Đề cương ôn tập giữa kì 2 Ngữ văn 10 Kết nối tri thức có đáp án

C. Khôn ngoan, chăm chỉ

B. Công danh sự nghiệp, đời sống của mỗi người có được thăng tiến, ấm no hay không, tất cả đều do sự chăm chỉ, chuyên cần học tập, lao động; đều gần liền với nghĩa.

Đặc sắc nghệ thuật của bài thơ:

- Thể thơ Thất ngôn bát cú.

- Biện pháp nghệ thuật liệt kê, điệp cấu trúc.

- Ngôn ngữ mang tính thế sự, triết lí thể hiện lời răn dạy thiết thực có ý nghĩa muôn đời.

- Nghệ thuật đảo ngữ.

Bài học rút ra trong văn bản: mỗi người cần giữ cho lòng sao cho thanh bạch. Với Nguyễn Trãi, kẻ khôn, người dại hay danh lợi ở đời, tất cả đều chỉ đáng trân nếu gắn liền với nghĩa. Trọn nghĩa, trọn tình sẽ là cách ta tự làm cho cuộc sống này trở nên ý nghĩa và giá trị. Mọi hám danh, hám lợi đều sẽ chỉ nhất thời và khó dài lâu. 

Vũ Thị Thiết được giới thiệu là “người con gái quê ở Nam Xương, tính đã thùy mị nết na, lại thêm tư dung tốt đẹp”.

Trước khi lên đường ra chiến trận, mẹ Trương Sinh lại dặn con như vậy vì trong chỗ binh cách phải biết giữ mình làm trọng, gặp khó nên lui, lường sức mà tiến, đừng nên tham miếng mồi thơm để lỡ mắc vào cạm bẫy.

Câu nói của Vũ Thị Thiết có ý nghĩa: Nàng chỉ mong ngày chồng trở về trong bình yên, không cần công danh bổng lộc, không mang chức cao quyền quý.

- Phép tu từ: phép liệt kê.

- Tác dụng:

+ Hình dung ra những khó khăn, vất và, những nguy hiểm gian truân mà Trương Sinh phải đối mặt khi ra chiến trận, cùng với đó là nỗi nhớ mong, lo âu trăn trở của mẹ già và vợ hiền nơi quê nhà.

+ Tạo ra lối diễn đạt nhịp nhàng, cân đối, giàu tính hình tượng.

Cảm nhận về nhân vật Vũ Thị Thiết qua đoạn trích: Người phụ nữ đẹp người, đẹp nết; là người vợ hiền dâu thảo, lo lắng chu toàn cho gia đình. Khi chồng chuẩn bị ra trận, nàng chỉ mong chàng trở về trong bình yên, không màng tới công danh sự nghiệp, coi thường địa vị, chức tước.

C. Dưa muối – nài chi gấm là

A. Phép đối - Ẩn dụ

C. Khi chúng ta nuôi dưỡng được những ý thức tốt đẹp thì chúng ta sẽ được thưởng thức và hưởng những kết quả tốt đẹp từ những suy nghĩ ấy.

A. Cuộc sống giản dị, thanh bạch

D. Bài thơ khung cảnh thiên nhiên đẹp và tâm trạng nhàn nhã, thanh thản của nhân vật trữ tình.

Bố cục của bài thơ và nội dung từng phần:

- Hai câu đề: Cuộc sống ấn dật bình yên chốn thôn quê;

- Hai câu thực: Sự thanh bạch, giản dị trong cách ăn, mặc.

- Hai câu luận: Những thú vui di dưỡng tinh thần

- Hai câu kết: Cảm hứng đến, Nguyễn Trãi cất bút làm thơ.

- Nghệ thuật đối xuất hiện trong hai câu thực và hai câu luận:

Bữa ăn >< Áo mặc; dầu có >< nài chi; dưa muối >< gấm là.

Nước dưỡng >< Đất cày; cho thanh >< ngõ ải; trì thưởng nguyệt >< lảnh ương hoa.

- Tác dụng:

+ Nhấn mạnh cuộc sống giản dị, thanh bạch của Nguyễn Trãi khi về ở ẩn tại quê nhà: Không cầu kì trong ăn uống, tạo những thú vui nuôi dưỡng tinh thần.

