Giải SBT Ngữ văn 12 CD Bài 10: Tổng kết có đáp án

Chọn đáp án: C. Theo tiến trình phát triển của thể loại

a) Lập sơ đồ về hệ thống thể loại văn học dân gian.

b)

Phân tích mối quan hệ giữa bối cảnh lịch sử và tác phẩm Đại cáo bình Ngô (Bình Ngô đại cáo) của Nguyễn Trãi.

a) Bối cảnh lịch sử

Cuộc đấu tranh chống xâm lược, giành quyền độc lập dân tộc là vấn đề nổi bật của bối cảnh lịch sử:

- Giặc Minh xâm lược, thảm hoạ mất nước.

- Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn gian khổ, thắng lợi huy hoàng.

- Một kỉ nguyên mới mở ra: đất nước được giải phóng, dân tộc độc lập, phục hưng và phát triển.

b) Đại cáo bình Ngô

Đại cáo bình Ngô vừa ảnh hưởng vừa phản ánh những vấn đề lớn của bối cảnh lịch sử:

- Khẳng định độc lập dân tộc, sự nghiệp chính nghĩa của nhân dân ta: Bản Tuyên ngôn nhân nghĩa và Tuyên ngôn Độc lập dân tộc.

- Lên án tố cáo tội ác kẻ thù: Bản cáo trạng đanh thép tội ác giặc Minh.

- Ca ngợi cuộc kháng chiến chống xâm lược, cứu nước: Bản hùng ca về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

- Niềm vui toàn thắng, niềm tin vào tương lai: Khúc ca khải hoàn trong niềm vui chiến thắng và tiền đồ tươi sáng của dân tộc.

- Cảm hứng lãng mạn và khuynh hướng sử thi là đặc điểm nổi bật của văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám 1945 đến năm 1975 bởi vì:

+ Nhiều tác phẩm mang cảm hứng lãng mạn khi viết về đất nước, dân tộc, nhân dân: hiện thực được lãng mạn hoá bởi vẻ đẹp của lí tưởng cách mạng và niềm tin vào ngày mai tươi sáng. Trong khó khăn gian khổ của hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, con người Việt Nam đã vượt qua nhiều thử thách, hi sinh, luôn hướng tới ngày chiến thắng, hướng tới tương lai độc lập dân tộc.

+ Văn học mang đậm chất sử thi khi hướng tới những vấn đề chung, vấn đề lớn của Tổ quốc, nhân dân, những vấn đề có ý nghĩa lịch sử: độc lập dân tộc, thống nhất đất nước; tiếng nói của nhà văn, của nhân vật trong tác phẩm đại diện cho cộng đồng, cho dân tộc, thời đại. Nội dung mang tính chất sử thi được thể hiện qua nghệ thuật in đậm vẻ đẹp hào hùng, tráng lệ.

- Có thể làm sáng tỏ cảm hứng lãng mạn qua bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng:

+ Cảm hứng lãng mạn qua hình tượng thiên nhiên Tây Bắc vừa hùng vĩ dữ dội khác thường, vừa huyền ảo, thơ mộng đến tuyệt mĩ.

+ Cảm hứng lãng mạn qua hình tượng người lính: Cuộc sống đầy gian khổ hi sinh, thiếu ăn mất ngủ, bệnh sốt rét quái ác hành hạ người lính nhưng qua cảm hứng lãng mạn, những chiến binh Tây Tiến vẫn hiện lên với dáng vẻ oai phong lẫm liệt khác thường. Cái chết của người lính qua cảm hứng lãng mạn mang vẻ đẹp trang trọng, hào hùng.

- Bài Việt Bắc mang khuynh hướng sử thi: viết về một sự kiện lớn của đất nước, có ý nghĩa lịch sử: cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, Trung ương Đảng, Chính phủ dời chiến khu Việt Bắc về Thủ đô Hà Nội; thể hiện tình cảm lớn của nhân dân, dân tộc: sự gắn bó nghĩa tình giữa nhân dân và cách mạng trong truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Bài thơ với dung lượng lớn, phản ánh đồng thời tổng kết chín năm kháng chiến trường kì, gian khổ và thắng lợi huy hoàng. Sức mạnh của nhân dân và niềm tin của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp được thể hiện qua nghệ thuật tráng ca (đoạn thơ: “Những đường Việt Bắc của ta ... Đèn pha bật sáng như ngày mai lên”).

Anh ấy mới xây một ngôi nhà tuy nhỏ và xinh xắn ở ven hồ.

Câu này mắc lỗi dùng từ sai quy tắc ngữ pháp. Hư từ và dùng không đúng. Cần sửa lại như sau:

Anh ấy mới xây một ngôi nhà tuy nhỏ mà xinh xắn ở ven hồ.

Những bối tóc vỡ xối xả trên lưng áo mềm và ướt

(Nguyễn Quang Thiều, Những người đàn bà gánh nước sông)

Kết hợp từ bất bình thường trong câu thơ trên là: bối tóc vỡ xối xả. Thông thường, bối tóc sẽ kết hợp với các tính từ chỉ tính chất như cao, thấp, to, nhỏ,... hoặc các động từ chỉ trạng thái, hoạt động như sổ, tuột,... Nói cách khác, tóc thường sổ ra, xoã ra, tung ra chứ không thể vỡ ra. Từ xối xả ở phía sau mang lại cảm nhận về sức nặng của bối tóc, thể hiện vẻ đẹp của mái tóc khoẻ mạnh, tràn đầy sinh lực. Đó là vẻ đẹp tràn đầy nữ tính.

a) Được các bạn sinh viên trồng những cây xanh bên lề đường để che bóng mát cho trường.

