấm áp, an ủi và động viên. Câu nói này thể hiện sự đối lập giữa biển cả và con người, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự giao tiếp và kết nối trong cuộc sống.

Tóm lại, câu nói “Lão nhận ra thật dễ chịu khi có ai đó để nói chuyện cùng thay vì chỉ nói với chính mình và với biển cả” không chỉ thể hiện sự cô đơn và nhu cầu giao tiếp của Xan-ti-a-go mà còn nhấn mạnh giá trị của tình bạn, sự đồng hành và sự an ủi trong cuộc sống.

- Mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên

+ Sự tôn trọng và đối đầu: Hemingway miêu tả biển cả như một thế lực tự nhiên mạnh mẽ, đầy thử thách và đôi khi là đối thủ của con người. Ông lão Xan-ti-a-go phải đối mặt với biển cả và những sinh vật trong đó, nhưng ông luôn tôn trọng và hiểu rõ sức mạnh của thiên nhiên. Cuộc chiến với con cá kiếm khổng lồ không chỉ là cuộc chiến sinh tồn mà còn là sự tôn vinh vẻ đẹp và sức mạnh của thiên nhiên.

+ Sự hòa hợp và phụ thuộc: Dù phải đối đầu với thiên nhiên, Xan-ti-a-go cũng nhận ra rằng con người phụ thuộc vào thiên nhiên để tồn tại. Ông lão không chỉ chiến đấu mà còn học cách hòa hợp với biển cả, hiểu rõ những quy luật và sự biến đổi của nó.

- Mối quan hệ giữa con người với con người

+ Tình bạn và sự đồng hành: Mối quan hệ giữa Xan-ti-a-go và Ma-nô-lin (Manolin) thể hiện tình bạn và sự đồng hành sâu sắc. Ma-nô-lin không chỉ là học trò mà còn là người bạn đồng hành, luôn động viên và hỗ trợ ông lão. Tình bạn này mang lại sự an ủi và động viên lớn lao cho Xan-ti-a-go trong những lúc khó khăn.

+ Sự truyền nối kinh nghiệm và kiến thức: Qua mối quan hệ với Ma-nô-lin, Hemingway nhấn mạnh tầm quan trọng của việc truyền nối kinh nghiệm và kiến thức giữa các thế hệ. Xan-ti-a-go truyền dạy cho Ma-nô-lin những kỹ năng và bài học quý giá về nghề cá và cuộc sống.

- Mối quan hệ giữa con người với bản thân

+ Sự kiên định và ý chí: Xan-ti-a-go thể hiện sự kiên định và ý chí mạnh mẽ trong cuộc chiến với con cá kiếm và đàn cá mập. Ông lão không bao giờ từ bỏ, dù phải đối mặt với những khó khăn và thử thách lớn lao. Sự kiên định này không chỉ là biểu hiện của sức mạnh thể chất mà còn là sức mạnh tinh thần1.

+ Sự tự nhận thức và chấp nhận: Xan-ti-a-go cũng thể hiện sự tự nhận thức và chấp nhận bản thân. Ông lão hiểu rõ những giới hạn của mình nhưng không bao giờ từ bỏ hy vọng và niềm tin vào khả năng của bản thân. Sự chấp nhận này giúp ông lão vượt qua những khó khăn và tiếp tục chiến đấu1.

- Quan điểm cá nhân: Tôi đồng ý với những quan niệm này của Hemingway vì chúng phản ánh một cách chân thực và sâu sắc về mối quan hệ phức tạp giữa con người với thiên nhiên, con người với con người, và con người với bản thân. Những quan niệm này không chỉ mang tính triết lý mà còn có giá trị thực tiễn, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cuộc sống và cách đối mặt với những thử thách.

Đoạn trích nằm ở phần cuối tác phẩm, ngay trước đoạn trích Trở về. Việc đọc hiểu đoạn trích này và đoạn trích Trở về có tác dụng bổ trợ cho nhau.

Sau khi chấp nhận việc mình đã bị đánh bại và quyết định trở về, tâm trạng của nhân vật Xan-ti-a-gô (Santiago) trong “Ông già và biển cả” của Ernest Hemingway trải qua nhiều cung bậc cảm xúc phức tạp.