+ Tạo sự cân xứng, hài hòa cho lời thơ.

Bài học ý nghĩa nhất đối với em được rút ra từ văn bản trên đó chính là sự giản dị trong lối sống. Đôi khi, sự giản dị ấy đem đến cho chúng ta sự thanh bình, giúp chúng ta quên đi những muộn phiền ngoài kia, thanh lọc tâm hồn và giúp mỗi người đạt được những ước muốn, kết quả tốt đẹp hơn trong cuộc sống.

B. Văn chính luận

A. (đối với) đạo quân nhân nghĩa, kẻ nào thuận đức thì sống, kẻ nào trái đức thì chết. Vì người cầm quân ấy giữ việc đánh giết, nắm quyền sống chết: khi thì khoan hồng như khí dương, khi thì thảm khắc như khí âm, đều tuân theo lẽ phải của Trời, không thể theo ý riêng mình được.

C. Khuyên nhủ thành Khâu Ôn lấy tấm gương của các thành đã đầu hàng, chuyển họa thành phúc để bảo toàn tính mạng cho mọi người.

A. Hòa giải chiến tranh, bảo toàn lực lượng và an toan đôi bên, mở đường hiếu sinh cho kẻ giặc.

Bố cục nội dung của bài chính luận:

- Đoạn (1) Nêu luận đề chính nghĩa và thực tiện việc làm sai trái của kẻ địch

- Đoạn (2) Chỉ ra những điều hại khi kẻ giặc không đầu hàng

- Đoạn (3) Chỉ ra những điều lợi khi kẻ giặc đầu hàng lu

- Đoạn (4) Lấy minh chứng thực tiễn để khuyên nhủ (dụ) giặc đầu hàng lấy đại cục làm trọng.

Nhận xét giọng điệu:

- Cứng rằn, quyết đoán, chỉ trích thẳng thắn những bảo thủ câu nệ của kẻ thù

- Nhẹ nhàng, đưa ra tình lí để khuyên răn kẻ thù giảng hòa trong hòa bình.

- Ý nghĩa luận điểm: Người lãnh đạo, cầm quân biết lấy đại cục làm trọng, cần tuân theo lẽ phải của Trời, không thẻ theo ý mình mà làm.

- Người lãnh đạo:

+ Biết hi sinh.

+ Biết lấy đại cục làm trọng và nghĩ cho người khác.

+ Biết bảo toàn tính mạng của mọi người, không độc đoán chuyên quyền.

D. Anh béo và anh gầy

C. Sửng sốt, mừng rỡ

A. Anh béo tiết lộ mình là quan chức bậc ba và có hai mề đay của nhà nước.

C. Tác giả đã thể hiện sự châm biếm một cách tinh tế qua hai nhân vật béo và gầy. Thái độ phóng khoáng, niềm nở hết lòng vì tình nghĩa của anh béo. Và sự đối lập mang tính tự ti, tâm lí nô lệ, khuất phục trước quyền lực của anh gầy cũng là tâm lí của nhiều người Nga thời đó.

A. Lên án xã hội Nga lúc bấy giờ với nhiều con người có tâm lí nô lê, tính cách què quặt đang ngày càng thu mình trong bóng tối, không có ánh sáng của sự chân thành.

- Chi tiết “Mấy thứ vali, hộp túi của anh ta cũng co rúm lại, nhăn nhó” nó gợi tả xã hội Nga bị bao trùm bởi nỗi sợ, sự e dè quyền lực.

- Bóng tối ấy không chỉ xuất hiện ở con người từ thế hệ lớn tuổi đến thế hệ mầm non mà ngay cả cảnh vật cũng bị nhuốm màu.

- Dường như cả xã hội Nga đang bị ngập chìm trong đó, không có ánh sáng của sự chân thành.

- Nghệ thuật trong truyện là nghệ thuật tương phản đối lập.

- Biểu hiện:

+ Ngay từ nhan đề của bài, đặt giữa hai hình tượng “anh béo” - “anh gầy” tác giả đã dự đoán trước được số phận của hai con người này.