Câu mắc lỗi về trật tự từ. Cách sửa:sắp xếp Những cây xanh bên lề đường ở vị trí đầu câu.

b) Không ngờ từ những lần lân la ở các tụ điểm chơi game ấy, đã làm anh mê máy vi tính lúc nào không hay.

Câu mắc lỗi về thành phần câu. Cách sửa: vì không phân định rõ thành phần trạng ngữ và thành phần bổ ngữ nên có thể sửa câu trên theo hai cách: cách thứ nhất là bỏ cụm từ không ngờ từ và dấu phẩy ở giữa câu; cách thứ hai là bỏ cụm từ đã làm.

c) Trong thơ nói riêng và kịch nói chung, Lưu Quang Vũ đã để lại dấu ấn cá nhân đậm nét với những sáng tạo độc đáo, mới mẻ.

Câu mắc lỗi lô gích. Cách sửa: vì chứa các từ ngữ không thuộc cùng phạm trù do thơ và kịch là hai thể loại văn học tương đương nhau nên không thể dùng cách diễn đạt nói chung và nói riêng.

Mục tiêu dạy học Ngữ văn của Chương trình 2018 không chỉ tập trung vào nội dung mà hình thành cách thức: cách đọc, cách viết, cách nói – nghe cho HS. Từ đó, yêu cầu HS biết vận dụng cách thức ấy vào những ngữ cảnh mới, tình huống mới. Đó là lí do ở cuối sách Ngữ văn các lớp cấp THCS (bộ Cánh Diều) đều có Sổ tay đọc, viết, nói, nghe. Lên cấp THPT sách Ngữ văn các lớp không có phần sổ tay mà thay vào đó, cuối lớp 12 cần có phần tổng kết về cách đọc hiểu, viết và nói – nghe.

Cần luyện tập kĩ năng đọc hiểu theo thể loại và kiểu văn bản vì mỗi thể loại và kiểu văn bản có những đặc điểm (đặc trưng) về nội dung và hình thức. Muốn hình thành năng lực đọc văn bản, tức biết cách đọc, cách khám phá văn bản cần biết và hiểu tác dụng của các đặc điểm thể loại và kiểu văn bản. Không thể dựa vào nội dung cụ thể của văn bản để hình thành cách đọc.

– Tuy nhiên, văn bản văn học, cũng như kiểu văn bản nghị luận và văn bản thông tin lại có những đặc trưng riêng, vì thế, khi đọc cần chú ý những nét đặc trưng này để có cách đọc phù hợp. Ví dụ:

+ Văn bản văn học thường có tính đa nghĩa khác với văn bản nghị luận và văn bản thông tin chỉ đơn nghĩa.

+ Ngôn ngữ và hình thức của văn bản văn học cũng có những điểm khác biệt với văn bản nghị luận và văn bản thông tin.

Khí viết một văn bản cần “Tạo lập theo quy trình bốn bước (chuẩn bị, tim ý và lập dàn ý, viết, kiểm tra và chỉnh sửa) vì như thế mới hiểu rõ quy trình tạo ra một văn bản; kiểm soát được chất lượng của mỗi bước, biết được bằng cách nào minh tạo ra được một sản phẩm (bài văn / đoạn văn),... biết cách làm ra sản phẩm của chính mình, không sao chép của người khác.

– Khi viết bài văn cần vận dụng kết hợp các kĩ năng viết cụ thể như giải thích, chứng minh, so sánh, bình luận,... để diễn đạt bài văn sinh động, đạt hiệu quả cao,...

– Viết bài văn là nêu ý kiến, suy nghĩ và tình cảm của riêng minh,... Vì thế, không chép lại văn của người khác”, tức tránh được lỗi đạo văn.

- Nội dung

+ Chính xác và rõ ràng: Nội dung của lời nói cần phải chính xác, rõ ràng và dễ hiểu. Tránh sử dụng từ ngữ mơ hồ hoặc không rõ nghĩa.

+ Phù hợp với ngữ cảnh: Nội dung cần phù hợp với ngữ cảnh và đối tượng giao tiếp. Ví dụ, khi nói chuyện với người lớn tuổi, cần sử dụng ngôn ngữ lịch sự và tôn trọng.

+ Có cấu trúc: Bài nói cần có cấu trúc rõ ràng, gồm mở đầu, nội dung chính và kết luận. Điều này giúp người nghe dễ dàng theo dõi và hiểu được thông điệp.

- Cách thức

+ Phát âm rõ ràng: Phát âm cần rõ ràng, đúng ngữ điệu và tốc độ phù hợp. Tránh nói quá nhanh hoặc quá chậm.

+ Sử dụng ngôn ngữ cơ thể: Ngôn ngữ cơ thể như cử chỉ, ánh mắt, và biểu cảm khuôn mặt giúp tăng cường hiệu quả giao tiếp. Ví dụ, ánh mắt giao tiếp thể hiện sự quan tâm và lắng nghe.

+ Lắng nghe chủ động: Khi nghe, cần tập trung và lắng nghe chủ động, không ngắt lời người nói. Có thể sử dụng các phản hồi như gật đầu, “vâng”, “đúng rồi” để thể hiện sự chú ý.

- Thái độ và tình cảm

+ Tôn trọng và lịch sự: Thái độ tôn trọng và lịch sự là yếu tố quan trọng trong giao tiếp. Tránh sử dụng ngôn ngữ xúc phạm hoặc thiếu tôn trọng.

+ Chân thành và cởi mở: Thể hiện sự chân thành và cởi mở trong giao tiếp giúp tạo ra môi trường giao tiếp thoải mái và tin cậy.

+ Đồng cảm và thấu hiểu: Khi nghe, cần thể hiện sự đồng cảm và thấu hiểu với người nói. Điều này giúp xây dựng mối quan hệ tốt đẹp và hiệu quả trong giao tiếp.