Bước 1: Chuẩnbịtrướckhiviết

Trướckhiviết, cầntrảlờinhữngcâuhỏisau:

• Đềtàicủabàiviếtnàylàgì?

Thựchiệnbàiviếtnàynhằmmụcđíchgì?

• Ngườiđọcbàiviếtcóthểlà ai? Họmongđợiđiềugìtừbàiviếtcủaem?

• Lựachọncáchviếtnhưthếnàochophùhợpvớimụcđíchvàđốitượngngườiđọc?

• Xácđịnh (những) cáchthuthậptưliệuchobàiviết (xemlạiBài 2). Chú ý tínhchínhxác, đáng tin cậycủatưliệuvàghichépnguồntưliệu.

Bước 2: Tìm ý, lậpdàn ý

Vậndụngcáchtìm ý, lậpdàn ý chobàivănnghịluậnphântíchmộttácphẩmvănhọcđãhọc ở Bài 2 đểtìm ý vàlậpdàn ý chođềbàinày. Đểnhậnranétđặcsắcvềnghệthuậtcủamộttácphẩmtruyệnthơ, cầnchú ý đặcđiểmhìnhthứccủathểloạitruyệnthơ (xemlạinội dung phần Tri thứcNgữvăncủabàihọcnày).

Bước 3: Viếtbài

Triểnkhaibàiviếtdựatrêndàn ý. Khi viết, cầnchú ý:

• Thựchiệntheonhữngnội dung đãđượcđềcập ở bướcViếtbàicủaBài 2.

• Vậndụngkiếnthứcvềcáckiểuđoạnvănđãhọc ở lớp 8 đểtạolậpđoạnvăn, viếtđoạncócâuchủđềhiệnrõ (đoạndiễndịch, đoạnquynạp, đoạnphốihợp) vàdùngcâuchủđềđểtrìnhbàyluậnđiểmcủabàiviết.

• Vậndụngkiếnthứcvềcácphépliênkếttrongvănbảnđãhọc ở lớp 7 đểtạosựmạchlạc, liênkếtchặtchẽchobàiviết.

Bước 4: Xem lạivàchỉnhsủa, rútkinhnghiệm

• Đọclạibàiviếtcủamìnhvàdùngbảngkiểm ở Bài 2 đểtựchỉnhsửa:

• Đọclạibàiviếttừgócđộngườiđọcvàtrảlờicáccâuhỏisau:

1. Điềuemthíchnhấtvàđiềuemmuốnđiềuchỉnh ở bàiviếtnàylàgì?

2. Từbàiviếtnày, emrútthêmđượckinhnghiệmgìvềviệcviếtbàivănnghịluậnphântíchmộttácphẩmvănhọc?

Bàivănthamkhảo:

Trong thơcổviếtvềgiainhânthìđoạnthơChịemThúy KiềutríchtrongĐoạntrườngtânthanhtứcTruyện Kiềucủađạithihào Nguyễn Du làmộttrongnhữngvầnthơtuyệtbút. Hai mươitưcâuthơlụcbátđãvẽnênsắc, tài, đứchạnhcủahaichịem Thuý Kiều, Thuý Vân.

          Vớingòibútcủamộtkìtàidiệubút Nguyễn Du đãvẽnênbứcchân dung hainànggiainhântuyệtthế:

Đầulònghai ả tốnga,

Thúy Kiều làchịemlàThúy Vân.

          Vân làem, Kiều làchị. Hai chịem Vân và Kiều (con đầulòngcủagiađình Vương viênngoại) đềulànhữngả tốnga - nhữngngười con gáiđẹp. Vẻđẹpcủahainànglàvẻđẹpthanhtaocủamai, làsựtrắngtrong, tinhsạchcủatuyết:

Mai cốtcáchtuyếttinhthần,

Mỗingườimộtvẻmườiphânvẹnmười.

          Bútphápướclệcùngphépẩndụđãgợilênvẻđẹphàihoà, hoànhảocảvềhìnhthứclẫntâmhồn. Vẻđẹpcủahainàngđềuđếnmứctuyệtmĩmườiphânvẹnmườinhưngmỗingườilạimangmộtvẻriêng. Nguyễn Du đãlấynhữnggìđẹpđẽnhấtcủathiênnhiênđểmiêutảhaichịem. Thuý Kiều và Thuý Vân đềumangvẻđẹplítưởng, theokhuônmẫuvàvượtlêntrênkhuônmẫu.