+ Người to béo thì có cuộc sống nhẹ nhàng, không phải lo toan, ngược lại anh gầy lại tỉ lệ nghịch với ngoại hình của anh gầy.

+ Điều đó còn được thể hiện qua việc ban đầu thì anh gầy vui vẻ, niềm nở với người bạn cũ, khi biết được anh béo là viên chức bậc ba, anh lại tỏ thái độ khúm lúm trước quyền lực, tâm lý nô lệ. Không khí khi mới gặp lại thì sôi nổi, lúc chia tay lại trùng xuống.

+ Nổi bật hai tính cách, hai thái độ để cho thấy được tâm lí nô lệ, phụ thuộc, thiếu đi sự chân thành của người lao động nghèo ở Nga lúc bấy giờ.

Tuổi học trò, ít nhất một lần trong thời học sinh bạn đã lỡ cảm nắng một cô nàng dễ mến hay một anh chàng đẹp trai, thư sinh nào đó. Và có lẽ, đó là thứ tình cảm trong sáng, thiêng liêng nhất mà các bạn học sinh không thể nào quên. Các bạn biết đấy, tình yêu là điều rất khó để giải nghĩa và tình yêu tuổi học trò cũng vậy. Có những cung bậc cảm xúc đan xen, vui, buồn, giận, hờn ... là thứ mà bạn cảm nhận được. Đúng vậy, mỗi con người chúng ta đều trưởng thành từ những kỉ niệm và tình cảm tốt đẹp. Một trong số những thứ tình cảm cao đẹp ấy không thể không nhắc đến chính là tình yêu tuổi học trò.

Tình yêu là vấn đề muôn đời được hầu hết cả xã hội quan tâm. Tình yêu giúp cho sự sống còn người được nối dài, gắn kết với nhau và làm cho cuộc đời trở nên tươi đẹp và hạnh phúc hơn. Mỗi thời đại lại có cách nhìn nhận và quan điểm khác nhau về tình yêu. Đặc biệt hơn chính la vấn đề về tình yêu tuổi học trò. Tình yêu tuổi học trò là tình cảm, cảm xúc, thứ rung động đầu đời của các bạn nam sinh và nữ sinh khi còn cắp sách đến trường, là tình cảm mà khi ta biết yêu thương một người khác giới, luôn muốn cố gắng, hoàn thiện bản thân mình hơn nữa để xứng đáng với người mình thích. Tình yêu tuổi học trò chính là một thứ tình cảm tốt đẹp, để lại cho mỗi người những trải nghiệm cũng như kỉ niệm quý giá. Theo quan điểm của bản thân tôi, tình yêu tuổi học trò là tình cảm trong sáng nhất, đẹp đẽ, thánh thiện và giàu mơ mộng nhất.

Người ta vẫn luôn gọi những tình cảm tinh khôi đó là những "rung động đầu đời". Trong đoi học sinh, có lẽ là đã hơn một lần bạn cảm thấy "rung động" trước một bạn nào đó. Trước những hành động, cử chỉ quan tâm, trước một ánh nhìn đầy trìu mến hay chỉ đơn giản chỉ là một nụ cười thân thiện của người bạn khác giới, tất cả điều đó có thể khiến cho trái tim bạn phải rung lên những cảm xúc của tình yêu. Bạn có thể đã yêu mến người ấy, đã thích người ấy nhưng chưa hẳn đó chạm đến mức tình yêu. Người ấy luôn hiện hữu trong tâm trí của bạn mỗi lúc vui buồn, bạn luôn để ý và quan tâm đến người ấy từng li từng tí. Bạn buồn vì người ấy tỏ ra lạnh lùng, thờ ơ trước những cử chỉ quan tâm của bạn. Đó chính là những biểu hiện của tình cảm yêu mến nhưng chưa hẳn là tình yêu đích thực.