- Mệt mỏi và kiệt sức

+ Thể chất: Sau một cuộc chiến dài và căng thẳng với con cá kiếm khổng lồ và đàn cá mập, Xan-ti-a-gô trở về trong tình trạng kiệt sức. Cơ thể ông lão rã rời, không còn sức lực để đi lại, và ông cảm thấy đói khát.

+ Tinh thần: Tinh thần của Xan-ti-a-gô cũng uể oải và chán nản. Ông lão đã dồn hết sức lực và ý chí vào cuộc chiến, nhưng cuối cùng chỉ còn lại bộ xương cá. Sự thất bại này khiến ông cảm thấy mệt mỏi và mất tinh thần.

- Cô đơn và lạc lõng

+ Cô đơn: Trở về nhà, Xan-ti-a-gô không nhận được sự chào đón hay chia sẻ từ bất kỳ ai. Ông lão chìm trong im lặng và cô đơn, đối diện với những lời nghi ngờ và sự thờ ơ của mọi người.

+ Lạc lõng: Hình ảnh “túm lều trống trải” và “cái bóng dài ngoằng ngoèo” của ông lão càng tô đậm sự cô đơn và lạc lõng của nhân vật. Ông lão cảm thấy mình như một người lạc lõng giữa cuộc đời, không có ai để chia sẻ và đồng cảm.

- Nhớ lại quá khứ: Kỷ niệm huy hoàng: Khi nằm ngủ, Xan-ti-a-gô chìm vào giấc mơ về những ngày tháng huy hoàng trong quá khứ. Ông mơ thấy những đàn cá bơn béo ngậy và những chiến thắng vang dội trên biển. Những giấc mơ này là sự bù đắp cho hiện tại đầy khó khăn và thử thách của ông lão1.

- Hy vọng vào tương lai

+ Niềm tin và sự quan tâm: Khi tỉnh dậy, Xan-ti-a-gô nhìn thấy Ma-nô-lin đến thăm và mang thức ăn cho mình. Cậu bé tin tưởng vào câu chuyện của ông lão và thể hiện sự quan tâm, lo lắng cho ông. Niềm tin và sự quan tâm của Ma-nô-lin mang đến cho Xan-ti-a-gô hy vọng vào tương lai1.

+ Quyết tâm tiếp tục: Nhìn ra biển cả, ngắm nhìn mặt trời mọc và những con cá nhỏ lượn lờ xung quanh thuyền, Xan-ti-a-gô cảm thấy tràn đầy sức sống. Ông lão tin tưởng vào bản thân, vào khả năng của mình và quyết tâm tiếp tục ra khơi. Hình ảnh “cánh tay già nua” của ông lão tượng trưng cho sức mạnh, ý chí và nghị lực phi thường của con người1.

- Tin tưởng vào bản thân: Sức mạnh tinh thần: Dù thất bại, Xan-ti-a-gô vẫn giữ niềm tin vào bản thân và khả năng của mình. Ông lão không từ bỏ hy vọng và quyết tâm tiếp tục chiến đấu với biển cả. Sự kiên định và ý chí mạnh mẽ của ông lão là biểu tượng cho tinh thần lạc quan và nghị lực phi thường của con người trước thiên nhiên và những thử thách của cuộc sống.

Tóm lại, tâm trạng của Xan-ti-a-gô sau khi chấp nhận thất bại và quyết định trở về là sự pha trộn giữa mệt mỏi, cô đơn, nhớ lại quá khứ, hy vọng vào tương lai và tin tưởng vào bản thân. Những cảm xúc này thể hiện một con người kiên cường, bất khuất trước thử thách và luôn giữ niềm tin vào cuộc sống.

- Hình ảnh thuyền

+ Biểu tượng của cuộc sống và sự nghiệp: Thuyền là phương tiện giúp Xan-ti-a-gô kiếm sống và thực hiện những chuyến đi đánh cá. Nó tượng trưng cho cuộc sống và sự nghiệp của ông lão, nơi ông dành phần lớn thời gian và công sức.

+ Sự cô đơn và kiên định: Thuyền cũng là nơi Xan-ti-a-gô trải qua những khoảnh khắc cô đơn nhất, đối mặt với biển cả mênh mông. Tuy nhiên, nó cũng thể hiện sự kiên định và lòng dũng cảm của ông lão khi đối mặt với những thử thách lớn lao.

