- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích bài thơ “Ăn Tết với mẹ” của Vĩnh Mai.

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Giới thiệu tác giả Vĩnh Mai: Là một nhà thơ cách mạng, thơ ông giàu cảm xúc, đậm chất trữ tình yêu nước và tình người.

- Giới thiệu bài thơ “Ăn Tết với mẹ”: Khắc họa hình ảnh một người mẹ nông dân chất phác, tảo tần và tình cảm mẹ con thiêng liêng trong những ngày Tết giữa thời chiến.

- Nêu vấn đề nghị luận: Bài thơ thể hiện tình mẫu tử sâu sắc, lòng yêu nước chân thành và vẻ đẹp bình dị của người mẹ Việt Nam thời kháng chiến.

* Thân bài:

a. Hoàn cảnh và không gian bài thơ

- Người con là cán bộ cách mạng từ xa về thăm mẹ trong dịp Tết.

- Bối cảnh giản dị: bếp lửa ấm áp ngày xuân, bữa cơm Tết đạm bạc nhưng chan chứa yêu thương.

- Tình huống đời thường nhưng giàu chất thơ, làm nổi bật tình cảm gia đình và không khí đoàn tụ thiêng liêng.

b. Hình ảnh người mẹ Việt Nam mộc mạc, yêu nước và giàu đức hi sinh

- Mẹ hiện lên với dáng vẻ tảo tần, từng trải, sống giản dị giữa làng quê.

- Tấm lòng yêu thương bộ đội: “Mẹ thương đoàn lính Cụ Hồ / Hôm nay ăn Tết ở vô phương nào” – lời nói chân thành thể hiện sự quan tâm đến những người lính đang chiến đấu xa nhà.

- Ý thức tiết kiệm, chia sẻ khó khăn: “Tết ni tiết kiệm để dành sang năm /... khoai lang nước chè” – tấm lòng vị tha, nghĩ cho cách mạng và đồng đội của con.

- Tình cảm sâu nặng dành cho con: “Mẹ ngồi mẹ ngó con nhai... hai mắt cười” – niềm hạnh phúc của người mẹ khi được sum vầy cùng con.

c. Tình mẫu tử thiêng liêng và cảm động

- Mẹ chăm sóc con từng bữa ăn, lo lắng, yêu thương: “Chỉ con với mẹ để phần cho ai?”

- Hạnh phúc đơn sơ nhưng ấm áp của mẹ là được nhìn con ăn ngon miệng, cùng đón Tết bên nhau.

- Mẹ nhắc đến Bác Hồ: “Tết ni Cụ đã mấy mươi tuổi rồi?” – thể hiện lòng kính yêu lãnh tụ, và gợi nhắc lý tưởng sống vì đất nước, vì cộng đồng.

d. Tâm trạng, suy nghĩ của người con

- Xúc động trước tình yêu thương bao la của mẹ.

- “Con thấy lòng thấm thía tình thương” – người con nhận ra ý nghĩa lớn lao của tình mẹ và trách nhiệm đối với đất nước.

- “Con mẹ coi thường gian lao” – thể hiện quyết tâm tiếp tục dấn thân, vượt mọi gian khổ vì lý tưởng cách mạng.

* Kết bài:

- Khẳng định giá trị bài thơ: “Ăn Tết với mẹ” là bản hòa ca dịu dàng về tình mẫu tử, đồng thời là bản anh hùng ca về lòng yêu nước của người mẹ Việt Nam thời chiến.

- Nêu cảm nhận cá nhân: Qua bài thơ, người đọc càng thêm trân trọng tình mẫu tử thiêng liêng, thấu hiểu hơn những hi sinh thầm lặng của người mẹ, và thấy rõ sức mạnh tinh thần to lớn mà gia đình trao cho người chiến sĩ nơi chiến trường.

Bài viết tham khảo

Thơ Cách mạng Việt Nam là một nền thơ vô cùng phong phú và đa dạng. Đó là những trang thơ thấm đượm khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn về những người lính dũng cảm, về cuộc chiến giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước của dân tộc Việt Nam. Và khi nói đến thơ ca giai đoạn này, chúng ta cũng thể bỏ qua những bài thơ giản dị nhưng đầy xúc động về tình cảm quân dân, đặc biệt là tình cảm của những người lính với những người mẹ không cùng máu mủ trên đường chiến đấu. Bài thơ “Ăn tết với mẹ” của nhà thơ Vĩnh Mai là một trong bài thơ hay viết đề chủ đề này. Với những ngôn từ giản dị, mộc mạc, Vĩnh Mai đã khắc họa thành công vẻ đẹp của những người mẹ Việt Nam với những phẩm chất vô cùng tốt đẹp và cũng làm nổi bật lên tình cảm chân thành, sâu nặng giữa những người chiến sĩ với những người mẹ ấy.

