a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận xã hội: Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài khái quát được vấn đề.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận:

Viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá nét đặc sắc về nghệ thuật tự sự của Nam Cao qua đoạn trích trong truyện ngắn Nghèo.

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng. Dưới đây là một vài gợi ý:

* Giới thiệu tên tác giả, tên tác phẩm, vấn đề cần nghị luận

* Tóm tắt nội dung câu chuyện: Tình cảnh khố cực của gia đình anh Chuột trước Cách mạng:

+ Nhà nghèo, đông người, anh Chuột sáu tháng nay ốm nặng, không đi làm được và rất cần tiền mua thuốc.

+ Chị Chuột phải vay của bà Huyện sáu hào từ hai tháng trước để mua thuốc cho chồng và mua gạo cho cả gia đình trong cơn đói kém.

+ Hai đứa con còn nhỏ dại, ngây thơ, ốm yếu, gầy guộc, đói khát, ăn cám thay cơm.

+Người cha hiểu ra cơ sự ai oán, xót xa thương vợ, thương con, giận mình và cuối cùng đã chọn cái chết đau đớn nhất để bớt đi gánh nặng cho vợ con và giải thoát chính mình.

* Những đặc sắc trong nghệ thuật tự sự:

- Cốt truyện: khá đơn giản, xoay quanh câu chuyện về gia đình anh Đĩ Chuột trong cảnh đói kém, cùng cực. Nhìn vợ con nheo nhóc, đói khổ không có cái ăn mà vì chửa bệnh cho mình còn phải chịu cảnh nợ nần, bị chì chiết, anh Đĩ Chuột quyết định tìm đến cái chết để giải thoát.

- Tình huống truyện: éo le. Người chồng, người cha rơi vào bước đường cùng lựa chọn cái chết để không trở thành gánh nặng cho vợ con. Kết thúc là cái chết trong đau đớn, tủi nhục của anh Đĩ Chuột nơi góc vườn, trong khi ngoài kia vợ con anh đang khóc lóc van xin, bà Huyện thì chì chiết đòi nợ. Tình huống đẩy nhân vật vào tình huống éo le, phải lựa chọn cái chết để mong vợ con bớt khổ; lựa chọn cái chết để giữ chút lòng tự trọng. Qua đó, thể hiện tình cảnh khốn khổ của người nông dân, phẩm chất tốt đẹp và khát vọng sống cho ra sống của họ. Tình huống giúp nhà văn khắc họa chân thực tình cảnh thê thảm của người nông dân Việt Nam trước Cách mạng, lên án tố cáo xã hội thực dân phong kiến và đòi quyền sống có ý nghĩa cho con người.

- Người kể chuyện: Ngôi kể thứ 3 - toàn tri

+ Kể chân thực, khách quan về tình cảnh đói khổ nhà anh Chuột, đặc biệt đã khắc họa đầy ám ảnh chi tiết về cái chết của anh Chuột trong xã hội vô nhân đạo.

+ Điểm nhìn chủ yếu từ anh Chuột giúp khắc họa được nội tâm giằng xé đau đớn, sự bế tắc, tuyệt vọng của nhân vật, khi anh ta chứng kiến nỗi khổ của vợ con, tình cảnh bi đát của gia đình, day dứt vì nghĩ nguyên nhân là do mình để rồi đưa ra lựa chọn bi kịch.

+ Giọng kể vừa khách quan, lạnh lùng nhưng cũng nhiều trăn trở, dằn vặt, suy tư.

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: nhân vật hiện lên chủ yếu qua ngôn ngữ, hành động và diễn biến tâm trạng.

+ Ngôn ngữ nhân vật chân thực, mộc mạc, mang đặc trưng của người nông dân.

+ Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật: anh Chuột khi quyết định tự tử với những đau đớn và giằng xé nội tâm.

* Đánh giá chung về phong cách nghệ thuật Nam Cao; tác dụng của nghệ thuật tự sự trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm:

Truyện ngắn Nam Cao thường khai thác những đề tài nhỏ nhặt trong đời sống qua đó thể hiện tính chất triết lí và ý nghĩa khái quát xã hội to lớn. Truyện ngắn Nghèo viết về cái đói và câu chuyện sinh hoạt đời thường ở nhà anh Đĩ Chuột, nhưng qua đó ta thấy được giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.

e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản trên.