- Hình ảnh gió

+ Sức mạnh của thiên nhiên: Gió tượng trưng cho sức mạnh và sự biến đổi không ngừng của thiên nhiên. Nó có thể là đồng minh, giúp thuyền di chuyển nhanh hơn, nhưng cũng có thể là kẻ thù, gây ra những cơn bão và sóng lớn.

+ Thử thách và cơ hội: Gió mang đến những thử thách nhưng cũng mở ra những cơ hội mới. Nó đẩy thuyền ra khơi, đưa Xan-ti-a-gô đến với những cuộc phiêu lưu và khám phá mới.

- Hình ảnh biển

Biểu tượng của cuộc sống và sự khắc nghiệt: Biển cả là nơi Xan-ti-a-gô phải đối mặt với những thử thách khắc nghiệt nhất. Nó tượng trưng cho cuộc sống với những khó khăn, gian khổ mà con người phải vượt qua.

+ Sự bao la và bí ẩn: Biển cả mênh mông, bao la và đầy bí ẩn, giống như cuộc đời con người. Nó chứa đựng những điều không thể đoán trước, đòi hỏi con người phải luôn sẵn sàng đối mặt và chinh phục.

- Hình ảnh giường

+ Nơi nghỉ ngơi và hồi phục: Giường là nơi Xan-ti-a-gô trở về sau những chuyến đi dài và mệt mỏi. Nó tượng trưng cho sự nghỉ ngơi, hồi phục sức lực và tinh thần sau những thử thách.

+ Sự cô đơn và suy tư: Khi nằm trên giường, Xan-ti-a-gô thường suy tư về cuộc đời, về những gì đã trải qua và những gì còn phía trước. Giường là nơi ông lão đối diện với chính mình, với những suy nghĩ và cảm xúc sâu kín nhất.

à Các hình ảnh thuyền, gió, biển và giường trong đoạn trích “Ông già và biển cả” không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc mà còn góp phần khắc họa rõ nét tâm lý và cuộc sống của nhân vật Xan-ti-a-gô. Chúng thể hiện sự kiên định, lòng dũng cảm, sự cô đơn và những suy tư sâu sắc của ông lão trong cuộc hành trình chinh phục biển cả và cuộc đời.

-  Sử dụng liên từ thời gian: Hemingway thường sử dụng các liên từ thời gian để kết nối các câu, tạo cảm giác liên tục và mạch lạc trong câu chuyện. Ví dụ:

+ “Mặt trời đang mọc lên lần thứ ba kể từ lúc lão ra khơi thì con cá bắt đầu lượn vòng.”

+ “Lão chưa thể nhìn độ nghiêng của sợi dây để biết con cá đang bơi tròn. Hãy còn quá sớm cho điều đó.”

- Sử dụng liên từ “và” thay vì “nhưng”: Hemingway có xu hướng sử dụng liên từ “và” để nối các câu, ngay cả khi có thể sử dụng “nhưng” để tạo sự đối lập. Điều này tạo ra cảm giác tiếp nối và rời rạc, thay vì sự phân biệt rõ ràng giữa các ý. Ví dụ:

+ “Lão nhúng hai bàn tay xuống nước mặn và cố giữ đầu óc tỉnh táo.”

+ “Lão kéo sợi dây và cảm nhận áp lực của nó.”

- Lặp đi lặp lại liên từ “và”: Hemingway thường lặp đi lặp lại liên từ “và” để tạo cảm giác tiếp nối liên tục, thay vì sử dụng các liên từ phụ thuộc để tạo mối quan hệ nhân quả. Ví dụ:

+ “Lão kéo sợi dây và cảm nhận áp lực của nó và biết rằng con cá đang bơi tròn.”

+ “Lão nhìn thấy con cá và biết rằng nó rất lớn và rất mạnh.”

- Ít sử dụng liên từ nhân quả: Hemingway ít khi sử dụng các liên từ nhân quả như “bởi vậy”, “do đó” để kết nối các câu. Thay vào đó, ông để cho các sự kiện và hành động tự nhiên diễn ra, tạo cảm giác chân thực và tự nhiên. Ví dụ:

+ “Lão cảm thấy mệt mỏi. Lão biết rằng mình phải nghỉ ngơi.”