Mở đầu bài thơ là khung cảnh ăn tết ấm áp giữa nhân vật trữ tình “con” và người mẹ già:

“Con là cán bộ phương xa đến

Ăn tết hôm nay với mẹ già

Ngồi bên bếp lửa sáng loà

Con nghe mẹ kể gần xa trầm trồ:”

Bài thơ mở ra một khung cảnh đậm chất tình thân giữa nhân vật trữ tình – người lính và người mẹ già. Cách xưng hô “con” và “mẹ” cho thấy sự gần gũi, thân thương dù họ không cùng máu mủ. Hình ảnh “bếp lửa sáng lòa” gợi lên không khí ấm cúng của gia đình. Những cử chỉ và lời nói giản dị, thân thuộc như “ăn tết với mẹ già,” “con nghe mẹ kể” càng làm nổi bật mối quan hệ chân thành, gắn bó, không chút e dè hay ngại ngùng. Người mẹ già cùng những “người con” xa lạ quây quần bên bếp lửa trò chuyện, tâm tình với nhau. Và qua những lời tâm tình chân thành ấy, phẩm chất tốt đẹp của người mẹ, tình cảm sâu sắc giữa nhân vật trữ tình và người mẹ hiện lên rõ nét trong những khổ thơ tiếp theo.

Hai khổ thơ tiếp theo là những lời tâm tình của người mẹ với nhân vật “con”, qua những lời tâm tình ấy, người mẹ hiện lên thật đẹp đẽ. Người mẹ trong bài thơ mang trái tim nhân hậu và giàu yêu thương. Mẹ cảm thương những người lính trẻ đang phải ăn tết xa nhà, nơi đất khách quê người. Không chỉ thương, mẹ còn thấu hiểu những khó khăn, thiếu thốn của người lính trong chiến tranh. Câu thơ: “Đồng lương chẳng có là bao/ Có không cũng ở đồng bào mà thôi” đã nói lên sự đồng cảm sâu sắc của mẹ với những hy sinh của người lính. Với mẹ, sự cống hiến của họ không phải để đổi lấy vật chất mà là vì sự độc lập, tự do của dân tộc:

“Mẹ thương đoàn lính Cụ Hồ

Hôm nay ăn tết ở vô phương nào

Đồng lương chẳng có là bao

Có không cũng ở đồng bào mà thôi”

Người mẹ già ấy còn có một tình thần lạc quan dù cuộc sống của mẹ đầy vất vả, thiếu thốn:

Mẹ già, chợ búa xa xôi

Con ăn với mẹ lưng xôi mẹ mừng

Tết xưa bánh mật bánh chưng

Mà chưa độc lập cũng không vui

Cuộc sống của người mẹ cũng không hơn gì những người lính trẻ: thân mẹ già yếu, tết đến cũng không có mâm cao cỗ đầy mà chỉ có “lưng xôi” đạm bạc. Nhưng vì có những người con từ phương xa đến mà mẹ vẫn cảm thấy mừng, thấy hạnh phúc. Những người con ấy khiến người mẹ già không còn cảm thấy cô đơn, trống trải nữa. Mẹ nhớ về cái tết xưa dù đầy đủ hơn cái tết nay, có “bánh mật bánh chưng” nhưng “cũng không vui gì” bởi đất nước vẫn chưa độc lập. Câu thơ như tiếng thờ dài buồn bã, người mẹ cũng mang trong mình niềm ao ước của hàng triệu con người Việt Nam khi ấy, mong đất nước được hòa bình, độc lập, gia đình được sum vầy, được đón cái tết ấm no, đủ đầy.

Hình ảnh người mẹ hiện lên với sự tần tảo, chịu thương chịu khó, luôn nghĩ đến người khác. Mẹ dù nghèo khó nhưng vẫn cố gắng “tiết kiệm” để dành chút gì đó cho các anh bộ đội. Những món quà giản dị như “khoai lang nước chè” không chỉ là vật chất mà còn chứa đựng tình yêu thương và lòng biết ơn sâu sắc của người mẹ dành cho những người lính đang ngày đêm chiến đấu vì quê hương.