Ở lứa tuổi học trò như tôi và các bạn, tình yêu không phải là một điều xấu. Đó chỉ đơn giản là những rung động đầu đời rất đỗi đáng yêu, dễ mến của con người. Có rất nhiều người còn cảm thấy tiếc nuối về những tình cảm trong sáng đó khi đã qua rồi thời tuổi học trò. Bởi vậy, chúng ta cần phải tôn trọng, nâng niu thứ tình cảm đó. Đừng để khi thời gian đã qua rồi, ngoảnh đầu nhìn lại, ta mới cảm thấy nuối tiếc. Tuy nhiên, chúng ta cũng đừng nên coi tình yêu là tất cả. Bạn có thể dành thời gian để quan tâm, để ý đến người ấy nhưng đừng quên rằng nhiệm vụ chính của mình vẫn là việc học tập để xây dựng tương lai cho bản thân mình. Bạn giống như một con ong chăm chỉ, cần mẫn, mỗi ngày hút mật để xây dựng tương lai của mình, để cho cuộc đời tỏa hương thơm ngát. Tuy nhiên dù chỉ là một chút lầm lỡ, một giây phút bồng bột trong tình yêu cũng đủ làm cho tòa lâu đài tương lai mà bạn xây dựng bị sụp đổ.

Thay vì để tình yêu làm mất tương lai của bản thân, chúng ta hãy biến nó thành động lực để giúp cho cả hai cùng tiến bộ, cùng giúp đỡ nhau trong học tập, trong cuộc sống. Để từ đó có thể là nền tảng để xây dựng một mối quan hệ lâu dai, bền chặt. Tình yêu học trò chính là những kỉ niệm đẹp khắc sâu trong tâm trí con người, nó khiến cho chúng ta có một phần kí ức tươi đẹp để nhớ về. Chính vì vậy mà bạn hãy biến nó thành những kỉ niệm đáng nhớ, đừng vì quá chú tâm vào yêu đương mà đánh mất tương lai của bản thân. Hãy để tình yêu trở thành động lực và kỉ niệm tươi đẹp nhất trong lứa tuổi học trò.

Mỗi người sẽ có một cách hiểu và cảm nhận về tình yêu tuổi học trò khác nhau, các bậc phụ huynh cũng sẽ cảm thấy lo lắng cho tương lai của con mình vì những hành động, việc làm thể hiện tình yêu có thể ảnh hưởng đến việc học. Bởi nhiều bạn học sinh đã khiến cho nét đẹp đẽ của tình yêu tuổi học trò trở nên xấu xí và có phần phản cảm. Chỉ vì các bạn yêu đương sớm mà trở nên chểnh mảng, thờ ơ chuyện học tập khiến cho thành tích càng ngày càng đi xuống. Điều đó khiến cho ba mẹ và thầy cô phải lo lắng cho mình. Bên cạnh đó, việc các bạn thể hiện tình cảm một cách công khai, thái quá hay thậm chí quá lố lăng đã khiến cho quan niệm về tình yêu tuổi học trò trở nên lệch lạc và bị biến chất, khiến cho nhiều người có cái nhìn không tốt đẹp về tình yêu tuổi học trò.

Tình yêu tuổi học trò là một điều tất yếu trong quy luật trưởng thành của con người. Những bạn trẻ phải biết rõ được giới hạn, biết phân biệt đúng sai trước khi hành động. Mỗi chúng ta ở lứa tuổi học trò cần phải biết tôn trọng và nâng niu những tình cảm ấy để biến nó thành những kỉ niệm đẹp và đáng nhớ của tuổi học trò. Đừng để khi thời gian qua qua đi rồi, ngoảnh đầu nhìn lại, ta mới cảm thấy nuối tiếc một thời đã qua.

Nguyễn Tuân được đánh giá là “nhà văn lớn, một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp”, ông có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với nền văn học Việt Nam. Trước cách mạng ông thoát li hiện thực, tìm về một thời vang bóng, tập “Vang bóng một thời” chính là tập truyện tiêu biểu nhất cho phong cách của ông trước cách mạng. Trong đó ta không thể không nhắc đến “Chữ người tử tù” với niềm trân trọng thú viết chữ tao nhã truyền thống.

