Hướng dẫn giải:

Đáp án đúng: D

Hướng dẫn dịch: Chúng ta cũng nên lưu ý rằng hành động của Baai khi nói tên con chim cũng có thể là một cách thể hiện kiến thức chuyên môn. Có lẽ anh ta đang khoe khoang: Tôi biết con chim đó tên là gì. Phải chăng lý do duy nhất mà ngôn ngữ Kri có từ để chỉ loài chim đó là để người nói có thể thể hiện rằng họ biết về nó?

Dịch bài đọc:

NGÔN NGỮ VÀ THỰC TẾ

Một buổi sáng nọ, trên vùng cao nguyên rừng mưa nhiệt đới thuộc lãnh thổ Kri ở miền trung Lào, tôi đang di chuyển giữa các thôn xóm để tìm hiểu thêm về tiếng Kri trong chuyến thám hiểm thực địa đầu tiên của mình đến khu vực này. Toàn bộ năng lượng của tôi tập trung vào việc xây dựng vốn từ vựng của ngôn ngữ này. Tôi luôn mang theo sổ tay bên mình. Hai người đàn ông trong làng, Baai và Kham, đang đi cùng hướng với tôi, vì vậy họ đã cho tôi đi nhờ thuyền.

Lãnh thổ Kri nằm nép mình ngay phía tây dãy núi Annamite, dãy núi có đỉnh núi đóng vai trò là biên giới Lào-Việt Nam, gần nơi Việt Nam hẹp nhất. Môi trường ven sông có những chuỗi hồ nước, những vùng nước tĩnh lặng tạo nên những khoảng trống trong tán rừng. Đi thuyền dọc theo những hồ nước này một cách yên tĩnh là thời gian để ngắm nhìn động vật hoang dã, chẳng hạn như những đàn khỉ đuôi dài xuống uống nước ở ven sông, hoặc nghe tiếng kêu của vượn từ những đỉnh đồi xa xôi. Sáng hôm đó, chúng tôi ngồi thành hàng, chèo thuyền nhẹ nhàng trên một khúc sông tĩnh lặng và rộng lớn, không có dòng chảy nào đáng kể. Âm thanh duy nhất là tiếng mái chèo khẽ khuấy động mặt nước phẳng lặng như gương và tiếng nước chảy róc rách. Bỗng nhiên, một con chim khổng lồ xuất hiện từ tán rừng bên phải chúng tôi, bay vút cao trên dòng sông rộng mở và hướng về phía bắc. Ở phía trước thuyền, Baai chỉ tay lên. Anh quay sang nhìn Kham và gọi lớn vung vaawq!

Đây là từ tiếng Kri chỉ loài chim trĩ mào (Rheinardia ocellata), một loài chim trĩ tuyệt đẹp giống như chim công sống trong rừng. Và nhanh như vậy, con chim lớn đã biến mất. Chỉ vậy thôi. Mọi người im lặng, và chúng tôi tiếp tục hành trình.

Tối hôm đó, tôi suy nghĩ về khoảnh khắc ấy khi xem lại ghi chú của mình. Từ những bức ảnh, tôi đã tìm ra loài chim mà Baai nhắc đến. Nhưng tại sao, vào khoảnh khắc đó, Baai lại quay sang nhìn Kham và gọi tên con chim? Hãy thử nghĩ xem ví dụ nhỏ về việc sử dụng ngôn ngữ này gồm những gì. Một người nhìn thấy thứ gì đó thú vị, quay sang người bạn đồng hành và nói to từ chỉ thứ đó. Nếu ngôn ngữ là hệ thống giải quyết vấn đề, thì Baai đã giải quyết vấn đề gì khi gọi tên con chim mào mào ngày hôm đó?

Một cuộc tranh luận khoa học lâu đời chỉ ra một số câu trả lời khả thi. Tại sao "chỉ một phần nhỏ sự đa dạng loài trong bất kỳ môi trường sống địa phương nào được người dân địa phương nhận biết bằng ngôn ngữ"? Nhà nhân chủng học nhận thức Brent Berlin đã chỉ ra hai lời giải thích khả thi. Một là quan điểm trí tuệ: ngôn ngữ tạo ra những sự phân biệt như vậy bởi vì con người vốn dĩ quan tâm đến việc thừa nhận - bằng cách đặt tên - những sự phân biệt nổi bật nhất về mặt nhận thức trong tự nhiên.

