PHẦN I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)

Đọc văn bản:

NỮ THẦN LÚA

Truyện cổ Việt Nam xưa kể rằng, ngày ấy, dưới trần gian đã thiên tai, mất mùa, lại chiến trận liên miên, loài người phải gánh chịu nạn đói khủng khiếp. Ngọc Hoàng thấy tình cảnh quá ngặt nghèo, vội cử con gái mình là nữ thần Lúa xuống trần, lo việc nuôi sống con người.

Nàng Lúa làm phép gieo hạt. Hạt nảy mầm trổ mạ, rồi đẻ nhánh làm đòng, kết bông mẩy hạt. Rồi lúa chín, kì diệu thay, cứ thế tự kéo nhau về từng nhà, vào bồ và lẫm, không cần ai phải gặt hái, hong phơi, sàng sảy, xay giã gì. Ai đói bụng cứ ngắt bông lúa thả vào nồi là có cơm sôi. Nhờ công lao của nữ thần Lúa, nhà nhà có cái ăn, làng trên xóm dưới rộn ràng khói bếp của những bữa cơm no.

Thế rồi vụ mùa nọ, có cô con gái nhà kia dậy muộn. Sân chưa quét dọn, cửa kho chưa mở, lúa đã ùn ùn kéo về. Cô cuống quýt, đâm cáu. Sẵn tay cầm chổi, cô đập vào đầu bông lúa, mắng mỏ: “Người ta chưa dọn dẹp xong đã mò về. Ai khiến về sớm thế hả?”.

Nữ thần Lúa đang hối hả dẫn lúa vào sân, nhìn nhà cửa cô này bẩn thỉu, đầy rác rưởi đã bực sẵn, lại thấy bông lúa yêu quý bị phang đau, tức lắm. Nàng quát: “À, quân này được! Mang thóc gạo về tận cửa cho mà còn chê? Đã thế, từ giờ, các người tự bỏ công bỏ sức ra mà trồng trọt gặt hái!”.

Nữ thần Lúa giận con người, từ đó nhất định không cho lúa tự về từng nhà nữa. Đã thế, cây lúa cũng không còn tự nảy mầm, đơm bông. Con người muốn có gạo ăn phải tự cấy cày gặt hái. Trời nắng nóng tự ra đồng tát nước, đất cằn tự bón phân, một nắng hai sương, vô cùng vất vả. Đằng đẵng nhiều tháng trời, khi lúa trổ bông, kết hạt, con người phải xuống ruộng gặt. Thấy vất vả, mệt nhọc quá, họ chế ra cái liềm cái hái để gặt lúa cho nhanh. Và lúa không tự biến thành cơm, con người phải phơi phóng, xay giã, giần sàng.

Cơn hờn dỗi của nữ thần Lúa đôi khi thật cay nghiệt. Nàng nhiều lần cấm lúa trổ bông, nếu có ra bông cũng là hạt lép. Vì thế, sau này, mỗi khi mùa gặt đã vãn, người trần làm lễ cúng hồn Lúa, cũng là cúng nữ thần Lúa, với tục “rước bông lúa”, có nơi còn gọi là tục “cúng cơm mới” trân quý từng hạt lúa để tạ cái lỗi ngày xưa.

(Nữ thần Lúa, Trích trong tập “Các vị thần linh khắp thế gian”, NXB Kim Đồng,
2024, tr. 19 – 20)

Thực hiện các yêu cầu:

Nêu phương thức biểu đạt chính của văn bản