“Chữ người tử tù” được in trong tập “Vang bóng một thời” xuất bản năm 1940, tác phẩm khi xuất hiện trên tạp chí Tao đàn có tên “Dòng chữ cuối cùng”, sau in thành sách đổi thành “Chữ người tử tù”. Tác phẩm đã truyền tải đầy đủ tinh thần của tác giả, cũng như giá trị nhân văn của tác phẩm. “Chữ” là hiện thân của cái đẹp, cái tài sáng tạo ra cái đẹp, cần được tôn vinh, ngợi ca. “Người tử tù” là đại diện của cái xấu, cái ác, cần phải loại bỏ khỏi xã hội. Ngay từ nhan đề đã chứa đựng những mâu thuẫn gợi ra tình huống truyện éo le, gợi dậy sự tò mò của người đọc. Qua đó làm nổi bật chủ đề tư tưởng của tác phẩm: tôn vinh cái đẹp, cái tài, khẳng định sự bất tử của cái đẹp trong cuộc đời.

Tác phẩm có tình huống gặp gỡ hết sức độc đáo, lạ, chúng diễn ra trong hoàn cảnh nhà tù, vào những ngày cuối cùng của người tử tù Huấn Cao, một người mang chí lớn và tài năng lớn nhưng không gặp thời. Vị thế xã hội của hai nhân vật cũng có nhiều đối nghịch. Huấn Cao kẻ tử từ, muốn lật đổ trật tự xã hội đương thời. Còn quản ngục là người đứng đầu trại giam tỉnh Sơn, đại diện cho luật lệ, trật tự xã hội đương thời. Nhưng ở bình diện nghệ thuật, vị thế của họ lại đảo ngược nhau hoàn toàn: Huấn Cao là người có tài viết thư pháp, người sáng tạo ra cái đẹp, còn quản ngục là người yêu và trân trọng cái đẹp và người sáng tạo ra cái đẹp. Đó là mối quan hệ gắn bó khăng khít chặt chẽ với nhau. Với tình huống truyện đầy độc đáo, đã giúp câu chuyện phát triển logic, hợp lí đẩy lên đến cao trào. Qua đó giúp bộc lộ tính cách nhân vật và làm nổi bật chủ đề của truyện: Sự bất tử của cái đẹp, sự chiến thắng của cái đẹp. Sức mạnh cảm hóa của cái đẹp.

Nổi bật trong tác phẩm chính là Huấn Cao, người có tài viết chữ đẹp và nổi tiếng khắp nơi: “người mà vùng tỉnh Sơn ta vẫn khen cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp” tiếng tăm của ai khiến ai ai cũng biết đến. Cái tài của ông còn gắn liền với khát khao, sự nể trọng của người đời. Có được chữ của Huấn Cao là niềm mong mỏi của bất cứ ai, được treo chữ của ông trong nhà là niềm vui, niềm vinh dự lớn. Cái tài của Huấn Cao không chỉ dừng lại ở mức độ bình thường mà đã đạt đến độ phi thường, siêu phàm.

Không chỉ tài năng, vẻ đẹp của Huấn Cao còn là vẻ đẹp của thiên lương trong sáng: “Tính ông vốn khoảnh, trừ chỗ tri kỉ, ông ít chịu cho chữ”. “Khoảnh” ở đây có thể hiểu là sự kiêu ngạo về tài năng viết chữ, bởi ông ý thức được giá trị của tài năng, luôn tôn trọng từng con chữ mình viết ra. Mỗi chữ ông viết như một món quà mà thượng đế trao cho bản thân nên chỉ có thể dùng những chữ ấy để trao cho những tấm lòng trong thiên hạ. Trong đời ông, ông không vì uy quyền mà trao chữ cho ai bao giờ: “Ta nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ”. Đặc biệt, tấm lòng thiên lương ấy còn thể hiện trong việc ông đồng ý cho chữ viên quản ngục: “Ta cảm tấm lòng biệt nhỡn liên tài của các người. Thiếu chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”, tấm lòng của Huấn Cao với những con người quý trọng cái đẹp, cái tài.

Ở Huấn Cao ta còn thấy được trong ông vẻ đẹp của một con người có nghĩa khí, khí phách hơn người. Ông là người giỏi chữ nghĩa nhưng không đi theo lối mòn, dám cầm đầu một cuộc đại phản, đối đầu với triều đình. Khi bị bắt ông vẫn giữ tư thế hiên ngang, trước lời đe dọa của tên lính áp giải tù, Huấn Cao không hề để tâm, coi thường, vẫn lạnh lùng chúc mũi gông đánh thuỳnh một cái xuống nền đá tảng… Khi viên quản ngục xuống tận phòng giam hỏi han ân cần, chu đáo, Huấn Cao tỏ ra khinh bạc đến điều: “Ngươi hỏi ta muốn gì, ta chỉ muốn có một điều, là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây”. Vào thời điểm nhận tin dữ (ngày mai vào kinh chịu án chém), Huấn Cao bình tĩnh, mỉm cười.

