Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: bình luận nhận định: “Tính và Phong dưới ngôn ngữ vô thức của mình hiện lên dị biệt hẳn so với những kiểu nhân vật điển hình trong văn chương giai đoạn trước.”

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Dẫn dắt vấn đề: Văn học không ngừng tìm kiếm những phương thức mới để khám phá con người. Trong đó, việc sử dụng ngôn ngữ vô thức là một cách tân nổi bật, mở ra góc nhìn sâu hơn vào bản chất nhân vật.

- Giới thiệu nhận định cần bình luận: Lê Thị Thu Trang đã khẳng định:“Tính và Phong dưới ngôn ngữ vô thức của mình hiện lên dị biệt hẳn so với những kiểu nhân vật điển hình trong văn chương giai đoạn trước.”

- Nêu khái quát ý kiến: Đây là nhận định đúng đắn, thể hiện rõ vai trò của ngôn ngữ vô thức trong đổi mới nghệ thuật và khắc họa nhân vật.

* Thân bài:

a. Giải thích nhận định

- Ngôn ngữ vô thức: Những lời nói, dòng ý nghĩ bật ra từ tiềm thức, không qua sự sắp xếp có ý thức, thường phi logic, rời rạc, phản ánh thế giới bên trong sâu kín.

- Nhân vật điển hình trong văn chương giai đoạn trước: Thường được khắc họa rõ nét, theo khuôn mẫu (người anh hùng, người nông dân cần cù, trí thức mới…) với tâm lí, hành động tương đối nhất quán.

- Ý nghĩa nhận định: Khẳng định vai trò của ngôn ngữ vô thức trong việc tạo nên nhân vật độc đáo, không bị rập khuôn.

b. Phân tích vai trò của ngôn ngữ vô thức trong tạo sự khác biệt

- Tạo diện mạo nhân vật không lặp lại

+ Nhân vật Tính và Phong trong “Thoạt kì thủy” và “Kể xong rồi đi” hiện lên qua lớp ngôn ngữ tưởng như vô nghĩa, hời hợt.

+ Khác với hình mẫu “điển hình” trước đây, họ không được nhìn nhận một chiều mà đa dạng, khó đoán, nhiều mâu thuẫn.

- Khơi mở thế giới nội tâm sâu kín

+ Ngôn ngữ vô thức là “lối dẫn” giúp độc giả tiếp cận những tầng ẩn ức, nỗi ám ảnh, sự bất thường của nhân vật.

+ Ví dụ: nếu chỉ nhìn bề ngoài, Tính – Phong dễ bị coi là “điên” hay “hâm hấp”; nhưng qua ngôn ngữ vô thức, họ trở thành những “người có vấn đề” cần được tìm hiểu.

- Gợi nhiều cách diễn giải

+ Lời nói vô thức mang tính mơ hồ, đa nghĩa → độc giả phải tham gia giải mã, đối thoại với nhân vật.

+ Tác phẩm vì thế trở nên đa chiều, vượt ra ngoài một cốt truyện đơn giản.

c. Lý do ngôn ngữ vô thức tạo sự khác biệt so với nhân vật điển hình

- Không bị trói buộc bởi cốt truyện tuyến tính và tính cách nhất quán → nhân vật tự do bộc lộ như đời sống thực.

- Phá vỡ khuôn mẫu thẩm mĩ truyền thống → mở ra hướng sáng tạo mới.

- Tác động mạnh tới độc giả → không áp đặt cách hiểu, khơi gợi liên tưởng cá nhân.

d. Đánh giá, bình luận

- Khẳng định tính đúng đắn của nhận định: Ngôn ngữ vô thức thực sự làm cho nhân vật của Nguyễn Bình Phương khác biệt, góp phần cách tân văn học Việt Nam đương đại.

- Mở rộng: Không chỉ ở Nguyễn Bình Phương, nhiều nhà văn trên thế giới (Kafka, Faulkner…) cũng dùng ngôn ngữ vô thức để khám phá chiều sâu tâm lí.

- Ý nghĩa đối với sáng tạo và tiếp nhận:

+ Với nhà văn: buộc phải tinh tế trong việc dẫn dắt, để ngôn ngữ vô thức phản ánh bản chất nhân vật.

+ Với độc giả: đòi hỏi sự chủ động, suy ngẫm và cảm nhận sâu.

* Kết bài:

- Khái quát lại: Ngôn ngữ vô thức là phương tiện nghệ thuật độc đáo, giúp nhân vật văn học phá vỡ khuôn mẫu, hiện lên đa dạng, giàu chiều sâu.

