Xét về mặt tiến hóa chủng loại tâm lý, ý thức giai đoạn ba của quá trình nẩy sinh và phát triển là

Từ sinh vật chưa có cảm giác phát triển thành sinh vật có cảm giác

Từ vật chất hữu cơ thành vật chất vô cơ

Từ sinh vật chưa có cảm giác phát triển thành sinh vật có cảm giác và các hiện tượng tâm lý khác không có ý thức

Từ động vật cao cấp không có ý thức phát triển thành người, thành chủ thể có ý thức