+ “Con cá bắt đầu lượn vòng. Lão chuẩn bị sẵn sàng để kéo nó lên.”

Tôi đồng ý với các quan niệm nói trên về hạnh phúc. Cả hai quan niệm đều nhấn mạnh rằng hạnh phúc không phải là một đích đến cuối cùng mà là những khoảnh khắc, trải nghiệm và cảm xúc mà chúng ta có được trên hành trình cuộc sống. Hạnh phúc không phải là một trạng thái cố định mà là một quá trình liên tục, được tạo nên từ những niềm vui nhỏ bé và những trải nghiệm hàng ngày.

Điểm gặp gỡ với thông điệp trong “Ông già và biển cả”

Trong tiểu thuyết “Ông già và biển cả” của Ernest Hemingway, thông điệp về hạnh phúc cũng được thể hiện qua hành trình của nhân vật Xan-ti-a-gô (Santiago). Dưới đây là một số điểm gặp gỡ giữa các quan niệm về hạnh phúc và thông điệp của Hemingway:

- Hành trình và trải nghiệm

+ Quan niệm: Hạnh phúc là hành trình, không phải là đích đến. Hạnh phúc được tìm thấy trong từng bước chân, từng trải nghiệm mà chúng ta có trên con đường mình đi.

+ Thông điệp của Hemingway: Xan-ti-a-gô tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong hành trình đánh bắt cá, dù phải đối mặt với nhiều khó khăn và thử thách. Cuộc chiến với con cá kiếm khổng lồ không chỉ là một cuộc chiến sinh tồn mà còn là một hành trình đầy ý nghĩa, nơi ông lão thể hiện lòng dũng cảm, sự kiên định và ý chí mạnh mẽ.

- Sự kiên định và ý chí

+ Quan niệm: Hạnh phúc không phải là một trạng thái cố định mà là sự kiên định và ý chí vượt qua những khó khăn, thử thách trong cuộc sống.

+ Thông điệp của Hemingway: Xan-ti-a-gô không từ bỏ dù phải đối mặt với những thử thách lớn lao. Sự kiên định và ý chí của ông lão là biểu tượng cho tinh thần lạc quan và nghị lực phi thường của con người trước thiên nhiên và những khó khăn của cuộc sống.

- Niềm vui trong những khoảnh khắc nhỏ bé

+ Quan niệm: Hạnh phúc được tìm thấy trong những khoảnh khắc nhỏ bé, những niềm vui hàng ngày.

+ Thông điệp của Hemingway: Xan-ti-a-gô tìm thấy niềm vui trong những khoảnh khắc nhỏ bé như khi nhìn thấy biển cả, khi cảm nhận được sức mạnh của con cá kiếm, hay khi được trò chuyện với Ma-nô-lin (Manolin). Những khoảnh khắc này mang lại cho ông lão niềm vui và ý nghĩa trong cuộc sống

Tình huống kịch được miêu tả trong đoạn trích là một tình thế rất trớ trêu khi Trương Ba, một người trung thực, hiền lành, trọng danh dự, được mọi người yêu mến lại được Đế Thích làm cho sống lại trong thể xác của anh hàng thịt.

Tình huống này dẫn đến một loạt những rắc rối và phiền toái khi Hồn Trương Ba ngày càng bị thao túng bởi thể xác hàng thịt, trở nên thô lỗ, phàm tục, khiến cho chính những người thân trong gia đình cũng từ chối ông. Qua tình huống này Lưu Quang Vũ muốn làm nổi bật bi kịch của con người – bi kịch không được là chính mình và bi kịch bị tha hoá trước sự tác động của hoàn cảnh.

Ở lớp kịch 2, 3, 4, những câu hỏi ngơ ngác (“Thật sao?”, “Thế ư?”, “Sao lại đến nông nỗi này?”,...), lời phân bua, thanh minh đầy ngập ngừng của Trương Ba (“Rồi lớn lên cháu sẽ hiểu... ông đúng là ông nội cháu...”) cho thấy sự bối rối, khó xử, hoài nghi, đau khổ của ông khi nhận ra sự thật là mình đã trở nên tha hoá. Tuy nhiên, ở lớp 5, khi đối thoại với Đế Thích, giọng điệu của Trương Ba lại trở nên mạnh mẽ, quyết đoán, biểu đạt một ý chí mãnh liệt muốn được sống là chính mình. Sự thay đổi giọng điệu lời thoại của Trương Ba đã thể hiện rất rõ những nét vận động trong tâm trạng, cảm xúc của nhân vật.