Mẹ ngồi, mẹ nói, mẹ khoe

Vườn rau mẹ tốt, nương chè mẹ xanh

– “Mình đây cực khổ cũng đành

Tết ni tiết kiệm để dành sang năm

Phòng khi bộ đội về làng

Không chi thì cũng khoai lang nước chè

Anh em cực khổ nhiều bề

Có con có mẹ đi về là vui…”

Ở khổ thơ cuối, người lính trẻ không giấu được sự xúc động trước tình cảm mà mẹ già nơi xa lạ dành cho mình:

Lửa vờn nồi nước bừng sôi

Con nghe ngon miệng lưng xôi vợi dần

Mẹ rằng: “Con cố mà ăn

Chỉ con với mẹ để phần cho ai?”

Mẹ ngồi mẹ ngó con nhai

Mẹ nhìn con nuốt mà hai mắt cười

Bỗng nhiên mắt mẹ sáng ngời:

– “Tết ni Cụ đã mấy mươi tuổi rồi?”

Bên bếp lửa ngồi nghe mẹ kể

Con thấy lòng thấm thía tình thương

Ngày mai con bước lên đường

Mẹ ơi! Con mẹ coi thường gian lao

Nhân vật trữ tình cảm nhận được tình thương yêu chân thành của người mẹ già cô đơn, nơi mẹ đón tiếp người lính rất đơn sơ nghèo nàn nhưng anh vẫn cảm thấy ấm áp vô cùng bởi người mẹ này đón tiếp anh bằng thứ tình cảm nồng nhiệt, ấm áp như bếp lửa đang “vờn nồi nước sôi”. Đón tết ở nơi xa xôi, cũng chẳng có mâm cơm thịnh soạn, chỉ có món xôi đơn giản nhưng người con vẫn thấy món ăn này thật ngon làm sao. Chính không khí ấm áp và tình yêu thương chân thành của người mẹ mà khiến món ăn giản dị này trở nên ngon hơn. Người mẹ cho người người lính cảm giác như là người mẹ ruột thịt của mình. Lời động viên của mẹ giản dị nhưng chất chưa biết bao yêu thương. Dù chẳng phải đứa con mẹ mang nặng đẻ đau nhưng mẹ vẫn dành cho người lính những lời nói, cử chỉ như với con ruột của mình. Mẹ động viên con ăn, mẹ không ăn mẹ nhìn con ăn mà hai mắt mẹ cười. Sự ngưỡng mộ của mẹ dành cho Bác Hồ được thể hiện qua câu hỏi đầy tự hào. Ánh mắt “sáng ngời” của mẹ vừa thể hiện niềm vui khi nghĩ đến vị lãnh tụ kính yêu, vừa là niềm tin lớn lao vào con đường cách mạng.

Bốn câu thơ cuối thể hiện sâu sắc tình yêu thương, lòng biết ơn của nhân vật trữ tình “con” dành cho người mẹ. Người lính trẻ lặng lẽ ngồi nghe mẹ nói bên bếp lửa ấm áp, cảm nhận rõ tình yêu thương của mẹ qua từng lời nói, ánh mắt, cử chỉ. Cuối cùng người lính trẻ gửi lại cho mẹ lời hứa và lòng quyết tâm. Tình yêu thương và sự hy sinh của mẹ trở thành động lực lớn lao giúp người con vững vàng hơn trong hành trình đầy thử thách. Sự “coi thường gian lao” không phải là sự coi nhẹ hiểm nguy, mà là sự sẵn sàng đối mặt với khó khăn, với kẻ địch để mang hòa bình, độc lập về cho đất nước, cho những người mẹ như mẹ.

Bài thơ “Ăn tết với mẹ” được viết theo thể thơ song thất lục bát. Ngôn ngữ thơ gần gũi, giống lời ăn tiếng nói đời thường nhưng vẫn giàu cảm xúc cùng với những hình ảnh thơ giản dị, mộc mạc giúp nhà thơ Vĩnh Mai khắc họa thành công sự hi sinh, tâm lòng yêu thương và tinh thần lạc quan của của những người mẹ trong chiến tranh, đồng thời cũng làm nổi bật tình yêu thương, tình người trong chiến tranh.

Với tài năng và tấm lòng của mình, nhà thơ Vĩnh Mai đã viết lên một bài thơ vô cùng xúc động về tình cảm quân dân trong chiến tranh mà cụ thể là tình cảm giữa những người lính trẻ với những người mẹ mà họ gặp gỡ trên con đường chiến đấu giành độc lập cho dân tộc. Bài thơ “Ăn tết với mẹ” đã làm phong phú thêm cho thơ ca cách mạng Việt Nam, đồng thời cũng khẳng định tên tuổi của Vĩnh Mai trong lịch sử văn học Việt Nam.

Xác định thể thơ của văn bản trên?