          Sau nhữngcâuthơgiớithiệuvềhaichịem, ngòibút Nguyễn Du lạicóchiềuhướngcụthểhơntrongbứcchân dung quýpháicủa Thuý Vân:

Vân xemtrangtrọngkhácvời,

          Hai chữtrangtrọngtrongcâuthơđãnóilênvẻđẹpđàicác, cao sang của Vân. Vẻđẹpấycủathiếunữđược so sánhvớinhữngthứcaođẹptrênđời:

Khuôntrăngđầyđặnnétngàinởnang.

Hoa cườingọcthốtđoantrang,

Mâythuanướctóctuyếtnhườngmàu da.

          Chân dung của Vân đượcmiêutảmộtcáchkhátoànvẹntừkhuônmặt, nétmày, làn da, máitócđếnnụcười, tiếngnói. Vân cókhuônmặtđầyđặn, phúchậunhưvầngtrăng, cóđôilôngmàysắcnétnhư con ngài, cómiệngcườitươithắmnhưhoa, giọngnóitrongtrẻothốtratừhàmrăngngàngọcvàmáitóccủanàngbồngbềnhhơnmây, làn da củanàngtrắnghơntuyết, sắcđẹpcủa Vân sánhvớinhữngnétkiềudiễm, sángtrongcủanhữngbáuvậttinhkhôicủađấttrời. Tấtcảtoátlênvẻđẹptrunghậu, êmdịu, đoantrang, quýphái. Vân đẹphơnnhữnggìmĩlệcủathiênnhiênnhưngtạosựhoàhợp, êmdịu: mâythua, tuyếtnhường. Vớivẻđẹpnhưthế, Vân sẽcómộtcuộcđờibìnhlặng, suônsẻvàmộttínhcáchđiềmđạm. Qua bứcchân dung này, Nguyễn Du đãgửitớinhữngthôngđiệpvềtươnglai, cuộcđờichínhbởivậymàbứcchân dung Thúy Vân làchân dung mangtínhcáchsốphận.

          Tả Vân thậtkĩ, thậtcụthể song Nguyễn Du chỉvẽ Kiều bằngnhữngnétpháchoạthôngthoángbởiôngkhôngmuốnlàngườithợvẽvụngvề:

Kiều càngsácsảomặnmà,

So bềtàisắclạilàphầnhơn.

          Sắcđẹpcủa Kiều đượcđặttrongsự so sánhvớivẻđẹpđoantrang, quýpháicủa Vân đểthấyđượcsựhơnhẳncủa Kiều vềvẻsắcsảocủatàinăngtrítuệ, bởicáimặnmàcủanhansắc. Khôngtảkhuônmặt, giọngnói, tiếngcười, làn da, máitócnhư Thuý Vân mà Nguyễn Du đãthậttàitìnhkhichọnđôimắt Kiều đểđặctảbởiđôimắtlàcửasổtâmhồn, thểhiệnphầntinhanhcủatâmhồnvàtrítuệ:

Lànthuthủynétxuânsơn,

          Câuthơtảđôimắtmàgợilênbứctranhsơnthuỷ, diễmlệ. Bứctranhấycólànthuthủy - lànnướcmùathu, cónétxuânsơn - dángnúimùaxuân. Cũngnhưkhuônmặt Kiều cóđôimắttrongsáng, long lanh, cóđôilôngmàythanhtúmàkhiến:

Hoa ghenđuathắmliễuhờnkémxanh.

          Vẻđẹpcủa Kiều khôngchỉnhưthiênnhiênmàcònvượttrộihơncảthiênnhiênkhiếnhoacũngphảighen, liễucũngphảihờn. Thiên nhiênkhôngcònthua, nhườngmàcaumày, bặmmôitứcgiận, màđốkịhờnghen. Nếuvẻđẹpcủa Vân lànhữnggìtinhkhôi, trongtrắngnhấtcủađấttrờithì Kiều lạimangvẻđẹpcủanước non, củakhônggianmênhmông, củathờigianvôtận. Cáiđẹpấylàmchonghiêngnước, đổthành:

Mộthainghiêngnướcnghiêngthành,

          Nguyễn Du đãsửdụngnhữngđiểntíchđểcựctả Kiều vớivẻđẹpcủatranggiainhântuyệtthế. Vàcũngchínhvẻđẹpkhông ai sánhbằngấynhưtiềmẩnnhữngphẩmchấtbêntrongcaoquílàtàivàtìnhrấtđặcbiệt:

Pha nghềthihoạđủmùi ca ngâm.

Cung thươnglàubậcngũâm,

Nghềriêngănđứthồcầmmộttrương.