Và đẹp đẽ nhất là cảnh cho chữ, cả ba vẻ đẹp của ông được hội tụ và tỏa sáng. Trên tấm vải trắng còn nguyên vẹn lần hồ, chữ Huấn Cao “vuông tươi tắn” nói lên hoài bão, tung hoành của một con người có khí phách. Ông không để tâm đến mọi điều xung quanh chỉ tập trung vào việc tạo ra những nét chữ tuyệt tác. Với việc quản ngục xin chữ, Huấn Cao cũng hiểu ra tấm lòng của quản ngục, trong những giây phút cuối đời đã viết chữ dành tặng viên quản ngục, dành tặng cho tấm lòng biệt nhỡn liên tài trong thiên hạ.

Viên quản ngục là người có số phận bi kịch. Ông vốn có tính cách dịu dàng, biết trọng những người ngay thẳng, nhưng lại phải sống trong tù – môi trường chỉ có tàn nhẫn, lừa lọc. Nhân cách cao đẹp của ông đối lập với hoàn cảnh sống tù đầy, bị giam hãm. Ông tự nhận thức về ki kịch của mình, bi kịch của sự lầm đường lạc lối, nhầm nghề. Nhưng dù vậy, trong quản ngục vẫn giữ được tâm hồn cao đẹp, tâm hồn của một người nghệ sĩ. Ông khao khát có được chữ của Huấn Cao để treo trong nhà, và nếu không xin được chữ ông Huấn quả là điều đáng tiếc. Nhưng xin được chữ của Huấn Cao là điều vô cùng khó khăn: bản thân ông là quản ngục, nếu có thái độ biệt nhỡn, hay xin chữ kẻ tử tù – Huấn Cao, chắc chắn sẽ gặp tai vạ. Hơn nữa Huấn Cao vốn “khoảnh” không phải ai cũng cho chữ.

Trong những ngày cuối cùng của ông Huấn, quản ngục có hành động bất thường, biệt nhỡn với người tử tù. Cũng như Huấn Cao, vẻ đẹp tâm hồn của quản ngục được thể hiện rõ nhất ở đoạn cho chữ. Ông trân trọng, ngưỡng mộ nên đã bất chấp tất cả để tổ chức một đêm xin chữ chưa từng có. Ba con người, ba nhân cách cao đẹp chụm lại chứng kiến những nét chữ dần dần hiện ra…, viên quản ngục khúm lúm cất từng đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ, với thái độ sùng kính, ngưỡng mộ cái đẹp. Trước những lời giảng giải của Huấn Cao, viên quản ngục chắp tay vái người tù một vái, “kẻ mê muội này xin bái lĩnh”.

Tác phẩm đã sáng tạo tình huống truyện vô cùng độc đáo. Với nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc, mỗi nhân vật mang một vẻ đẹp riêng, vẻ đẹp thiên lương, khí phách và trọng đãi người tài. Đồng thời tác phẩm cũng thành công khi Nguyễn Tuân đã gợi lên không khí cổ xưa nay chỉ còn vang bóng. Nhịp điệu câu văn chậm, thong thả, góp phần phục chế lại không khí cổ xưa của tác phẩm. Bút pháp đối lập tương phản vận dụng thành thục, tài hoa.

Qua truyện ngắn Chữ người tử tù, Nguyễn Tuân đã thể hiện niềm tin vào sự chiến thắng tất yếu của cái đẹp, cái thiên lương với cái xấu xa, tàn nhẫn. Đồng thời ông cũng thể hiện tấm lòng trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống, qua đó kín đáo bộc lộ lòng yêu nước. Với nghệ thuật xây dựng tình huống đắc sắc, ngôn ngữ tài hoa đã góp phần tạo nên sự thành công cho tác phẩm.