Cảm hứng chủ đạo và tư tưởng của tác phẩm 

- “Cảmhứngchủđạolàtrạngtháitìnhcảmmãnhliệt, say đắmxuyênsuốttácphẩmnghệthuật, gắnliềnvớimộttưtưởngxácđịnh, mộtđánhgiánhấtđịnh, gâytácđộngđếncảmxúccảunhữngngườitiếpnhân”.Cảmhứngchủđạocósựnhấtquánvớiđềtàivàtưtưởngcảutácphẩm. Đócóthểlàcảmhứngngợi ca, vuisướng, biếtơn, tin tưởng, yêuthương, đauxót, thươngtiếc…; nhưngcũngcóthểlàtrạngtháitìnhcảmcămthù, phẫnnộ, châmbiếm, mỉamai, chếgiễu… Đólànhữngtrạngtháitìnhcảmphảnánhtháiđộvàcảmxúccủatácgiảtrướcnhữnggìmìnhmôtảvàthểhiệntrongvănbảnbằnghìnhthứcnghệthuật. Vídụ: CảmhứngchủđạotrongbàiBếplửa (Bằng Việt) lànỗinhớ, tìnhthương, sựkínhtrọngvàbiếtơnbàcủangườicháu. 

- Tưtưởngcủatácphẩmlàsựlígiảiđốivớichủđềđãnêulên, làtháiđộvànhậnthứcmàtácgiảmuốntraođổi, nhắngửi, đốithoạivớingườiđọc. Tưtưởnglàlinhhồncủavănbản. Vídụ: TưtưởngcủabàiBếplửalànỗi day dứttrăntrở, nặngtìnhnặngnghĩavớinhữngkỉniệmmộtthờikhiđãkhônlớn, trưởngthành. Qua bàithơ, tácgiảchothấytrongthếgiớihoàiniệmcủangườicháu, bàlàngườiđãtrải qua nhiềugiankhổ, cơcực; bàkhôngchỉlàngườinhómlửa, ngườigiữlửamàcònlàngườitruyềnlửangộnlửacủasựsống, niềm tin chocácthếhệnốitiếp