Theo quan niệm của học thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại, thực chất của quá trình tiến hóa nhỏ là

quá trình hình thành loài mới.

quá trình hình thành các đơn vị phân loại trên loài.

quá trình biến đổi cấu trúc di truyền của quần thể.

quá trình tạo ra nguồn biến dị di truyền của quần thể.