Từ ngữ phản ánh trực tiếp sự nổi bật về mặt nhận thức này. Theo quan điểm này, khi Baai quay sang Kham và nói vung vaawq, đó là một hành động trí tuệ, một biểu hiện thuần túy của sự quan tâm về mặt tinh thần trong việc phân biệt các loài chim và một hành động có thể thực hiện được vì ngôn ngữ Kri có từ để chỉ loài chim này.

Một quan điểm khác là theo chủ nghĩa vị lợi. Theo quan điểm này, việc đặt tên cho một loài thực vật hoặc động vật trong một ngôn ngữ sẽ được hướng dẫn bởi “hậu quả thực tiễn của việc biết hoặc không biết về loài thực vật hoặc động vật đó” trong bối cảnh văn hóa liên quan. Một vấn đề hiển nhiên với lập luận này là các ngôn ngữ thường có những từ chỉ thực vật và động vật mà không có tiện ích rõ ràng nào đối với người nói, cho dù tiện ích đó liên quan đến nhu cầu theo đuổi, tránh né, hay được đầu tư vào khả năng nhận dạng một dạng sống.

Đây là trường hợp của từ Kri chỉ loài chim trĩ mào. Người nói tiếng Kri không săn bắn, nuôi dưỡng, ăn uống, hoặc sử dụng những loài chim này, hoặc bất kỳ loài chim nào khác. Điều này có nghĩa là từ vung vaawq không thể được giải thích theo thuật ngữ vị lợi? Có những từ chỉ thực vật dường như không có tiện ích trực tiếp nào đối với những người biết từ đó—nghĩa là, không có hậu quả nào khi biết hoặc không biết về những loài thực vật đó. Nhưng có cái mà chúng ta có thể gọi là tiện ích gián tiếp. Một ví dụ về tiện ích gián tiếp của việc biết một loài cây cụ thể là khả năng phân biệt nó với những loài khác.

Hãy quay lại với câu chuyện về loài chim ưng trên bờ sông. Hôm đó trên sông, khi Baai quay sang Kham và nói tên con chim, một khả năng là anh ấy đang tận dụng một cơ hội đơn giản để gắn kết xã hội thông qua việc chia sẻ trải nghiệm. Trên chiếc thuyền đó, cả hai người đều có cùng một trải nghiệm thị giác khi nhìn thấy con chim, nhưng khi Baai nhìn Kham và gọi tên nó, đó là một hành động công khai đã biến hai trải nghiệm song song thành một trải nghiệm chung. Việc chỉ ra một điều gì đó có chức năng gắn kết giữa mọi người bằng cách hướng sự chú ý của họ vào một điểm chung.

Chúng ta cũng nên lưu ý rằng hành động của Baai khi nói tên con chim cũng có thể là một sự thể hiện kiến thức chuyên môn. Có lẽ anh ta đang khoe khoang: Tôi biết con chim đó tên là gì. Phải chăng lý do duy nhất mà ngôn ngữ Kri có từ để chỉ loài chim đó là để người nói có thể thể hiện rằng họ biết về nó?

Xét cho cùng, người nói tiếng Kri biết tên của hơn một trăm loài chim nhưng hầu như không có tương tác trực tiếp nào với chim hoặc bất kỳ công dụng thực tiễn nào của chúng. Họ không nuôi hoặc ăn thịt chim, ngoại trừ gà. Theo quan điểm tham chiếu thông thường về ngôn ngữ, chúng ta có từ ngữ để truyền đạt thông tin về thế giới và cập nhật cho người khác về những điều họ chưa tự mình trải nghiệm. Nhưng trong trường hợp này, chức năng của từ ngữ có lẽ liên quan nhiều hơn đến các vấn đề phối hợp xã hội và gắn kết xã hội.

A speech that falls (79) _______ on its face,