Nhìn bề ngoài, quyết định rất dứt khoát của nhân vật ở cuối vở kịch có vẻ mâu thuẫn với diễn biến tâm trạng trước đó của Trương Ba trong toàn bộ vở kịch. Trước đó, có thể thấy lời lẽ của Trương Ba đầy những băn khoăn, do dự, hoài nghi, thậm chí có phần yếu ớt, thể hiện thái độ thiếu tự tin, thiếu quyết đoán. Tuy nhiên, lựa chọn cuối cùng thực chất lại nhất quán với tính cách của Trương Ba. Từ đầu tới cuối, Trương Ba vẫn là một con người chính trực, trong sạch, vị tha mặc dù bị thao túng và trở nên tha hoá bởi Xác Hàng Thịt, nhưng ông vẫn không chấp nhận tình trạng tha hoá của mình, vẫn không ngừng đấu tranh để bảo toàn phẩm giá, không nỡ để những người thân yêu của mình bị tổn thương.

Lưu Quang Vũ đã tiếp thu cốt truyện dân gian, song đã sáng tạo và thay đổi đoạn kết thúc của câu chuyện. Nếu như trong truyện dân gian, Trương Ba sống hạnh phúc cùng vợ trong hình hài của anh hàng thịt, thì trong vở kịch của mình, Lưu Quang Vũ đã khai thác tình thế đầy bi kịch của Trương Ba khi phải sống trong thể xác của kẻ khác. Mượn các nhân vật, cốt truyện trong kho tàng cổ tích, song nhà viết kịch đã phú cho nhân vật những đặc điểm khác, tạo ra những sự kiện, tình tiết mới, trong đó Trương Ba không đơn thuần chỉ là một danh thủ cờ tướng, mà là một con người có tâm hồn cao khiết, trung thực, nhưng vô cùng đau khổ vì phải chung sống với những thứ dung tục, tầm thường, Đế Thích không đơn thuần chỉ là một tiên cờ, mà là một ông quan tắc trách, hời hợt và ích kỉ chốn thiên đình, Xác Hàng Thịt không đơn thuần chỉ là cái vỏ bề ngoài, mà là một nhân vật giấu mặt đầy quyền lực. Lưu Quang Vũ đã thay đổi kết thúc của câu chuyện, trong đó Trương Ba chủ động lựa chọn cái chết để chấm dứt cuộc sống ngang trái, giả tạo, đầy bi kịch của mình.

Bằng cách thay đổi nhân vật và cốt truyện dân gian, Lưu Quang Vũ đã tạo nên một câu chuyện mới, mang đậm tính thời sự, thể hiện những vấn đề nhức nhối của thời đại. Đó là câu chuyện về bi kịch của con người khi không được sống là chính mình, bi kịch của cái tốt đẹp, lương thiện khi phải chung sống với những thứ xấu xa, dung tục, tầm thường, bi kịch của lí tưởng sống cao khiết, nhưng bị trói buộc trong những điều kiện vật chất chật hẹp. Đó còn là thân phận đầy ngang trái của con người chốn trần gian khi là nạn nhân của những nhầm lẫn đầy quan liệu và tác trách chốn thiên đình. Kịch Lưu Quang Vũ không chỉ đặt ra những câu hỏi mang tính chất phổ quát, vĩnh hằng của nhân loại như: Thế nào là một sự sống thực sự có ý nghĩa?, mà còn thể hiện “hơi thở của xã hội Việt Nam vào thời kì trước đổi mới.

Hình tượng con đường được miêu tả qua các chi tiết: “Bãi cát dài, lại bãi cát dài”; “Đi một bước, như lùi một bước.”; trèo non, lội suối; đường bằng mờ mịt; “Phía bắc núi Bắc, núi muôn trùng”, “Phía nam núi Nam, sóng dào dạt”, Các chi tiết này làm hiện lên trước mắt người đọc một con đường gập ghềnh, hiểm trở, mịt mù, đầy những hiểm nguy không biết trước, đầy những trở ngại bủa vây lấy con người. Con đường cũng được miêu tả như một chốn tất tả, xuôi ngược, đầy những cám dỗ lợi danh, khiến con người trở nên mù quáng (“Xưa nay, phường danh lợi,/ Tất tả trên đường đời./ Đầu gió hơi men thơm quán rượu,/ Người say vô số, tỉnh bao người?”). Con đường trong bài thơ là hình ảnh ẩn dụ, tượng trưng cho đường đời đầy rẫy những chông gai, khó nhọc.

