Phân tích một số chi tiết trong văn bản Tôi đã học tập như thế nào? (M. Go-rơ-ki) cho thấy nhận thức của tác giả tại thời điểm viết tác phẩm và nhận thức của nhân vật chính trong quá khứ có n

1. Có một khoảng cách khá xa giữa thời điểm xảy ra các sự việc, câu chuyệnvềnhân vật Pê-xcốp trong tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào? và thời điểm tácgiả viết tác phẩm này.

- Các câu chuyện được kể lại là hồi ức - những sự việc, mấu chuyện xảy rađã lâuvào khoảng từ những năm Pê-xcốp lên 6 - 7 tuổi cho đến khi cậu trởthành một người lao động chín chẳn, trưởng thành (ngoài 20 tuổi).

- Thời điểm tác giả M. Go-rơ-ki viết Tôi đã học tập như thế nào? là khoảng vàonăm 1917 -1918 (trước đó, ông đã viết Thời thơ ấu vào năm 1913 - 1914, Kiếmsống vào năm 1915 - 1916). Tức là truyện Tôi đã học tập như thế nào? được viếtkhi nhà văn đã ở tuổi 45 - 50 (ông sinh năm 1868). Khoảng cách giữa thời điểmxảy ra các sự vệc với Pê-xcốp ở ngôi trường của nhà thờ (năm 6 - 7 tuổi) và thờiđiểm nhà văn viết truyện ngắn là gần nửa thế kỉ.

2. Nhận thức của tác giả ở thời điểm viết tác phẩm tất nhiên sẽ khác nhiềuvới nhận thức của nhân vật chính (tác giả hồi bé, thời trẻ). Muốn hiểu đúng cảmhứng, chủđề, tư tưởng và thông điệp của tác phẩm Tôi đã học tập như thế nào?không thể không lưu ý đến điều này. Quả vậy, trong văn bản có không ít chi tiếtcho thấy khoảng cách thời gian, tuổi tác và nhận thức giữa người viết và nhânvật. Chẳng hạn, ở phần đầu, từ thời điểm viết tác phẩm nhìn nhận lại sự việc vàcách hành xử của cậu bé, tác giả đã thể hiện rõ cái nhìn và giọng điệu của tự phêphán, tự giễu mình trong nhiều câu văn:

- Tôi trả thù ông ta bằng một trò nghịch ngợm man rợ ...

- Những đứa hát sai, bị gã giọt thước kẻ vào đầu, giọt kêu khá đặc biệt và buồncười. Nhưng không đau.

- Tôi rất xúc động, một tình cảm đặc biệt rộn rực trong ngực tôi, và ngay cả khithẩy giáo đã cho cả lớp về nhưng giữ tôi lại và nói rằng bây giờ tôi phải lặng hơnnước, thấp hơn cỏ thì tôi vui lòng, chăm chú nghe từ đầu đến cuối.

Ở phần sau, nhận thức của tác giả về sách, cuộc đời, con người càng lúc càngrõ hơn, chín hơn, gần chân lí hơn và cũng gần với nhận thức của tác giả tại thờiđiểm viết tác phẩm hơn. Ví dụ:

- [ ... ] tôi đã bắt đầu hiểu được vẻ đẹp của những đoạn văn miêu tả, bắt đầusuynghĩ về tính cách các nhân vật, lờ mờ đoán được mục đích của tác giả cuốn sáchvà lo ngại cảm thấy sự khác nhau giữa cái mà sách nói đến với cái mà cuộc sốngkhuyên bảo.

- Và chính trong hoàn cảnh đáng nguyễn rủa như thế, lần đầu tiên tôi bắt đầuđọc sách hay, nghiêm túc của văn học nước ngoài.

- Thậm chí tôi còn có cảm giác rằng cuộc đời xung quanh tôi, tất cả những gìkhắc nghiệt, bẩn thỉu và tàn bạo hằng ngày diễn ra trước mắt tôi đều không phảilà cái cóthực, đều là thừa. Cái có thực và cần thiết chỉ ở trong sách, nơi mà mọi cáiđều hợp lí hơn, đẹp hơn, nhân đạo hơn.

- Thời gian đầu, say sưa vì cái mới và vì giá trị tinh thần lớn lao của cái thế giớimà sách đã mở ra trước mắt tôi, tôi bắt đầu coi sách tốt đẹp hơn, lí thú hơn, gầngũihơn với mọi người, và dường như hơi bị loà, tôi nhìn cuộc đời thực qua sách.Nhưng cuộc sống khôn ngoan khắc nghiệt đã quan tâm chữa cho tôi cái bệnh mùdễ chịu ấy.

- Tôi càng đọc nhiều thì sách càng làm cho tôi gắn bó với thế giới, cuộc đời cũngcàng trở nên rực rỡ, có ý nghĩa đối với tôi.

3. Sự phân biệt này giúp người đọc hiểu đúng và đầy đủ hơn về quá trình họctập,trưởng thành hay quá trình phát triển nhân cách của nhân vật chính; từ đó,hiểu đúng thông điệp từ tác phẩm.