          Kiều cócảtàicầm - kì - thi - hoạcủanhữngbậcvănnhânquântửvàtàinàocũngđếnmứcđiêuluyện. Nànggiỏivềâmluậtđếnmứclàubậc. Câyđànnàngchơilàcâyhồcẩm, tiếngđàncủanàngănđứtbấtcứnghệsĩnàovàđãtrởthànhnghềriêng. Đểcựctảcáitàicủa Kiều, Nguyễn Du đãsửdụnghàngloạtcáctừngữ ở mứcđộtuyệtđối: vốnsẵn, phanghề, làubậcvàđủmùi. Khôngnhữnggiỏi ca hát, chơiđànmà Kiều cònsángtácnhạcnữa. Cung đànnàngsángtáclàmộtthiênBạcmệnh. Bảnđànấyđãghilạitiếnglòngcủamộttâmhồnđasầuđacảm. Nguyễn Du cựctảtàinăngcủa Kiều chínhlàngợi ca cáitâmđặcbiệtcủanàng. Tài năngcủa Kiều vượtlêntrêntấtcảvàlàbiểuhiệncủanhữngphẩmchấtcaođẹp, tráitimtrunghậu, nồngnhiệt, nghĩatình, vịtha. Vẻđẹpcủa Kiều làsựkếthợpcủasắc - tài - tìnhvàđạtđếnmứcsiêuphàm, lítưởng. Nhưng nhansắcđếnmứchoaghen, liễuhờnđểtạohóaphảihờnghenđốkịvàtàihoatrítuệthiênbẩmlàubậc, đủmùicáitâmhồnđasầu, đacảmnhưtựdưngmàcócủanàngkhótránhkhỏisựnghiệtngãcủađịnhmệnh. Chínhbởi Kiều quátoànmĩ, hoànthiệnnêntrongxãhộiphongkiến kia khócómộtchỗđứngchonàng. VàcungđànBạcmệnhnàngtựsángtácnhưdựbáomộtcuộcđờihồngnhanbạcmệnhkhótránhkhỏicủa Kiều. Cuộcđờinàngrồisẽsónggió, nổichìm, truânchuyên. Cũnggiốngnhưbứcchân dung Thúy Vân, bứcchân dung Kiều làbứcchân dung mangtínhcáchsốphận.

          Nguyễn Du hếtlời ca ngợi Vân và Kiều mỗingườimộtvẻmườiphânvẹnmườinhưngngòibúttácgiảlạiđậmnhạtkhácnhau ở mỗingười. Vân chủyếuđẹp ở ngoạihìnhcòn Kiều làcáiđẹpcảvềtàinăng, nhansắclẫntâmhồn. Điềuđótạonênvẻđẹpkhácnhaucủahaingườithiếunữvàhémởhaitínhcách, dựbáohaicuộcđờikhácnhauđangđónchờhai ả tốnga. Hai bứcvẽchân dung củachịem Thuý Vân và Thuý Kiều đãchothấysựtàitìnhtrongngòibúttinhtếcủa Nguyễn Du.

          Kếtthúcđoạnthợlàbốncâulụcbátmiêutảcuộcsốngphonglưukhuônphép, mẫumựccủahaichịem Kiều:

Phong lưurấtmựchồngquần,

Xuân xanhxấpxỉtớituầncậpkê.

          Hai người con gáihọ Vương khôngchỉcósắc - tài - tìnhmàcòncóđứchạnh. Sốngphonglưuđếnmựchồngquần. Cảhaiđềuđãtớituầncậpkê - tớituổibúitóc, càitrâmnhưngvẫnsốngtrongcảnh:

Êmđềmtrướngrủmànche,

Tườngđôngongbướmđivềmặc ai.

          Hai câuthơnhưchechở, bao bọcchohaichịem, haibônghoavẫncònphongnhụytrongcảnhêmđềmchưamộtlầnhươngtoảvì ai. Nguyễn Du đãbuôngmành, gạttấtcảmọivẩnđụcchocuộcđờikhỏicuộcsốngphonglưucủahaichịemđểđềcaohơnđứchạnhcủahainàng.

          Vớicảmhứngnhânđạovàtàinghệthơ, Nguyễn Du đãvẽnênbứcchân dung Thúy Vân, Thuý Kiều bằngnhữnggìđẹpđẽ, mĩlệnhất. Hai bứctranhmĩnhânbằngthơđãthểhiệnbútphápướclệtượngtrưngvàcácbiệnpháptutừtrongngòibúttinhtếcủađạithihàodântộc Nguyễn Du.

Bài viết đã phân tích những nét đặc sắc nào về nghệ thuật của đoạn trích Mã Giám Sinh mua Kiều?