Thông qua các chi tiết: “Đi một bước, như lùi một bước”, “Lữ khách trên đường nước mắt rơi. “Trèo non, lội suối, giận khôn vơi!”, “Tính sao đây? Đường bằng mờ mịt,/ Đường ghê sợ còn nhiều, đâu ít?”, tác giả khắc hoạ hình ảnh một con người bước đi trên bãi cát dài với bước chân khó nhọc, tâm trạng bi phẫn và đầy những chần chừ, do dự, nhưng vẫn lầm lụi, kiên trì cất bước, bất chấp muôn trùng gian khó của cuộc đời (“Mặt trời đã lặn, chưa dừng được), muốn sống đời an nhàn, ẩn dật nhưng “Không học được tiên ông phép ngủ, Hình ảnh người lữ khách đi trên bãi cát dài tượng trưng cho con người trên đường đời, với đầy những hoài nghi, xung đột, vừa đau khổ vừa kiên cường, vừa muốn trốn tránh nhưng vừa không thể không dấn thân.

Hình ảnh phường danh lợi tất tả trên đường đời, người say nơi quán rượu tượng trưng cho nhân gian mù quáng, bị cuốn theo những cám dỗ của danh lợi. Sự đối lập giữa “người say vô số” và kẻ “tỉnh bao người” làm nổi bật sự cô độc của lữ khách đi ngược chiều với tất cả những toan tính của người đời. Những câu thơ này là lời cảm thán chua chát về nhân tình thế thái.

Nhân vật trữ tình trong bài thơ là con người tự phân thân, tự đối thoại với chính mình: một bên là “anh”, người lữ khách cứ kiên cường, nhẫn nại bước đi, mặc kệ những chông gai của cuộc đời, một bên là “ta” với lời cầu khiến “Hãy nghe ta hát khúc “đường cùng”, với câu hỏi đầy tính chất vấn “Anh đứng làm chi trên bãi cát?”. Sự phân thân, tự vấn của nhân vật trữ tình tạo nên giọng điệu băn khoăn, bộc lộ tâm trạng đầy những giằng co, mâu thuẫn bên trong chủ thể trữ tình: mâu thuẫn giữa một bên là ý chí mãnh liệt và lí tưởng cao cả muốn vượt qua mọi thách thức trên đường đời, với một bên là sự băn khoăn, do dự, hoài nghi khi nhận ra sự đơn độc và bất lực của bản thân; mâu thuẫn giữa một bên là những cám dỗ của danh lợi, với một bên là nỗi cô đơn của một kẻ “độc thiện kì thân”.

Trạng thái mâu thuẫn này đã tạo nên giọng thơ đứt đoạn, đầy chất vấn, bi phẫn, gây xúc động sâu sắc trong lòng người đọc.

Bài thơ thể hiện quan niệm của nhà thơ về cuộc sống: Cuộc đời là một bãi cát dài trên con đường mịt mờ, chồng gai, đầy những trở ngại, nhưng con người vẫn không thôi cất bước, dù đau đớn, thất bại và đơn độc.

Bài thơ Vội vàng thể hiện quan niệm của Xuân Diệu về cuộc sống: Cuộc sống là một vườn trấn gian đầy thanh sắc, và do vậy cần tận hưởng, thưởng thức và đẹp của từng phút giây, khoảnh khắc băng tất cả các giác quan. Bài thơ Sa hành đoản ca lại biểu lộ một quan niệm khác: Cuộc sống là một hành trình gian nan, đầy những trở ngại nhưng con người vẫn cứ cất bước, một cách kiên trì và nhẫn nại. Du thể hiện quan niệm khác nhau, thậm chí đối lập nhau, song hai bài thơ đều cho người đọc thấy tình yêu cuộc sống, khát vọng được sống mãnh liệt của các tác giả.