- Liên hệ: Đọc những nhân vật như Tính, Phong cũng là dịp để ta soi chiếu chính mình, nhận ra trong mỗi người đều có một phần “vô thức” chưa được khám phá.

Bài văn tham khảo

“Tính và Phong dưới ngôn ngữ vô thức của mình hiện lên dị biệt hẳn so với những kiểu nhân vật điển hình trong văn chương giai đoạn trước.” – nhận định của Lê Thị Thu Trang khi bàn về tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phương – không chỉ đúng với thực tiễn sáng tác của nhà văn này mà còn phản ánh xu thế cách tân trong văn học đương đại. Trong dòng chảy của nghệ thuật kể chuyện, việc tìm ra một hình thức mới để khám phá con người luôn là yêu cầu cấp thiết. Ngôn ngữ vô thức chính là một “chìa khóa” như thế, mở ra thế giới nội tâm sâu kín, không dễ phán đoán, không chịu ràng buộc bởi những khuôn mẫu cũ.

Ngôn ngữ vô thức là dòng phát ngôn bật ra từ tiềm thức, tưởng như phi logic, rời rạc, thậm chí vô nghĩa, nhưng lại hàm chứa những ẩn ức, ám ảnh và bản năng sâu thẳm. Trong tiểu thuyết Thoạt kì thủy và Kể xong rồi đi, Nguyễn Bình Phương đã để cho Tính và Phong “nói” bằng thứ ngôn ngữ đó. Nếu thiếu những lời tưởng như hời hợt, vô trị này, người đọc dễ dàng đóng khung Tính – Phong là những kẻ “điên” hay “hâm hấp”. Nhưng khi được dẫn vào thế giới vô thức của họ, ta nhận ra họ là những con người “có vấn đề” cần được thấu hiểu, những cá thể đa diện, chứa đựng nhiều mâu thuẫn. Sự khác biệt này làm họ tách ra khỏi hàng loạt nhân vật điển hình một chiều trong văn chương giai đoạn trước, nơi cá tính thường được khắc họa theo hướng nhất quán, rõ ràng và dễ đoán.

Không chỉ tạo diện mạo độc đáo, ngôn ngữ vô thức còn khơi mở thế giới nội tâm nhân vật, giúp tác phẩm giàu chiều sâu. Nó khiến cho hành trình đọc trở thành quá trình khám phá, giải mã: những câu nói ngắt quãng, những hình ảnh tưởng phi lí lại là mạch ngầm kết nối với những trải nghiệm, nỗi đau hay ẩn ức không thể bộc lộ bằng ngôn ngữ thông thường. Khi kết hợp với giọng kể khách quan – không phê phán, không áp đặt – Nguyễn Bình Phương tạo nên những văn bản đa nghĩa, để nhân vật tự hiện lên “như chính họ vốn thế”. Nhờ đó, tác phẩm mở ra nhiều cách tiếp cận, buộc độc giả đối thoại và tự đặt câu hỏi về bản thể con người.

Điểm đặc biệt là ngôn ngữ vô thức giải phóng nhân vật khỏi những ràng buộc của cốt truyện tuyến tính hay tâm lí nhất quán. Ở đây, không còn “mẫu hình” anh hùng, nông dân, trí thức… như trong văn học giai đoạn trước, mà là những con người phức tạp, nhiều lớp lang, như chính đời sống ngoài trang sách. Sự phá vỡ khuôn mẫu này vừa tạo hiệu ứng thẩm mĩ mới mẻ, vừa khẳng định sức sáng tạo của nhà văn. Thực tế, không chỉ Nguyễn Bình Phương mà nhiều tên tuổi lớn của văn học thế giới như Kafka hay Faulkner cũng từng khai thác ngôn ngữ vô thức để mở rộng biên độ biểu đạt.

Có thể khẳng định, nhận định của Lê Thị Thu Trang là xác đáng: ngôn ngữ vô thức không chỉ giúp nhân vật trong tiểu thuyết của Nguyễn Bình Phương trở nên khác biệt mà còn góp phần đổi mới nghệ thuật văn xuôi Việt Nam. Đọc những nhân vật như Tính, Phong, độc giả không chỉ tiếp xúc với “những người khác thường” trong văn học, mà còn gián tiếp soi chiếu chính mình, nhận ra trong mỗi người đều tồn tại một miền vô thức bí ẩn. Và chính ở đó, chiều sâu nhân vật cũng là chiều sâu của đời sống, của con người.

Văn bản sử dụng chủ yếu thao tác lập luận nào?