Bài thơ “Sa hành đoản ca” của Cao Bá Quát gợi lên nhiều suy nghĩ về cách con người đối mặt với những thách thức trong cuộc đời. Hình ảnh bãi cát dài tượng trưng cho con đường đầy gian nan và thử thách mà mỗi người phải vượt qua.

Cao Bá Quát đã thể hiện sự bế tắc và chán nản khi phải đối mặt với những khó khăn và cạm bẫy của cuộc sống. Tuy nhiên, bài thơ cũng cho thấy sự kiên cường và quyết tâm của con người khi không ngừng tiến bước, dù con đường phía trước có mịt mù và đầy chông gai.

Qua đó, bài thơ khuyến khích chúng ta không bỏ cuộc trước những khó khăn, mà hãy kiên trì và dũng cảm đối mặt với chúng. Nó cũng nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của việc giữ vững niềm tin và khát vọng tự do, dù trong hoàn cảnh nào.

Mở bài:

Giới thiệu vấn: Tình trạng an toàn giao thông ở Việt Nam - Mối quan tâm cấp thiếu niên.

Thân bài:

- Thực trạng về an toàn giao thông ở nước ta (số liệu thống kê, đánh giá từ các cơ quan chức năng và báo chí).

- Hậu quả của các vụ tai nạn giao thông (số liệu thống kê, đánh giá từ các cơ quan chức năng và báo chí).

- Nguyên nhân của các vụ tai nạn giao thông (số liệu thống kê, đánh giá từ các cơ quan chức năng và báo chí).

- Giải pháp hạn chế, khắc phục tai nạn giao thông.

- Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về an toàn giao thông.

- Việc mỗi người có thể làm để góp phần nâng cao nhận thức về an toàn giao thông

Kết bài:

Trình bày cảm nghĩ cá nhân về tình hình an toàn giao thông, đồng thời khuyến nghị sự đoàn kết và hợp tác của cả cộng đồng để giảm thiểu tai nạn giao thông và bảo vệ cuộc sống của học sinh.

Mở bài: Ngày nay xã hội phát triển thì nhu cầu về cơ sở vật chất của con người ngày càng tăng. Đối với chuyện đi lại cũng thế, ngày nay nhu cầu đi lại ngày càng nhiều. Chính vì thế mà tình trạng gia thông ngày nay khá phức tạp. Vì thế, chúng ta hãy tự nâng cao ý thức về an toàn giao thông.

Kết bài: Mỗi người cùng chung tay, những hành động nhỏ tạo nên hiệu ứng lớn. Chúng ta hãy hành động, chấp hành nghiêm chỉnh luật giao thông để có một luồng giao thông quy củ, an toàn góp phần làm cho xã hội phát triển giàu đẹp hơn.

Mở bài:

Giới thiệu vấn đề: Dân số Việt nam – cơ hội và thách thức

Thân bài:

- Tình hình dân số Việt Nam hiện nay và chiều hướng phát triển trong thời gian tới (kèm theo số liệu thống kê của Việt Nam và có thể có số liệu đối sánh với một số quốc gia).

- Nguyên nhân dẫn đến thực trạng dân số hiện nay và dự báo tình hình dân số trong thời gian tới.

- Những tác động tích cực và tiêu cực của tình hình dân số đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

- Giải pháp cho vấn đề đặt ra.

Kết bài:

Khái quát lại vấn đề.

Mở bài:

Giới thiệu vấn đề: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực toán học và năng lực khoa học của học sinh (HS) Việt Nam (thể hiện qua kết quả khảo sát của các chương trình đánh giá HS quốc tế như PISA) và chất lượng nguồn nhân lực của đất nước.

Thân bài:

- PISA là gì? Ngoài PISA, có chương trình đánh giá HS quốc tế nào tương tự không? Năng lực ngôn ngữ, năng lực toán học và năng lực khoa học của HS Việt Nam thể hiện như thế nào qua các kì khảo sát, đánh giá quốc tế này?

- Những năng lực này có liên quan như thế nào đến năng lực của con người? Chúng có đóng góp như thế nào vào đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội của một quốc gia?

- HS Việt Nam có thể làm gì để nâng cao những năng lực này?

Kết bài:

Khái quát lại vấn đề.